Plenery filmowe w Polsce, część IX, Podlasie

Podlasie aspiruje do miana depozytariusza etosu kresowego. Ma ku temu predyspozycje: nie dość, że leży na wschodzie kraju, to zamieszkuje go mniejszość białoruską i litewską, a poza tym duża część tutejszych mieszkańców wyznaje prawosławie, także w postaci staroobrzędowej. Są też potomkowie Tatarów i miejsca ich kultu i pochówków. A podlaska przyroda wręcz oczarowuje pejzażami, jeziorami, bagnami i lasami.

&. Malowniczo położony i pełen zabytków Drohiczyn to kolejne miejsce na filmowym szlaku. Tu częściowo nakręcono fenomenalny film “Faustyna“[ 1994 ] w reżyserii Jerzego Łukaszewicza – brata bliźniaka aktora Olgierda. “Zagrał” w nim klasztor Franciszkanów[ fotografia] jako wileńska siedziba Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia. Rolę tytułowo brawurowo wykonała Dorota Segda – sądzę, że to jej najlepsza filmowa kreacja. Znakomicie wypadła tez Danuta Szaflarska jako siostra Felicja współcześnie. Swój wielki talent udowodnił również Krzysztof Wakuliński prezentujący postać księdza Michała Sopoćko. “Faustyna” okazała się przedostatnim filmem w karierze Piotra Pawłowskiego[ metropolita wileński]

&. Gdyby nie motyw poszukiwania skarbu w jeziorze film “Tajemnica Łuki“[2023] byłby kopią odcinka serialu “07 zgłoś się” pt. “Hieny”. W obu są te same motywy: morderstwo, stróż prawa incognito, “panienki” w domku kempingowym i szantażyści. Tyle że w oryginale jest świetne aktorstwo, wartka akcja i wyborna reżyseria. A tu? Szkoda gadać. Akcja toczy się na Podlasiu[ Supraśl – fotografia, Jezioro Siemianówka i Michałowo w powiecie białostockim. A swoją drogą – po co Niemcy mieliby zatapiać skarb na ziemiach, które i tak by do nich po przegrywanej wojnie nie należały? I co tam robi Słowaczka ponad 500 km od swojego kraju? Litwinka z sąsiedztwa nie pasowałaby bardziej?

&. “Panny z Wilka” nominowano w 1980 roku do Oskara w kategorii filmu nieanglojęzycznego, ale statuetka przypadła ostatecznie filmowi “Blaszany Bębenek” w reżyserii Volkera Schlöndorffa. Andrzeja Wajdę uhonorowano tą nagrodą za całokształt twórczością dopiero 20 lat później. “Panny z Wilka ” oparto na opowiadaniu Jarosława Iwaszkiewicza. Główna rola przypadła Danielowi Olbrychskiemu, zaś jako  tytułowe panny wystąpiły Anna Seniuk, Maja Komorowska, Stanisława Celińska, Krystyna Zachwatowicz i francuska aktorka Christine Pascal. Plenery znaleziono w  Radachówce koło Kołbieli, na stacji kolejowej Podnieśno i w Drohiczynie na cmentarzu[ fotografia].

&. W 1986 roku nie dało się nakręcić filmu “Nad Niemnem” w oryginalnych plenerach. Wybór padł więc na Wartę pod Drobnicami w Łódzkiem, ale przede wszystkim Bug w okolicy wsi Gnojno i Wasilew Szlachecki na styku Lubelszczyzny i Podlasia. Do dziś można w tych stronach znaleźć stylowe łodzie[ fotografia]; podobnymi pływała para głównych bohaterów, odtwarzanych przez Iwonę Pawlak i Adama Marjańskiego. Na planie filmowym spotkało się mnóstwo znakomitych aktorów, i to w szczytowej formie. Do historii przeszły role Janusza Zakrzeńskiego jako  Benedykta Korczyńskiego oraz jego żony kreowanej przez Martę Lipińską. Popis talentu dali też  Bożena Rogalska, Jacek Chmielnik, Michał Pawlicki, Zbigniew Bogdański i Edmund Fetting.

