Plenery filmowe w Polsce, część V, województwo podkarpackie
Podkarpacie reklamuje się jako “Przestrzeń otwarta” . I rzeczywiście, takie plenery są tu najbardziej w cenie. Zwłaszcza te bieszczadzkie i beskidzkie. Ale nie tylko. Filmowcy upodobali sobie również małe miasteczka, jak Jaśliska, Mrzygłód czy Kalwaria Pacławska oraz te większe, wśród których prym wiedzie malowniczy i zabytkowy Przemyśl. Popularnością cieszy się też Rzeszów, Jarosław, Baranów Sandomierski i Łańcut.
Plenery Bieszczad zamieszczone są w osobnym wpisie.
&. Piękny manierystyczny zamek w Baranowie Sandomierskim[ fotografia] dostarczył kilkakrotnie zabytkowego tła dla filmowców. Kręcono tu m.inn. “Czarne chmury”[ 1973] i “Klejnot wolnego sumienia” [1981]. Pierwszym filmem, który tu zrealizowano była “Barbara Radziwiłłówna” z 1936 roku w reżyserii Józefa Lejtesa. Tytułowa role powierzono pierwszej damie kina przedwojennego, czyli Jadwidze Smosarskiej. U jej boku zagrali Lena Żelichowska i Jan Kurnakowicz.
&.Pierwsi niezwykły urok Jaślisk w Beskidzie Niskim odkryli dla filmu twórcy “Wina truskawkowego”[ 2007] opartego na prozie Andrzeja Stasiuka. Potem były inne, w tym “Boże Ciało“[2019] Jana Komasy, który to film został wręcz obsypany ponad 50 różnymi nagrodami i wyróżnieniami, przyznanymi na całym świecie. Akcję osadzono w beskidzkiej wsi, w której zachował się zespół tradycyjnej zabudowy drewnianej[ fotografia], aby stanowiła swym architektonicznym spokojem przeciwwagę dla różnych [ przeważnie negatywnych] emocji tutejszych mieszkańców.
&. Twórcy “Twarzy” z 2017 roku podjęli nowatorski temat: jaka będzie reakcja współmieszkańców wsi względem chłopaka wracającego po przeszczepie twarzy. I to by wystarczyło na dobry film. Jednak niepotrzebnie dodano wątki religijne i kościelne zupełnie niepasujące do fabuły, jak budowa gigantycznego pomnika, satyryczne egzorcyzmy czy oderwane od realiów spowiedzi. Natomiast na plus należy zapisać fenomenalne zdjęcia krajobrazowe Michała Englerta zrealizowane głównie w okolicach zbiorników Rożnowskiego i Czchowskiego, a także przy kościele we wsi Tropie, na serpentynach DK 75 na górze Świętego Justa oraz na promie na Dunajcu we wsi Wytrzyszcze . Część materiału powstało też w Krakowie, Czerwińsku nad Wisłą i w Jaśliskach[ fotografia].
&.Podobną miejscowością do Jaślisk jest Kalwaria Pacławska. Jak sama nazwa wskazuje są tam stacje drogi krzyżowej, malowniczo rozsiane po okolicznych wzgórzach i lasach. Jest również barokowy klasztor Franciszkanów[ fotografia], gdzie wiódł życie zakonne aż do przedwczesnej śmierci Sługa Boży Ojciec Wenanty Katarzyniec, którego proces beatyfikacji właśnie się toczy. Zabudowę miejscowości stanowią piękne i stylowe domy drewniane, wręcz idealny plener filmowy. Skorzystał z niego Paweł Pawlikowski podczas kręcenia swojego hitu “Zimna wojna“[2018].
