W Małopolsce jest chyba prawie wszystko, czego mogą sobie zażyczyć twórcy filmowi. Są góry, malownicze rzeki i zbiorniki wodne, urocze miasteczka, no i sam Kraków[ oddzielny wpis]  – kwintesencja Polski.

Plenery filmowe Krakowa i Tarnowa są w oddzielnym wpisie

&. Głównym bohaterem filmu z 1967 roku “Wycieczka w nieznane” jest młody pisarz ze stolicy, grany przez Ryszarda Filipskiego, którego płytkie i beztroskie życia zmieni wyjazd do Oświęcimia[ fotografia]. W rolę jego dziewczyny wcieliła się Małgorzata Niemirska, i była to rola jakże odmienna od tej granej w kręconym niemal równolegle serialu “Czterej pancerni i pies”. Na ekranie zobaczyć też można młodziutkie panie Małgorzatę Braunek i Jolantę Lothe oraz Zdzisława Maklakiewicza w wydaniu bez Jana Himilsbacha.

. Dzisiaj zdecydowanie trudniej byłoby znaleźć w   Krakowie plenery do wojennej produkcji rodem z Hollywood  takiej jak “Lista Schindlera”  gdyż dawna stolica Polski bardzo się unowocześniła. Co innego 30 lat temu. Ale nawet wtedy, w 1993 roku, Steven Spielberg zdecydował się na film czarno – biały, żeby dopasować scenerię do tematyki. Zadbał też o obsadę ze sławami  typu Liam Neeson, Ben Kingsley  czy Ralph Fiennes. Te starania się opłaciły, gdyż film obsypano Oscarami. W tle widzimy głównie Kraków, ale też Oświęcim[ fotografia], Skarżysko – Kamienia i Kasina Wielka.

&. Film “Pasażerka” z 1963 roku uchodzi za ostatni film w nurcie tzw. Polskiej Szkoły Filmowej” . Pracę rozpoczął Andrzej Munk, a po jego śmierci dokończył Witold Lesiewicz. To ciąg dalszy tak licznych wówczas rozliczeń wojennych, tym razem związanych z obozem w Oświęcimiu. Po latach dochodzi do przypadkowego spotkania strażniczki obozowej[ Aleksandra Śląska] z więźniarką[ Anna Ciepielewska]. Oprócz nich na ekranie pojawia się wiele innych sław aktorskich, a wśród nich Jan Kreczmar, Kazimierz Rudzki i Janusz Bylczyński. Zdjęcia nakręcone zostały na terenie obozu Auschwitz[ fotografia], w Gdyni oraz na statku pasażerskim “Batory”.

&. Zaraz po wojnie było jasne, że taki film musi powstać. I powstał. Już w 1947 roku w scenerii obozu w Oświęcimiu[ fotografia] nakręcono “Ostatni etap“. W obsadzie pojawiło się całe mnóstwo młodych aktorów, których nazwiska wkrótce będą wiele znaczyć w polskiej kinematografii, jak Barbara Śląska, Jadwiga Chojnacka, Stanisław Zaczyk, Tadeusz Bartosik, Tadeusz Pluciński czy Tadeusz Schmidt. “Ostatni etap” wyreżyserowała Wanda Jakubowska, która za kilka lat wyprodukuje zafałszowaną totalnie biografię Karola Świerczewskiego pt. Żołnierz zwycięstwa”. Szkoda, bo startowała przed wojną i powinna wiedzieć, co znaczy hasło “Prawda Ekranu”.

&.Kto nie był jeszcze w przeuroczej Lanckoronie powinien to jak najszybciej nadrobić. Wprawdzie niedawne prace rewitalizacyjne odniosły odwrotny skutek i miasteczko straciło nieco ze swej naturalności, to i tak spacer wśród drewnianej zabudowy[ fotografia] gwarantuje przekazanie mnóstwo harmonii i spokoju tego miejsca. Dostrzegli to filmowcy, aczkolwiek w liczbie mniejszej niż należałoby tego oczekiwać. Jednym z filmów lanckorońskich jest “Mistyfikacja” z 2010 opowiadająca o tym, że Witkacy rzekomo żyje i prowadzi nadal frywolny tryb życia. Kto próbuje nas o tym przekonać ? Ewa Dałkowska, Olgierd Łukasiewicz, Wojciech Pszoniak, Mariusz Benoit oraz  Jerzy i Maciej Stuhrowie.

&. Film “Rysa” [ 2008]stawia dobre pytanie:  “Czy warto przekreślić całe życie dla niesprawdzonej informacji”, ale nie daje klarownej odpowiedzi. Film jest kameralną opowieścią o małżeństwie w kryzysie, nastrojowo filmowaną i okraszoną subtelną muzyką. W tle widzimy głównie Kraków, zwłaszcza na Plantach i w Nowej Hucie, a ponadto Lanckoronę – fotografia. Michał Rosa zgromadził na planie wiele aktorskich znakomitości, którzy dobrze poradzili sobie ze swoimi rolami. Można mieć jedynie zastrzeżenie do wieku niektórych artystów. Otóż zgodnie ze scenariuszem, główni bohaterowie pobrali się w 1963 roku. A grający ich Jadwiga Jankowska i Krzysztof Stroińscy mieli wówczas odpowiednio 12 i 13 lat. Tym samym są też  za młodzi we współczesności. Widać to wyraźnie po ich córce[ Kinga Preis], która wygląda jak … młodsza siostra swojej mamy.