&. Film “Ranny w lesie“[ 1963] warto obejrzeć dla aktorów. Oprócz tych mocno osadzonych w tym zawodzie, jak Olbrychski, Pak, Duryasz.  jest też trzech, którzy na innym polu zrobili karierę. I tak: Michaj Burano zasłynął w muzyce, Stefan Friedman odniósł sukces w kabarecie, zaś Jerzy Nasierowski w literaturze, kiedy przebywał w więzieniu za współudział w morderstwie… Zdjęcia nakręcono w Puszczy Augustowskiej[ fotografia].

&. Intryga, przestępstwa, niesłuszne oskarżenia, wreszcie cierpliwa miłość –  to motywy filmu “Śpiewy po rosie” z 1983 roku. A wszystko to osadzone w przepięknych plenerach Suwalszczyzny, pełnej jezior, kanałów i leśnych ostępów. Zdjęcia powstały nad Kanałem Augustowskim, na śluzie Perkuć, przy kościele w Studzieniczej[ fotografia], nad jeziorem Mikaszewo w Jazach oraz w tartaku na Półwyspie Lisi Ogon przy jeziorze Białe Augustowskie. Dzisiaj, po 40 latach, widać jaka biedna była ówczesna Polska, zwłaszcza na prowincji, którą charakteryzowały drewniane domy i polne drogi, po których sunęły wolno wozy drabiniaste i trochę szybciej Weueski. Niby wiele się zmieniło, ale  ludzkie emocje pozostały takie same…

&. Starszy o ćwierć wieku od poprzedniego “Ostatni strzał” ma podobny motyw: powrót z zamiarem zemsty. Tyle, że zakończenie inne. O ile w “Rosie” jest happy end, tutaj główny bohater [ grany przez Stanisława Jasiukiewicza], ginie. Zabija go komendant miejscowego posterunku MO – w tej roli sprawdził się Emil Karewicz, który świetnie oddał swoje dylematy psychologiczne. Film jest nie lada gratką dla mieszkańców Augustowa, gdyż mogą zobaczyć, jak wyglądało ich miasto przed niemal 70 laty. I tak, na ekranie można zobaczyć: południowo – wschodnią pierzeję Placu Zygmunta Augusta – fotografia Nr 1, przystań statków żeglugi pasażerskiej [ fotografia Nr 2] czy most nad rzeką Nettą – fotografia Nr 3, a także Oficerski Yacht Club oraz inne miejsca z okolicy, jak Śluza Swoboda, most w Klonowicy i szuwarowisko na styku Netty z jeziorem Necko.

&. Pierwotnie film miał mieć tytuł “Drzazgi”[ pewnie lepszy], ale ostatecznie – na fali fascynacji Brusem Lee –  wszedł w 1982 roku do kin jako “Karate po polsku“. I odniósł ogromny sukces. Reżyser, Wojciech Wójcik, przyciągnął tysiące widzów do kin głównie niebanalną akcją o charakterze kryminalnym, jakby rodem z Zachodu. Nie bez znaczenia były też atrakcyjne wodne i małomiasteczkowe  plenery Suwalszczyzny i Mazur. Zdjęcia powstały w w Starych Juchach, Sikorach Juskich, nad jeziorem Malinówka Wielka oraz terenie klasztoru Kamedułów nad jeziorem Wigry. Najbardziej zapamietanym, i najbardziej malowniczym miejscem jest jednak kaplica Matki Bożej w Studzienicznej [ fotografia], wówczas osobnej wsi, a obecnie administracyjnej części Augustowa. No i, co za obsada! Żentara, Anioł, Trela, Ładysz, a przede wszystkim niezwykle piękna Dorota Kamińska.