&.”Tata” z 2022 roku jest mieszaniną komedii, dramatu i filmu drogi. Tytułowa postać jest kierowcą TIR – a, który próbuje przewieźć przez granicę swoją córkę[ legalnie] i zaprzyjaźnioną ukraińską dziewczynkę[ nielegalnie] oraz zwłoki jej babci[ absolutnie nielegalnie]. I udaje mu się to! No, ale w filmie wszystko jest możliwe. Materiał filmowy zrealizowano w Polsce[ Warszawa, Gdynia, przejście graniczne w Medyce, okolice Kalwarii Pacławskiej – fotografia] i w południowo – zachodniej Ukrainie. Dla znawcy mapy Podkarpacia ta podróż jest dziwna, gdyż z autostrady A 4 TIR pojawia się na Podórzu Przemyskiem w gminie Fredropol [choć to zupełnie nie po drodze] – by dotrzeć do przejścia granicznego w Medyce. Żaden kierowca by tak nie jechał.
&. Moim zdaniem nie ma takiej drugiej miejscowości w Polsce jak Mrzygłód. Otóż w związku z planowanym zbiornikiem wodnym na Sanie, który miał objęć te tereny zakazano tu wszelkich inwestycji budowlanych. Przez to dawne miasteczko jakby zastygło w czasie minionym[ fotografia]. Aż dziw bierze, że ten żywy skansen nie był wykorzystywany przez filmowców, dopóki nie zawitał tu Jan Jakub Kolski realizujący swój obraz “Serce serduszko“[ 2014]. To typowy film drogi opowiadający historię uciekinierki z domu dziecka starającej się dotrzeć z południa Polski na egzamin do szkoły baletowej w Gdańsku. Obsada? Palce lizać: Maja Komorowska, Julia Kijowska, Franciszek Pieczka, Borys Szyc i Marcin Dorociński. W filmie jest dużo scen kolejowych, które nakręcono na stacjach Gdańsk Stocznia i Oliwa, Sanok, Nowy Zagórz oraz Kwidzyn.
&. Województwo krośnieńskie w latacj 1974 – 99 posługiwało się tablicami rejestracyjnymi KS. Taką też nazwę przybrał zespół Punk rocka z Ustrzyk Dolnych[ bo tu pełne oznaczenie było KSU]. To o nim jest film z 2024 roku “Idź pod prąd“. Jak wyszło? Nie najgorzej, chociaż film jest nierówny. Udało się natomiast zgrabne przejście na koniec od obsady aktorskiej do autentycznych muzyków w wydaniu obecnym. Miejsca kręcenia zdjęć to: Ustrzyki Dolne – fotografia Nr 1, Wyszogród – fotografia Nr 2, Góry Sanocko – Turczańskie, Sanok, Pruszków, Zegrze, Wilga, Marki oraz Warszawa z widokiem na Pałac Kultury i Nauki, tyle że bez – usunietych komputerowo – otaczających go wieżowców.
&. Jak na swoje piękne i stylowe pokoje, zamek w Łańcucie[ fotografia] wcale nie był tak często wykorzystywany przez filmowców. Nakręcono tu tylko “Trędowatą”[1976], “Pałac”[ 1980] oraz “Hrabinę Cosel”[ 1968]. Ten ostatni film jest dziełem Jerzego Antczak, który w głównej roli obsadził swą żonę, czyli Jadwigę Barańską. Obok niej wystąpili: Mariusz Dmochowski, Ignacy Gogolewski, Stanisław Jasiukiewicz i Bronisław Pawlik. Realizatorom nie wystarczyły tutejsze plenery i sięgnęli jeszcze do wnętrz w zamkach w Książu i Gołuchowie.
&. Na film o Katyniu Polska czekała wiele lat. Z tematem zmierzył się w 2007 roku sam Andrzej Wajda, którego ojciec zginął tam w 1940 roku. Na planie zgromadził całą plejadę znakomitych aktorów różnych generacji: Maję Ostaszewską, Danutę Stenkę, Krystynę Zachwatowicz, Jana Englerta, Andrzeja Chyrę, Pawła Małaszyńskiego. Plany filmowe były rozsiane po całej Polsce, zarówno w dużych miastach, jak Warszawa czy Kraków, jak i małych, m.inn w Starym Dzikowie na pograniczu Lubelszczyzny i Podkarpacia, gdzie tamtejsza cerkiew[fotografia] “zagrała” miejsce przetrzymywania więźniów. Do dziś w jej wnętrzu można oglądać filmowe prycze.