&. Dylematy słynnego wokalisty, który w swojej branży zaszedł już bardzo daleko. Ale po drodze sporo stracił. Czy nie więcej niż zyskał? Temat wydaje się być już wyeksploatowany, ale film “Śmierć Johna L.” z 1987 roku jest dość ciekawy, i nie epatuje łatwymi odpowiedziami. Dzieło Feliksa Falka nakręcono w Krakowie[ Rynek Główny, okolice Wawelu, ulice Floriańska, Kanonicza i Świetego Jana, park Henryka Jordana przy Alei 3 Maja], a także w innych lokalizacjach Małopolski: Myślenice, Zakopianka, Pieniny, schronisko “Trzy Korony” w Sromowcach Niżnych oraz Lanckorona – fotografia. Na ekranie pojawia się też kościół w Dębnie Podhalańskim, ale tylko z zawnątrz. Sceny ślubu wewnątrz kręcono w innej świątyni.

&. Szerszeń i  Cuma zamierzają ukraść “Damę z gronostajem” to treść komedii kryminalnej “Vinci“, którą Juliusz Machulski  stara się  nawiązać do swych najlepszych osiągnięć czyli dylogii “Vabank”.  Udało się? No cóż, jak się zrobi na początku kariery  niemal arcydzieło, to potem trudno mu dorównać. Ale film nie jest zły i ogląda się go z przyjemnością. To zasługa wartkiej akcji, doskonałych aktorów, a także plenerów. Wydawać by się mogło, że film jest na wskroś krakowski, ale nagrywano również w Warszawie i okolicach klasztoru Bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej[ fotografia].

&. Krzysztof Zanussi nakręcił w 1981 roku film “Z dalekiego kraju“.  Tytuł nawiązuje do słów Jana Pawła II wygłoszonych  na początku pontyfikatu. Z dzisiejszej perpektywy, kiedy na stolicy Piotrowej zasiedli kardynałowie z obu Ameryk, odległych od Rzymu o 11, 5 tys. km[ Franciszek] i 7,6 tys. km [Leon], Kraków leżący od “Wiecznego Miasta” ledwie 1,3 tys. km nie robi wrażenia  dalekiego. jednak w 1978 roku, papież zza “Żelaznej Kurtyny”, był politycznie rzeczywiście z daleka! Zdjęcia powstały w Krakowie, Kalwarii Zebrzydowskiej – fotografia oraz w Watykanie.

&. Może się to wydawać dziwne, ale kwerenda wśród tzw. lokacji wskazuje, że Wadowice nie są ulubionym plenerem filmów fabularnych. Nawet tych papieskich, w tym słynnej dylogii Giacomo Battiaty czyli “Karol, człowiek ,który został papieżem” i “Karol, papież, który pozostał człowiekiem”. Jedynie w dokumencie fabularyzowanym pt. “Świadectwo” wykorzystano teren przed bazyliką[ fotografia]i wnętrza domu Wojtyłów. Poza tym wadowicka stacja kolejowa “zagrała” w serialu “Blisko, coraz bliżej” z 1986 roku.

&.Takich plenerów z Tatrami w tle jakie ma Zakopane nie ma żadne miasto w Polsce. Z tego powodu gości dość często ekipy z profesjonalnymi kamerami. Zimą 2010/11 zjawili się tu filmowcy pod wodzą Olafa Lubaszenki, który wystąpił w roli reżysera, zresztą nie po raz pierwszy. Tym razem chodziło o nakręcenie II części filmu “Sztos”, który kilkanaście lat wcześniej odniósł niebywały sukces. Głównym miejscem akcji są okolice skoczni narciarskiej na Wielkiej Krokwi[ fotografia]. Czy film spodobał się tak bardzo, jak pierwowzór sprzed kilkunastu lat? Zdania są podzielone, ale raczej nie.

&. Film “Znicz olimpijski” z 1969 roku opowiada o losach polskich olimpijczyków, którzy podczas wojny swe ponadprzeciętne możliwości wykorzystywali jako kurierzy. Kanwą są autentyczne losy sportowych legend Podhala czyli Heleny i  jej brata Stanisława Marusarza oraz Bronisława Czecha. W rolach głównych wystąpili Wanda Neumann, Tadeusz Kalinowski i Jerzy Jogałła. Najważniejszym, i najbardziej efektownym plenerem są oczywiście Tatry, ponadto kręcono w Zakopanem[ m.inn. na Wielkiej Krokwi – fotografia] i Chochołowie. Ekipa wybrała się też do Budapesztu, gdzie kamerę ustawiono na Wzgórzu Zamkowym.