&. Tytuł może wydawać się niewojenny, bo brzmi “Weekend z dziewczyną“[ 1968]. A jednak jego akcja toczy się podczas okupacji w małym miasteczku. Sterroryzowany felczer zostaje porwany do oddziału partyzanckiego, by leczyć rannych. Po drodze między nim, a dowodzącą porwaniem kobietą zaczyna rodzić się uczucie. Film czaruje muzyką autorstwa Waldemara Kazaneckiego, aktorstwem w wykonaniu Anny Ciepielewskiej i Krzysztofa Chamca oraz plenerami. W pierwszej częśći kręcono go w pełnym prowincjonalnego uroku Augustowie, w różnych lokalizacjach, jak ulica Sienkiewicza 2, Kopernika 15 [ fotografia Nr 1] czy stara poczta[ fotografia Nr 2]. W drugiej części ekipa przenosi się poza miasto, do otaczających je lasów i jezior.

 

&. Zrobić dobry film dla dzieci i młodzieży jest większą sztuką, niż dla dorosłych. No ale, jeśli na krześle z napisem “Reżyser” usiadł Janusz Nasfeter, można było być spokojnym o rezultat. Rzeczywiście, “Motyle” z 1972 roku to udana produkcja. Głównie dzięki nastoletniej obsadzie. Kto z nich wypadł najlepiej? Według mnie – Grażyna Michalska, grająca Honorkę. Plenery znaleziono na Suwalszczyźnie, a dokładnie nad jeziorem Blizno w gminie Podnowinka, a także nad jeziorem Studziennicze[ fotografia] pod Augustowem.

&. W 1985 roku Władysław Ślesicki sfilmował powieść Marii Rodziewiczówny “Lato leśnych ludzi“, z tym, że jej akcja rogrywa się nie przed, a po II wojnie światowej, i nie na Polesiu lecz w Puszczy Augustowskiej. Reszta jest bez zmian, czyli narastająca fascynacją przyrodą widzianą oczmi młodego mieszczucha. Zdjęcia 5 odcinkowego serialu powstały w okolicy dawnego klasztoru pokamedulskiego nad Wigrami, przy śluzie Paniewo na Kanale Augustowskim, w schronie w Skieblewie, na wieży w Jazach, na Szosie Augustowskiej oraz nad Jeziorem Studzieniczym[ fotografia], w niestniejącym już, tzw. domku filmowca na półwyspie Świniucha.

&. Film “Ruchome piaski” z 1968 roku pokazuje, jak krucha bywa stabilizacja rodzinna i czasem drobny epizod może ją zburzyć. W tym wypadku tym epizodem jest przypadkowe spotkanie taty[ Marek Walczewski] – wypoczywającego na męskich wakacjach z 12  letnim synem – z ponętną studentką[ Małgorzata Braunek]. Zdjęcia nadmorskie nakręcono w okolicach Ustki i Łeby, na klifie w Orzechowie Morskim oraz na wydmach Słowińskiego Parku Narodowego. Zaś te nad jeziorem powstały w okolicach Augustowa – fotografia.

&.Fragmenty aż 4 odcinków serialu “o7 zgłoś się”  powstały w rejonie Augustowa.  Dwa kręcono w tym samym miejscu, a mianowicie nad jeziorem Sajno. Są to :  ” Hieny”, które powstawały w wielu punktach ośrodka wypoczynkowego “Skowronek” [ fotografia nr 1], zaś “Przerwany urlop” jedynie na molo i  tarasie restauracji [ fotografia Nr 2] należącymi do tego ośrodka. Pozostałe – “Zamknąć za sobą drzwi” sfilmowano niewiele dalej, bo na drodze w Suchej Rzeczce i w tzw. domku filmowca na Półwyspie Świniucha nad jeziorem Studzienniczym, zaś  plenerem “Śladu rękawiczki” jest prywatny dom[ filmowa Willa “Wiola”] przy ulicy Wojciech w Studzienicznej.

&. Wszyscy kinomani wiedzą, że arcydzieło Polańskiego “Nóż w wodzie“[ 1961] kręcono na Mazurach: w miastach Mikołajki, Giżycko oraz nad jeziorami Kisajno, Jagodne i Śniardwy. Okazuje się jednak, że także w okolicach Augustowa, nad tamtejszymi jeziorami[ fotografia].