&.Inny trudny temat, którego podjęło się kino polskie to sprawa Wołynia. Zabrał się za to w 2014 roku Wojciech Smarzowski, dając tytuł swojemu obrazowi po prostu “Wołyń” . Wystąpili w nim nie tylko Polacy, ale i Ukraińcy, m.inn. urodzony we Lwowie Wasyl Wasylik. Z naszych aktorów warto wspomnieć o Lechu Dybliku, Tomaszu Sapryku, Januszu Chabiorze czy Magdalenie Celównej, która debiutowała jako 17 latka w filmie “Deszczowy lipiec” z 1957 roku. Film kręcono wyłącznie w Polsce, w dużym stopniu korzystając ze skansenów w: Lublinie, Sanoku i Kolbuszowie [ fotografia]. “Wołyń” doceniono na wielu festiwalach, również w Zamościu.
&. W połowie lat 80. XX wieku Andrzej Wajda podjął się ekranizacji powieści Tadeusza Konwickiego “Kronika wypadków miłosnych” . Role główne powierzył debiutantom – Paulinie Młynarskiej i Piotrowi Wawrzyńczakowi. Nie zabrakło i doświadczonych aktorów, jak Krystyna Zachwatowicz, Tadeusz Łomnicki, Leonard Pietraszak czy Marian Opania. Na ekranie pokazał się też autor pierwowzoru literackiego. Zdjęcia nakręcono w Drohiczynie, Lublinie, Kazimierzu Dolnym, Siemiatyczach, Dęblinie i na przemyskim dworcu kolejowym[fotografia].
&.”Zawiłości uczuć” z 1976 toku w reżyserii Leona Jeannota uchodzą za najbardziej przemyski film ze wszystkich nakręconych w tym mieście. Do tego z każdym rokiem nabierającym walorów archiwalnych, jako że na taśmie zatrzymano w czasie wiele charakterystycznych miejsc, m.inn. okolice kościoła Marii Magdaleny przy ul. Franciszkańskiej[ fotografia]. Jak sam tytuł mówi, jest to opowieść uczuciach, a ściślej, o trudności w porozumieniu się dwojga młodych ludzi. Niby się kochają, ale to za mało, by pójść dalej wspólną drogą. W rolach głównych reżyser obsadził aktorów jeszcze nie ogranych, przez co film wydaje się być zwykłą i prawdziwą opowieścią o życiu, a nie polem do kolejnego popisu gwiazd.
&. Zapomniany już rewolucjonista Edward Dembowski jest bohaterem filmu “Pasja” z 1977 roku . W rolę główna wcielił się Piotr Garlicki, aktor wówczas popularny i często obecny na małym i dużym ekranie. Reżyser, Stanisław Różewicz bardzo sprawnie opowiada o ostatnich latach życia działacza kojarzonego z tzw. Powstaniem Krakowskim z 1846 roku. Szkoda tylko, że nie stawia zasadniczego pytania, trochę w duchu Polskiej Szkoły Filmowej sprzed dwóch dekad: Czy jest sens wywoływania powstań, z góry skazanych na niepowodzenie, a skutkujących dalszym ograniczaniem swobód narodowych przez zaborców? Film nakręcono w stolicy Małopolski, co jest oczywiste, ale również w Przemyślu na tamtejszym rynku[ fotografia].