&. Maklakiewicz i Himilsbach. Na pozór kontrastowa para. Pierwszy to warszawski inteligent z wyższym wykształceniem, drugi – kamieniarz z prowincji o niejasnym życiorysie, A jednak potrafili się dogadywać i uzupełniać w życiu i na planie filmowym, co widać np. w obrazie “Jak to się robi” w reżyserii Andrzeja Kondratiuka z 1973 roku. Odgrywają tam role reżysera i literata, którzy przyjeżdżają do Zakopanego[ fotografia], ponoć by szukać natchnienia. Do tej tej komedii zaangażowano jeszcze Igę Cembrzyńską, Halinę Kowalską oraz Barbarę Kwiatkowską – Lass, która mieszkała już od lat na stałe w Niemczech. Ciekawostką jest występ w tym filmie Andrzej Suprona, ale nie w charakterze zapaśnika tylko … narciarza.

&.Film “Deszczowy lipiec” z 1957 roku jest trochę dziwny. Można odnieść wrażenie, że reżyser Leonard Buczkowski nie mógł się zdecydować, co chce nakręcić: komedię czy dramat. A to drugie byłoby bardziej odpowiednie, gdyż rzecz jest o zdradzanej kobiecie, która przyjeżdża na wczasy w stałe miejsce, gdzie wielokrotnie bywała z mężem. Tym razem jednak jest sama i wspomina te wcześniejsze, szczęśliwe pobyty. Jednak czas spędza wśród wesołego towarzystwa z pensjonatu, co jest tym elementem zabawnym, czasami nawet bardzo, gdy na ekranie pojawiają się przedwojenny aktor Jan Kurnakowicz lub powojenny Andrzej Szczepkowski. W postać żony wcieliła się Urszula Modrzyńska, przed którą dopiero rola życia, czyli Jagienka z “Krzyżaków”. Ciekawostką jest muzyka podczas dancingu. Otóż tancerze bawią się przy dźwiękach rock and rolla, zwanego wówczas big beatem. Wtedy była to prawdziwa rewolucja w uchu i na parkiecie. Plenerami tego słodko – gorzkiego filmu są Tatry i Zakopane[ fotografia].

&. “Schodami w górę, schodami w dół” [1988 ] – taki tytuł nosi nudny jak flaki z olejem film o artystycznej bohemie i śmietance towarzyskiej osadzony w okresie tuż przed wybuchem II wojny światowej. To nic, że reżyser zebrał na planie kwiat polskiego aktorstwa[ Dymna, Pakulnis, Wójcik, Bista, Nowicki]. To nic, że film oparto na tekście Michała Chormańskiego. To nic, że zadbano o ciekawe plenery[ Tatry, Zakopane – fotografia]. Film jest przegadany, napuszony, po prostu niestrawny.

&. “Biała odwaga“[ 2024]. Dobra narracja, świetne zdjęcia, aktorzy dają z siebie wszystko, a jednak filmowi brak jest jakiejś głębi. I dobitnego  podsumowania wojennego epizodu “Gorallenvolk”. Kręcono w Tatrach[ okolice Morskiego Oka, Filar Kazalnicy, Kasprowy Wierch], w Krakowie[ Wawel, Kościół Świętego Józefa przy Rynku Podgórskim, ulica Kanonicza], na stacji PKP Kasina Wielka i we wsi Dobra na drodze gminnej Morki Pod Działy. A także w Zakopanem – fotografia.

&. Willa “Koliba” zaprojektowana pod koniec XIX wieku przez Stanisława Wyspiańskiego zapoczątkowała tzw. styl zakopiański, który miał być polską odpowiedzią na obce trendy w architekturze, zwłaszcza te przybyłe z obszaru Alp. Ten nader interesujący obiekt[ fotografia] pojawia się w filmie i serialu “Panna z mokrą głową” z 1994 roku w reżyserii Kazimierza Tarnasa, nakręconym według powieści Kornela Makuszyńskiego. W roli tytułowej wystąpiła 13 letnia Paulina Tworzyańska, która w sumie zagrała w dwóch produkcjach filmowych, i to obu zrealizowanych  na podstawie pierwowzoru literackiego tego samego autora, wyreżyserowanych przez jednego reżysera. Ten drugi przypadek to “Szatan z siódmej klasy” z 2006 roku.

&. W polskiej telewizji tak często w kółko puszczają dyżurne tytuły, że aż można od nich oszaleć. Zamiast wyświetlić np. film “Bo oszalałem dla niej” –  od niepamiętnych czasów nie pokazywany. Ze szkodą dla widzów. To nadzwyczaj udane dzieło Sylwestra Chęcińskiego z 1980 roku urzeka wartką akcją, wiernym oddaniem realiów epoki i rewelacyjną grą aktorską. Na wyżyny swego talentu wspiął się zwłaszcza Zdzisław Wardejn odtwarzający głównego bohatera – Romana Kolatowskiego. W obiekt jego westchnień, Sylwię, z całym swym urokiem wcieliła się Gabriela Kownacka. Obok nich pojawiają się inne tuzy polskich scen i ekranu: Alicja Jachiewicz, Małgorzata Zajączkowska, Ignacy Gogolewski, Wiesław Drzewicz i dwóch Witoldów: Pyrkosz i Skaruch. Plenery filmowe to Warszawa, Lubawka i Zakopane[ fotografia].