&. O filmie “Żywot Mateusza” [ 1967] powiedziano i napisano już wszystko, co potrzeba. Że piękny, mądry i opatrzony niezwykłą muzyką. Ja dodam od siebie tylko to: Co za szczęście, że jest czarno – biały, gdyż to nadaje mu metafizycznej głębi. Kolor, by to zepsuł. Zdjęcia nakręcono na północnym Podlasiu wśród jezior[fotografia], pól i tradycyjnych wsi. Konkretne lokalizacje to wsie Gawrych Ruda[ m.inn. młyn położony między jeziorami Staw Płacino a Wigry, gdzie dziś jest Ośrodek Zarybieniowy PZW], Bryzgiel, Krusznik, Czerwony Krzyż oraz północne rubieże Puszczy Augustowskiej.

&. Wydawać by się mogło, że przeniesienie na ekran onirycznej prozy Brunona Schultza jest niemożliwe. Ale nie dla Wojciecha Jerzego Hasa! W 1973 roku całkiem zgrabnie sfilmował “Sanatorium pod klepsydrą“. Mówiąc szczerze, lepiej wcześniej odświeżyć sobie oryginalny tekst, gdyż same obrazy i słowa filmowej adaptacji mogą być niewystarczające… Reżyser pewnie nie chciał ryzykować  przy takiej materii literackiej z niedoświadczonymi aktorami, dlatego w  obsadzie aż roi się od gwiazd, jak Halina Kowalska, Irena Orska, Jan Nowicki, Gustaw Holoubek, Szymon Szurmiej czy  Mieczysław Voit. Plenery to Kraków, Klęk, Konstancin – Jeziorna[ Willa Zagłobin] i Drohiczyn[ fotografia].

&. Plenery Puszczy Białowieskiej wykorzystano jeszcze przed wojną kręcąc w 1930 roku film “Na Sybir”. Jednym z najciekawszych obrazów, zrealizowanych w puszczańskich ostępach jest “Lokis. Rękopis Profesora Wittembacha” [1970] w reżyserii Janusza Majewskiego. Rzecz jasna w filmie pojawiają się najsłynniejsi mieszkańcy okolic Białowieży, czyli żubry[ fotografia]. Mocnym atutem “Lokisa” jest zaangażowanie znakomitych aktorów, jak Małgorzata Braunek, Edmund Fetting, Gustaw Lutkiewicz i Józef Duriasz. W filmie pojawia się też stylowa stacja kolejowa Gąsocin. Pozostałe plenery to zamek w Czersku, a także pałace w Łańcucie, Oborach i Kozłówce oraz Markowa i park w Wilanowie.

&. “Rykowisko” z 1986 roku ma w zamyślę rozśmieszyć widza opowieścią o perypetiach ważnego dla władz Polonusa, który marzy o trofeum łowieckim w starym kraju. Okaże się to nie takie proste: wywołać śmiech jest trudniej niż płacz. Na ekranie widzimy Bruno O,Ya, Romana Wilhelmiego, Franciszka Pieczkę, Jana Jurewicza, Zbigniewa Buczkowskiego, Olgierda Łukaszewicza, a także Sławomirę Łozińską. Zdjęcia powstały w Białowieży – fotografia i sąsiedniej Puszczy.

&.Film “Simona Kossak” [ 2023] pokazuje fragment życiorysu osoby z rodu malarzy, która jest pozbawiona talentu plastycznego, ale za to ma charakter. I znajduje pasję, która zaprowadzi ją do leśniczówki w Puszczy Białowieskiej. Zdjęcia[ piękne]  nakręcono własnie w tejże Puszczy, ale i w tej Kampinoskiej. Na ekranie widać także  stację kolejową w Białowieży – fotografia oraz Białystok.