&. “Proste pragnienia” z 2011 roku to kolejny film z tytułem nieadekwatnym do treści. Bo powinno być “Złe towarzystwo” , gdyż ono rozbija rodzinę. Najpierw ojciec[ [Bartłomiej Topa] zadaje się z niewłaściwymi ludźmi i ląduje w więzieniu. Potem syn[ Michał Śliwa] przystaje do młodocianej szajki, aż wreszcie zmęczona życiem mama[ Aleksandra Nieśpielak] robi skok w bok. Niewielka część zdjęć powstała na Pogórzu Przemyskim, ale większość w Przemyślu, a konkretnie na stacji kolejowej Bakończyce, w Rynku, przy ulicach Dworskiego, Smolki, Władycze, Rokitniańskiej, Słowackiego i Bibliotecznej oraz na Zniesieniu. Kilkakrotnie pojawiają się też panoramy miasta[ fotografia].
&. Po obejrzeniu “Śubuka” Jacka Lusińskiego z 2022 roku myślę sobie, że z naszą kinematografią nie jest może tak źle skoro jest w stanie wyprodukować taki film. Zwłaszcza aktorzy obsadzeni w głównych rolach, czyli Małgorzata Gorol, Marta Malikowska i Andrzej Seweryn wspięli się na wyżyny swej profesji. Ale na uznanie zasługuje też muzyka, spokojna reżyseria i zdjęcia, które powstały w większości w Przemyślu. Wśród wielu tamtejszych miejsc utrwalonych na taśmie widzimy San – fotografia. Inne plenery to Liceum im. Kopernika w Warszawie przy ul. Józefa Bema 7 oraz gmina Ożarów Mazowiecki[ pałac w Duchnicach i fabryka wódki Polmos w Józefowie].
&. Można stwierdzić, że specjalnością Grzegorza Królikiewicza było przenoszenie na ekran trudnych życiowych historii. Tak było też w przypadku filmu “Fort 13” opowiadającym o dwóch jeńcach rosyjskich zasypanych w jednym z fotów przemyskich podczas I wojny światowej. Mają na szczęście do dyspozycji zapasy jedzenia i picia oraz … wino. Kiedy ten trunek kończy się jeden z nich odbiera sobie życie, ale drugi doczeka się oswobodzenia kilka lat po wojnie. Nie pożyje tez długo, bo nagła “dekompresja” zabija go. W tych rolach wystąpili Leon Niemczyk oraz Janusz Krawczyk. Zdjęcia wewnętrzne nakręcono w studiu, natomiast na koniec pojawia się autentyczny Fort XIII pod Przemyślem[ fotografia].
&. Film “Eter” z 2018 roku jest produkcją wytwórni z 4 państw: Polski, Węgier, Litwy i Ukrainy. Na ekranie pokazują się też aktorzy z tych krajów. Naszą kinematografię reprezentują m.inn. Andrzej Chyra, Jacek Poniedziałek, Tadeusz Bradecki i Małgorzata Pritulak. Reżyser, Krzysztof Zanussi, mroczną historię medyczną osadza w czasach C.K. Austro- Węgrzech. Tytułowy organiczny związek chemiczny ma służyć nie tylko uśmierzaniu bólu, ale i do modyfikacji ludzkich zachowań. Film nakręcono na Podkarpaciu[ Rymanów, Jarosław, przy pałacu w Sieniawie- fotografia] oraz na Dolnym Śląsku[ Kłodzko, Srebrna Góra].
&. “Najlepsze w świecie” to kolejna produkcja dla dzieci i o nich spod ręki Stanisława Jędryki. A mało kto ma taką dobrą rękę do tej tematyki. Film opowiada o miejscu i samopoczuciu dziecka w rodzinie, nieważne czy całkiem naturalnej. Poniekąd to także film drogi, jako że główny bohater[ grany przez Mariusza Boreckiego] wybiera się w Bieszczady. I tam powstało część zdjęć, m.inn. w rejonie cerkwi w Lutowiskach. Jednak najwięcej materiału nakręcono w Jarosławiu, zwłaszcza w rejonie Rynku, m.inn. przy kamienicy Orsettich[ fotografia].