&. Ktoś kto był na Podhalu, ale nie zajrzał do Chochołowa, nie ma  zupełnie wyobrażenia, jak wyglądała tradycyjna zabudowa tego regionu[ fotografia]. Wieś wygląda jak skansen, tyle że żywy, bo mieszkają tam stali mieszkańcy. Nic więc dziwnego, że zaglądają tam twórcy filmowi, aby nakręcić coś w autentycznych plenerach. W 1979 roku m.inn. w Chochołowie zdjęcia do serialu “Ród Gąsieniców” realizował Konrad Nałęcki z udziałem Hanny Skarżanki, Krzysztofa Majchrzaka i Franciszka Pieczki. Obecność w obsadzie tego ostatniego nie powinna dziwić, gdyż Nałęcki jest przecież reżyserem “Czterech pancernych i psa”.

&. “Czarci żleb” z 1949 roku  to film zaangażowany. Wystarczy popatrzeć na datę produkcji, by wiedzieć w co. Ano w propagowanie narracji nowej władzy i ukazywanie zepsucia starych elit, bo właśnie stary hrabia chce przemycić za granicę swe zbiory nie bacząc na ich wartość dla kraju. Przeszkadza mu w tym przedstawiciel ludu, czyli młody góral służący w Wojskach Ochrony Pogranicza. I ma to odbicie w obsadzie. W roli tego pierwszego wystąpił Michał Melina, debiutujący w 1926 roku, zaś drugiego Tadeusz Szmidt, który wprawdzie statystował jeszcze przed wojną, ale prawdziwych ról doczekał się w tzw. Polsce Ludowej. Zagadką jest współreżyser tego “dzieła”, Włoch Aldo Vergano. Co go skłoniło do udziału w tym propagandowym przedsięwzięciu? Tak czy inaczej w filmie niezmiennie piękne są Tatry. Reszta zdjęć powstała w Zakopanem, Chochołowie – fotografia oraz w Krakowie.

&. Narciarskie Tatry z połowy lat 60. XX wieku utrwalił na taśmie film Pawła Komorowskiego “Ściana czarownic” . Większość akcji rozgrywa się w górach, przeważnie w okolicach Kasprowego Wierchu, łącznie z kolejką tam prowadzącą. Jest też Zakopane[ fotografia], ale mniej sportowo, a bardziej rozrywkowo. Jako zbyt niezależny narciarz wystąpił Zbigniew Dobrzyński i jest to w zasadzie jedyna jego rola główna, choć na ekranie pokazał się ponad 20 razy. Partnerują mu urocza Marta Lipińska, śpiewająca Iga Cembrzyńska, szukający zaczepki Jerzy Karaszkiewicz i zabawny Jacek Fedorowicz.

 

&. “Kocie ślady” z 1971 roku to zupełnie zapomniany kryminał z 1971 roku, gdzie rolę porucznika MO odtwarza Janusz Gajos, skutecznie ścigający przestępców samochodem marki… Syrena. Na Podhalu rozwiązuje sprawę gangu przemytników, a przy okazji zakochuje się w pięknej nauczycielce granej przez Joannę Jędrykę. Drugą pięknością jest Alicja Jachiewicz, zaś brzydkości reprezentują Mieczysław Pawlikowski, Grzegorz Warchoł, Jerzy Trela i Andrzej Kozak. Zdjęcia kręcono w Zakopanem, Kościelisku, Chochołowie i przy przejściu granicznym w Łysej Polanie. No i oczywiście  wielokrotnie w tle “grają”  Tatry[ fotografia].

&. Droga z Bukowiny do Łysej Polany uchodzi za jedną z najbardziej widokowych w Polsce. Widać z niej doskonale Tatry[ fotografia]. Tędy przejeżdża samochodem do Zakopanego[ choć to nie po drodze]  ksiądz Jerzy w filmie “Popiełuszko. Wolność jest w nas”. W rolę tytułową wcielił się Adam Woronowicz, i to nader udanie – bardzo przypomina fizycznie i mentalnie kapelana “Solidarności”, którego dobrze pamiętam. Film nakręcił w 2009 roku Rafał Wieczyński, angażując zwłaszcza młodych aktorów, chociaż znalazły się też role dla Anny Nehrebeckiej, Haliny Łabonarskiej, Macieja Rayzachera i Kazimierza Kaczora. W roli samego siebie wystąpił prymas Józef Glemp.