&. Sfilmowanie twórczości Edwarda Stachury to nie lada wyzwanie! Podjął się tego w 1985 roku Witold Leszczyński. W roli głównej w “Siekierezadzie” obsadził Edwarda Żentarę, i był to strzał w dziesiątkę. Zresztą w filmie aż roi się od wybitnych aktorów obojga płci. Oglądamy w nim Joannę Sienkiewicz, Igę Cembrzyńską, Annę Milewską, Ludwika Paka, Franciszka Pieczkę, Wiktora Zborowskiego, Ludwika Benoit, Daniela Olbrychskiego. Materiał zdjęciowy zrealizowano w miejscowości Bodzanów koło Płocka, w lasach podlaskich[ fotografia] oraz w Turkmenistanie.

&. Kazimierz Kutz w 1961 roku nakręcił film “Ludzie z pociągu“. Jest znakomity i wcale się nie starzeje, a to z racji tego, iż bardzo trafnie sportretowano przekrój społeczeństwa w czasie okupacji . Choć akcja rozgrywa się tylko na jednej stacji,  film nie jest nudny. A mógłby być, gdyby nie obsada. Gustaw Lutkiewicz doskonale spisał się w roli szmalcownika, podobnie Danuta Szaflarska jako opiekunka małej żydowskiej dziewczynki czy Zdzisław Tobiasz jako bahnschutz. Ale kinowy popis życia należy do Jerzego Blocka, zawiadowcy. który w mundurze kolejarskim wygląda tak, jakby się w nim urodził. Według dostępnych informacji wszystkie zdjęcia powstały na stacji Kuriany[ fotografia] na linii kolejowej z Białegostoku do granicy. Jednak topograficznie kilka rzeczy się nie zgadza. Pół biedy że nie ma budynku stacyjnego[ ponoć był tylko atrapą wykonana na potrzeby filmowców]. Ale przez stację przechodzi tylko jeden tor i brak jest śladów innych.  Stąd pojawia się przypuszczenie, że część materiału nakręcono na innej podlaskiej stacji – Wnory.

&. “Purpurowa róża z Kairu” po polsku? Tak można sądzić obserwując w filmie “Ucieczka z kina Wolność” [1990] przenikanie się postaci z ekranu z tymi realnymi. A może to jest jakaś kopia “Mistrza i Małgorzaty”? Jeżeli tak to słaba. Tak czy inaczej film jest nieudany, choć mogłoby być na odwrót. To wymarzony temat, gdy ortodoksyjny cenzor musi zderzyć się z nowymi czasy, w których kontrola widowisk przestaje obowiązywać. Wygląda, że ta fantastyka zabiła go. Szkoda. Dobre są za to zdjęcia Łodzi- niby szarej i brzydkiej, ale intrygującej. Materiał kręcono jeszcze w pałacu w Ciechanowcu[ fotografia]. A przecież  w roli głównej obsadzono samego Janusza Gajosa. Stara się jak może, ale nie dał radę z tym scenariuszem. Kto wie, czy to nie jego najgorszy występ w karierze. Źle obsadzony został Zbigniew Zamachowski  jako młody adept sztuki cenzorskiej. Tu potrzebny byłby cynizm i bezwzględność, a na jego twarzy widać uczciwość i prostolinijność. Należało go zamienić na role z  Arturem Barcisiem, grającym operatora kinowego.

&. Tytuł filmu “Gorzka miłość” [ 1989] zapowiada jakiś melodramat w tołstojowskim stylu, ale w sumie jest to opowieść o źle ulokowanym uczuciu przez kobietę[ Sylwia Wysocka], która wreszcie[ po 5 -6 latach] jest w stanie przejrzeć na oczy i odejść od ubóstwianego mężczyzny[ Robert Inglot]. Rzecz dzieje się w środowisku ziemiańskim, stąd też pełno jest zdjęć pałaców, dworów i dworków . Najwięcej plenerów dostarczyła Suwalszczyzna, m.inn. w Suwałkach[ ul. Bałaja 23, stacja kolejowa], Trakiszkach, Raczkach, Augustowa[ stacja PKP – fotografia] i Sejnach. Są też ujęcia z Mazur – na ekranie widać typową szeregową zabudowę poniemiecką, prawdopodobnie w Olecku.