&. Filmy i seriale historyczne mają się wciąż dobrze, mimo że w polskiej kinematografii dominują te współczesne . Tak jest np. z produkcją “1920. Wojna i miłość”, które tytuł zapowiada już chyba wszystko. Ciekawym pomysłem jest uczynienie z trzech głównych bohaterów przedstawicieli każdego z zaborów, niegdyś zajmujących okopy naprzeciw siebie, a teraz zjednoczonych w walce z nawałą Armii Czerwonej. Zdjęcia powstały w warszawie, Modlinie i Turowie, ale najwięcej na Podkarpaciu: w Rzeszowie, Sanoku i w Jarosławiu, gdzie na ekranie utrwalono rynek[ fotografia].
&. Film “Korowód” z 2007 roku to niezłe kino pod względem artystycznym. Dobra narracja, nieoczekiwane zwroty akcji i wyborne aktorstwo[Karolina Gorczyca, Katarzyna Maciąg, Aleksandra Konieczna, Jan Frycz] . Jednak reżyser i scenarzysta – Jerzy Stuhr – raczy nas nadmiernym optymizmem, zwłaszcza względem głównego bohatera[ Kamil Maćkowiak]. Naprawdę trudno uwierzyć, by notoryczny kłamca, lawirant, oszust, słowem gość pozbawiony zasad trwale zmienił się po spotkaniu “tej” kobiety. Na jakiś czas – rok ,dwa – pewnie tak, ale potem jego wilcza natura weźmie górę i wróci do dawnych zachowań. Chyba, że taki był cel, by widzowie wyszli po seansie napełnieni “happy endem”. Zdjęcia zrealizowano w Rzeszowie[ np. W Rynku – fotografia oraz w pobliżu słynnego Pomnika Czynu Rewolucyjnego], w plenerach bieszczadzkich[ Bereżki, tereny po dawnych wsiach Beniowa i Łokieć], w Krakowie i w Warszawie. Miłośników pociągów ucieszy dużo sekwencji z wagonami i obiektami kolejowymi. Na ekranie widzimy np. tunel pod miejscowością Uniejów – Rędziny, a także dworce warszawskie i krakowskie oraz okolice tego rzeszowskiego.
&. Filmem “Ułaskawienie” z 2018 roku Jan Jakub Kolski sięga do Polski tuż po wojnie, czyli czasu nader trudnego dla kraju i jego obywateli. Możemy dobrze poznać ówczesne realia, gdyż para bohaterów wędruje z Ziemi Łódzkiej do Podkarpacia, tam też kręcono zdjęcia. Na ekranie widzimy wiele plenerów dolnośląskich, jak Międzylesie, Ludwikowice Kłodzkie, Przyłęk, Ławica, Nowa Ruda, Nysa Kłodzka, opolski Paczków, okolice Łodzi i Tomaszowa Mazowieckiego oraz miejscowości Podkarpacia: Przemyśl[m.inn. Klasztor Karmelitów przy ul. Karmelickiej], Węgierka, Kupna, Sędziszów Małopolski i Pruchnik – fotografia. W rolach głównych wystąpili znani aktorzy z okresu PRL – Grażyna Błęcka – Kolska i Jan Jankowski. Z sukcesem.
&. Co poszło nie tak z adaptacją powieści Andrzeja Stasiuka pt. Biały kruk”? Film “Gnoje” w reżyserii Jerzego Zalewskiego jest miałki, przewidywalny i w sumie o niczym ważnym, za to ma lepszy tytuł niż literacki pierwowzór. Zupełnie niepotrzebne i irytujące są te wtręty polityczne i antyreligijne. Choć roi się w obsadzie od tzw. nazwisk, to wsumie tylko dwoje aktorów robi wrażenie swoją grą: Danuta Stenka jako niemowa i Jerzy Nowak w roli Łemka. Reszta to zawodowe rzemiosło, dalekie od artyzmu. Na pewno widz zapamięta zimowe pejzaże górskie, a także nastrojową muzykę . Zdjęcia powstały na stacji kolejowej Stróże pod Grybowem, w Gorlicach na tamtejszym bazarze i w Beskidzie Niskim – fotografia oraz w Warszawie[ Most Gdański, Pałac Kultury].