&. Jacek Chmielnik był wyśmienitym aktorem, ale nie każda rola do niego  pasowała. Lepiej sprawdzał się w repertuarze lżejszym, jak np. w “Między ustami, a brzegiem pucharu”. Szkoda, że nie wiedziała o tym Wanda Jakubowska dobierając obsadę do filmu “Kolory miłości” z 1988 roku, ostatniego w jej reżyserskiej karierze. Chmielnik występuje tutaj w podwójnej roli: pisarza Władysława Orkana i bohatera swojej powieści. To trochę karkołomne przedsięwzięcie, zaciemniające akcję. No, bo np. raz gra wystrojonego eleganta, a drugim razem zwykłego górala. Podobnie jest z dziewczynami ich obu, odtwarzanymi przez różne aktorki. Ale generalnie film jest strawny, urzeka muzyką i zdjęciami, choć na pewno nie zapisał się jakoś szczególnie w naszej kinematografii.  Nakręcono go w Tatrach, w Gorcach – fotografia, w kościele w Dębnie Podhalańskim, w skansenie w Zubrzycy Górnej oraz w Dreźnie.

&. Waldemar Podgórski ma na koncie kilka udanych filmów[ np. “Hasło Korn”], ale “Karabiny” z 1981 roku mu nie wyszły. Dlatego przeszły bez echa. Zresztą, w burzliwym 1981 roku, kto by tam miał głowę do wspominania reformy rolnej sprzed prawie 40 lat. Były ważniejsze sprawy, dziejące się wokół. Film  to mieszanka rozważań egzystencjalno – religijnych i kina polityczno – sensacyjnego osadzonych pierwszych latach po wojnie. Dobrze na ekranie wypadł Ignacy Gogolewski w roli księdza tracącego wiarę po przezyciach wojennych i powojennych, całkiem dobrze poradził sobie też z rolą Jerzy Janeczek. Niezawodna aktorsko jest jak zwykle Sławomira Łozińska. Dostępne źródła milczą jak zklęte na temat wykorzystanych plenerów. Jeżeli chodzi o góry to bez wątpienia są to Karpaty[ fotografia].  Gorzej jest wskazać miasto, pokazywane kilka razy. Być może to Nowy Sącz.

&. Ekranizacja “Ogniem i mieczem” w wykonaniu Jerzego Hoffmana była zamknięciem sienkiewiczowskiej “Trylogii” – tyle że od końca. W przeciwieństwie do poprzednich części nakręcono ją wyłącznie w Polsce, i to w głównie w okresie, kiedy słońce nie świeciło najjaśniej[ większość zdjęć wykonano w okresie październik 1997 – kwiecień 1998].  Efektem jest ciemna kolorystyka filmu, daleka od naświetlenia rzeczywistych Dzikich Pół, położonych przecież blisko wybrzeża Morza Czarnego. Aż żal, że w filmie nie pojawiają się autentyczne zdjęcia ze stepów, które zachowano np. w rezerwacie Askania Nowa na Ukrainie. Powiałoby autentyzmem. Przykładowo zdjęcia Dniepru nakręcono w plenerach zalewu “Klimkówka”[ fotografia] w powiecie gorlickim. Wyszły nieźle, choć z prawdziwą rzeką mają niewiele wspólnego. Ale i tak film ogląda się z wielką przyjemnością. To zasługa reżysera i aktorów.

&. Gdyby nie tak ogromna popularność serialu “07 zgłoś się” widzowie mieliby wciąż w pamięci inny serial z Bronisławem Cieślakiem w roli głównej – “Znaki szczególne” w reżyserii Romana Załuskiego. Nie jest sensacyjny lecz obyczajowy, ale to nie znaczy, że nudny. Scenarzyści każą inżynierowi Zawadzie wędrować przez pół Polski zanim osiągnie stabilizację zawodową i osobistą. A my możemy przyglądać się naszemu krajowi w połowie epoki Edwarda Gierka. A także podziwiać kunszt aktorski ówczesnych gwiazd: Anny Chodakowskiej, Joanny Jędryki, Grażyny Barszczewskiej, Tadeusza Borowskiego, Ferdynanda Matysika i Wirgiliusza Grynia. Zdjęcia realizowano na rynku w Grybowie, w Krośnie[ ulice Bieszczadzka i Piłsudskiego], w Gdańsku[ Port Północny, falowiec na Przymorzu] oraz na terenie powstającego właśnie zalewu Klimkówka[ fotografia].

&. Film “Dziura w ziemi” z 1970 roku w reżyserii Andrzeja Kondratiuka traktuje o poszukiwaniach geologicznych. Wydawać by się mogło, że to nudny temat. Ależ skąd! Poszukującym jest Andrzej Orawiec grany przez Jana Nowickiego. Ja nie wiem, czy ktokolwiek inny byłby w tej roli lepszy i potrafił tak  przedstawić niecierpliwość i zachłanność na życie, ale także  bezruch i zamyślenie. Cały film właśnie taki jest: dynamiczny i  statyczny, a przy tym nastrojowy i poetycki. Duża zasługa w tym zdjęć Jana Laskowskiego. Te nocne przy wiatraku z pewnością zasługiwały na Oskara. A gdzie kręcono? W Sączach, tym Starym i Nowym, nad Zalewem Zegrzyńskim, w podłódzkim Lutomiersku oraz w Zakliczynie[ fotografia].

&. Wbrew tytułowi [ “Czekam w Monte Carlo“] film został w całości nakręcony w Polsce. Plenery to Warszawa, Zakopane, drogi w rejonie miast Wisła i Szczyrk oraz Krynica Zdrój[ fotografia]. Owszem, na ekranie pojawiają się migawki z Monaco lecz są to dokumentalne kadry, które zrealizowano przy innej okazji. Film Juliana Dziedziny opowiada o słynnym wyścigu samochodowym i jest nie lada gratką dla miłośników sportowych aut sprzed półwiecza. W rolach głównych pokazali się Andrzej Kopiczyński, Stanisław Zaczyk, Krzysztof Chamiec oraz Zygmunt Apostoł. Nie mogło oczywiście zabraknąć Jacka Recknitza, niemieckiego aktora, który wyspecjalizował się w polskiej kinematografii w rolach ludzi z Zachodu.

&. Główny bohater filmu “Mój Nikifor” w dalszym ciągu siedzi na krynickim deptaku[ fotografia], tyle że teraz jest z brązu i już nie maluje. Za życia spędzał tu wiele czasu, tworząc swe naiwne obrazki – na ogół niedoceniany, lekceważony i samotny. Ale posiadający dobrego przyjaciela w osobie Mariana Włosińskiego, też malarza. O ich relacjach jest właśnie opowieść nakręcona w 2004 roku przez Krzysztofa Krauzego, który w roli Nikifora Krynickiego obsadził… Krystynę Feldman. Ze znakomitym skutkiem! Wiadomo, że w tle znajduje się Krynica, ale nie tylko. Jest także Nowy Sącz, Piwniczna, Żegiestów oraz Warszawa.

&. Wystarczy tytuł “Zazdrość i medycyna“, by wszystko było jasne. Reżyser – Janusz Majewski – osadził przedwojenną powieść Michała Choromańskiego w plenerach Krynicy. W 1973 roku to było inne miasteczko –  nie tak  nowoczesne i kolorowe jak dzisiaj[ fotografia], tylko pełne różnych zaniedbanych willi, bud i podejrzanych zakamarków. Czyli idealne dla potrzeb filmu. Role główne przypadły znakomitym aktorom: Ewie Krzyżewskiej, Grażynie Staniszewskiej, Andrzejowi Łapickiemu oraz Mariuszowi Dmochowskiemu. Swój wielki talent pokazał Włodzimierz Boruński jako krawiec Gold. W epizodach pojawiła się tez piosenkarka Danuta Rinn. Jeżeli doda się jeszcze do tego ciągły wiatr[ wprawdzie sztuczny] oraz świetna muzykę Wojciecha Kilara – otrzymamy pełny obraz znakomitego filmu.

&. Na pozór “Wakacje z Madonną” z 1983 roku to skromny, nakręcony przez telewizję film. Na pozór. W rzeczywistości zawiera mądry przekaz, rozbrzmiewa  świetną muzykę, i jest porządnie zagrany, choć brak w jego obsadzie aktorów ze znanymi nazwiskami. Wręcz przeciwnie – dwoje z nich właśnie zaczyna swą przygodę z kinem. To Marta Klubowicz i Andrzej Zieliński. Ale grają także plenery: najpierw Bałtyk w okolicach Dziwnowa, a potem Stary Sącz, jako uosobienie typowej prowincji. Centralnym punktem akcji jest kościół Świętej Elżbiety Węgierskiej[ fotografia], gdzie zatrudniony przez proboszcza artysta[ Krzysztof Kiersznowski] odtwarza barokową rzeźbę Madonny. Można nacieszyć też oczy widokami innych części miasteczka, jak również przepływającego w pobliżu Popradu.

&. “Obława” z 2012 roku to całkiem niezłe kino z okresu okupacji. Szkoda tylko, że niewiele nowego wnosi do tematu zdrady. Już wcześniej, zwłaszcza w ciągu pierwszych trzydziestu latach po zakończeniu wojny reżyserzy często analizowali dwuznaczne  postawy w czasie śmiertelnego zagrożenia, dając różne odpowiedzi. No, ale gdy minęło prawie 70 lat od jej zakończenie, takie próby są mocno przeterminowane. Mimo świetnych zdjęć i starań doświadczonych aktorów jak Marcin Dorociński, Sonia Bohosiewicz, Weronika Rosati czy Andrzej Zieliński. Ciekawym eksperymentem aktorskim było obsadzenie prostodusznego z natury Macieja Stuhra w roli konfidenta. Film nakręcono na terenie Małopolski- w Luborzycy, Wysiołku Luborzyckim, Rytrze, Słomnikach oraz w Starym Sączu[ fotografia].

&. Stanisław Ignacy Witkiewicz fascynował ludzi nie tylko za życia, ale również po śmierci. O jego ostatnich dniach we wrześniu 1939 roku opowiada film Henryka Kluby “Gwiazda Piołun” z 1988 roku. Na planie filmowym spotkało się wielu znakomitych aktorów, a wśród nich: Tadeusz Huk, Piotr Pawłowski, Zygmunt Bielawski, Ignacy Machowski, a z pań Katarzyna Bargiełowska i  Zofia Rysiówna. Zdjęcia nakręcono na Ziemi Łódzkiej[ Paradyż, Sieradz, Sulejów, Klęk] oraz na południu Polski – w Jaśliskach i na rynku w Starym Sączu[ fotografia].

&. Po filmie “Spadek” z 1988 roku widać wyraźnie, jak bardzo zelżała w Polsce cenzura. Pozwolono bowiem na nakręcenie historii o tęsknocie za utraconą młodością i mieniem pozostawionym na terenach, które zajął ZSRR. W obsadzie główne role odgrywają ci wspominający dawne czasy, a więc Ignacy Machowski i Bronisław Pawlik, a obok nich Andrzej Szczepkowski i Jan Szurmiej. Zdjęcia zrealizowano w Warszawie[ m.inn. w okolicach Placu Defilad], na stacji kolejowej w Prostkach oraz w Starym Sączu – na Rynku, w kościele Świętej Elżbiety Węgierskiej, przy Klasztorze Klarysek oraz przy ulicy Kazimierza Wielkiego[ fotografia].

&.Coś poszło nie tak z filmem “Virtuti“[ 1989]. Chociaż reżyser zaangażował dobrych aktorów, o znanych i nazwiskach jak Wysocki, Niwiński, Lutkiewicz, Góraj, Talar oraz jedyną kobietę w osobie  Doroty Pomykała. O muzykę zadbał uznany kompozytor Henryk Kuźniak, zaś operator, Włodzimierz Precht też nie był debiutantem, a jednak o filmie zapomina się zaraz po wyjściu z kina.  Myślę, że za słaby okazał się scenariusz – jak na wojenny temat brak mu jakiejś dramaturgii, spójniejszej akcji i dobitnego zakończenia. W zasadzie trudno jest dokładnie ustalić plenery, gdyż na ekranie głównie widać las, zarośla i rzekę. Natomiast miasteczko to Stary Sącz, pokazany m.inn. w okolicach klasztoru Klarysek z kościołem Świętej Trójcy – fotografia.

&. “Cześć kapitanie” z 1967 roku to dobre kino, choć można mieć zastrzeżenie do obsady. Otóż małżeństwo Petelskich w roli bezwzględnego szpiega zdolnego do wszystkiego obsadziło… Andrzeja Łapickiego. Przecież urodzonego amanta, nie zbrodniarza.  I widać wyraźnie, jak się ten znakomity aktor w tej roli męczy. Ale w parze z Barbarą Horowianką jakoś sobie radzi. Ona też – jako tytułowy kapitan MO – doskonale wypadła pokazując, jak jej, służbistce, coraz bardziej podoba się rozpracowywany przestępca. W tle widzimy mizerię epoki Gomułki, tę wszechobecną biedę, gdy nawet oficer służb porusza się… Syrenką. Zdjęcia powstały w Warszawie, Szczawnicy[ fotografia] oraz w innych, niestety nieustalonych miejscach.

&. “Cierpkie głogi” jest filmem , którego akcja rozgrywa się w środowisku oświatowym lat 60. XX wieku. Filmowa szkoła zlokalizowana jest we wsi Siary[ dziś część Gorlic] w dawnym pałacu rodziny Długoszów[ fotografia]. Ponadto większość zdjęć nakręcono w pobliskim Beskidzie Niskim, nad rzeką Ropą oraz w remontowanym właśnie kasztelu w Szymbarku. Muzyczną oprawę zapewnił Lucjan Kaszycki oraz młodziutki Piotr Szczepanik śpiewający … na wiejskiej zabawie. Literacką kanwą tej produkcji jest powieść Zofii Posmysz  “Szczęście Pani Janiny”. Jednak, zanim to szczęście nastanie, główna bohaterka[ Barbara Kraftówna] musi przejść wiele zawodowych i osobistych perypetii. Jej życiową przystanią okaże się najbardziej krnąbrny uczeń ze szkoły dla dorosłych odtwarzany przez Ryszarda Filipskiego.

&. W 1991 roku Krzysztof Kieślowski nakręcił w 1991 roku film “Podwójne życie Weroniki”. To właściwie opowieść o dwóch dziewczynach o tym imieniu, z których jedna żyje we Francji, zaś druga w Polsce. Są identyczne, zarówno fizycznie, jak i duchowo. Obie zagrała gwiazda kina francuskiego – Irene Jacob. Ale reszta obsady jest mieszana , polskich aktorów reprezentują m.inn. Halina Gryglaszewska, Kalina Jędrusik, Władysław Kowalski i Aleksander Bardini. Zdjęcia zrealizowano w Clermond – Ferrand i  Paryżu oraz w Krakowie, Łodzi, Szczawnicy Zdroju, Starym i Nowym Sączu, a także w Grybowie. Tamtejszy kościół[ fotografia] stanowi jakby punkt nawigacji życiowej dla bohaterek.

&. Małe miasto, do którego przyjeżdża zwolniony z więzienia chłopak. Podejmuje pracę i  wkrótce odkrywa, że ze swoja przeszłością to nie on jest tam najgorszy. To miejscowe społeczeństwo jest w dużej części zdegenerowane. Film nosi tytuł “Strach” i nakręcono go w 1975 roku w podkrakowskim Miechowie[ fotografia]. Reżyser, Antoni Krauze, główna rolę powierzył Grzegorzowi Warchołowi, zaś obok niego wystąpili jeszcze Joanna Żółkowska, Henryk Bąk, Maciej Góraj, Ryszard Kotys i Jerzy Trela.

&. Wszyscy wiedzą, że akcja “Janosika” [1974] rozgrywa się w Tatrach. Jednak akcja, a miejsca kręcenia tego kultowego filmu i serialu nieco się różnią. Wprawdzie większość zdjęć zrealizowano w najwyższych polskich górach i na Podhalu[ Dolina Chochołowska, przełom Białki pod Krempachami, Niedzica, Murzasichle], ale również na Jurze Krakowsko – Częstochowskiej. Na ekranie pojawia się zamek w Ogrodzieńcu oraz zestaw zamek Pieskowa Skała i Maczuga Herkulesa[ fotografia]. Inne plenery to Czorsztyn, wieś Jaworki oraz Orawski Zamek na Słowacji.

&. “Zacne grzechy” – ten tytułowy oksymoron oznacza historyczny moralitet osadzony w XVII wiecznej Rzeczypospolitej.  Na ekrany trafił w 1963 roku odnosząc sukces. Pewnie to zasługa gwiazdozbioru, którego w całości nie sposób wymienić. Przede wszystkim rewelacyjny Henryk Bąk w roli kwestarza Makarego, a także Zygmunt Zintel, Witold Pyrkosz, Cezary Julski, zaś z pań Irena Kwiatkowska, Wanda Koczeska, Alicja Sędzińska oraz debiutująca Anna Seniuk. Tę zabawną komedię Mieczysław Waśkowski nakręcił na Jurze Krakowsko – Częstochowskiej, a dokładniej w Sułoszowej, Ojcowie oraz na zamku w Pieskowej Skale[ fotografia]. Natomiast bardzo tandetnie wyglądają dekoracje studyjne.

&. Serial “Królowa Bona” z 1980 roku to naprawdę dobre kino. W pamięć zapada wyborna rola Aleksandry Śląskiej jako tytułowej żony króla Zygmunta Starego, odtwarzanego przez Zdzisława Kozienia. W kolejnego króla – Zygmunta Augusta wcielił się Jerzy Zelnik, zaś w Barbarę Radziwiłłówną – Anna Dymsza. Ten 12 odcinkowy serial to również dobra lekcja XVI – wiecznej historii Polski – od czasu przyjazdu księżniczki Sforza na Wawel w 1518 roku aż do jej wyjazdu niemal cztery dekady później. Wielkim atutem filmu są plenery. Jak łatwo się domyśleć dominują tu zamki z epoki, czyli krakowski Wawel, warownia w Gołuchowie, rezydencja biskupia w Lidzbarku Warmińskim  i Pieskowa Skała[ fotografia]. Ponadto kręcono w warszawie oraz w kościele Świętego Krzyża we Wrocławiu.

&. W filmie “Reich” z 2001 roku jest wszystko to, co większość mężczyzn lubi oglądać na ekranie: gangsterzy, piękne dziewczyny, no i szybka akcja. Tyle że, obraz Władysława Pasikowskiego bywa niekiedy zbyt egzaltowany, zwłaszcza w przypadku scen damsko – męskich. Jest oczywiste, że w muszą w nim występować etatowi twardziele polskiego kina. I są. A którzy? Bogusław Linda, Mirosław Baka, Krzysztof Pieczyński i Artur Dziurman. No i piękne dziewczyny w osobach Aleksandry Nieśpielak i Julii Rzepeckiej. Generalnie akcja toczy się na Wybrzeżu: w Sopocie[ molo, hotel “Grand”, ul. Bohaterów Monte Cassino, lokal “Fantom”, w Gdyni[ Bulwar Nadmorski] i na Półwyspie Helskim. Ponadto ekipa na zdjęcia udała się też do Łodzi, Krynicy Morskiej oraz do Berlina. Nie ominięto też zamku w Pieskowej Skale[ fotografia].

&. W zamku Pieskowa Skała[ fotografia]  kręcono część zdjęć do odcinka XVI pamiętnej “Stawki większej niż życie” zatytułowany “Akcja Liść Dębu”. Wykorzystano wiele miejsc w kompleksie zamkowym, a na koniec jest scena, kiedy to generał i Hans Kloss  wydostają się na zewnątrz i patrzą na … most, którego tam oczywiście nie ma . Ten, który widać na ekranie jest we Wrocławiu – 250 km dalej. W mieście nad Odrą filmowano też na Placu Katedralnym na Ostrowie Tumskim. Poza tym sporo zdjęć nakręcono w Łodzi.

Marek Marcola