&. Chyba nie ma w Polsce osoby, której nie spodobałaby się trylogia “U Pana Boga…” wyreżyserowana przez Jacka Bromskiego. Nic dziwnego. Świetne aktorstwo, zabawna akcja, no i urzekające plenery Podlasia. Kręcono w Królowym Moście, wymienianym wielokrotnie w filmie. Ale nie tylko . Kamerę ustawiono w Tykocinie, Sokółce, Białymstoku, Janowie, Wierzchlesiu. A także w Supraślu, gdzie realizowano zdjęcia do wszystkich trzech części. W drugiej, “U Pana Boga w ogródku” kilkakrotnie pokazywany jest komin, na który wspina się ojciec komendanta. Znajduje się on obok Centrum Edukacji przy ul. Piłsudskiego[ fotografia]. Dla miłośników tych filmów jest dobra wiadomość. Będzie ciąg dalszy zatytułowany “U Pana Boga w Królowym Moście”

&. Często się zdarza, że kolejne edycje udanego filmu nie dorównują tej pierwszej. Ale nie w przypadku serii z cyklu “U Pana Boga…”. Bo zarówno “… w ogródku”, jak i “…za miedzą” są tak samo zabawne, wzruszające i dające do myślenia, jak inaugurująca wszystko “… za piecem”. Generalnie plenerami wszystkich części są miejscowości: Królowy Most, Supraśl, Sokółka i Tykocin. Podobnie jest w przypadku “trójki”, czyli “U Pana Boga za miedzą“, z tym że Tykocin wydaje się wyraźnie dominować. Na ekranie wielokrotnie widzimy restaurację “Alumnat”, która gra filmowy “Bar Zapiecek”- fotografia. Podobnie jest z malowniczym mostem na Narwi i ulicą Poświętną. Wprawne oko[ a jestem właśnie po spacerze po tykocińskich ulicach] rozpozna ulicę Piłsudskiego i okolice synagogi. Ale ustalanie plenerów nie  jest takie proste, bo w tej samej sekwencji widzimy w tle miejsce w Tykocinie, a za chwilę w … Sokółce lub Supraślu.

&. Tak niewiele brakowało, by “Biała sukienka“[ 2003] była naprawdę udaną produkcją. Niby wszystko jest w porządku – dobry scenariusz, adekwatna do obrazu muzyka i ciekawe plenery. Film bawi, wzrusza i skłania do zastanowienia się. Mimo to, kiedy widać na ekranie napis “Koniec” czuć niedosyt. Wydaje się, że twórcy nie mogli się zdecydować, co kręcą – komedię, film sensacyjny czy obyczajowy. Bo wszystko naraz jakoś się nie komponuje. I niewiele pomaga doborowa obsada. Na ekranie widzimy Pawła Małaszyńskiego w roli autostopowicza – księdza, Sambora Czarnotę jako bogacza z Jeepem, Mirosława Hryniewicza grającego proboszcza, a także Bartłomieja Topę, który wcielił się w postać postrzelonego kościelnego. A zupełnie rewelacyjne wypadła Izabela Dąbrowska – żona pechowego kierowcy[ też niezły Bogdan Kalus]. Zdjęcia nakręcono głównie w Tykocinie, m.inn. na ulicy Poświętnej przy murze kościelnym – fotografia oraz na podlaskich drogach o różnej jakości…

 &. Gdyby powieści “Bołdyn” nie napisał Jerzy Putrament nie byłoby szansy na jej ekranizację. Skoro jednak stał za tym wysoko postawiony członek PZPR i współpracownik NKWD, cenzura przymknęła oczy na  różne ideologiczne odchylenia, błędy i wypaczenia itd. No bo kto to widział by towarzysz dowódca oddziału Armii Ludowej  mylił się i był despotą? Film Ewy i Czesława Petelskich z 1981 roku pokazuje to nader dobitnie przy pomocy całych plutonów wybornych aktorów. Mi najbardziej do gustu przypadły role Wirgiliusza Grynia i Darii Trafankowskiej – kto wie czy nie najlepszych w ich dorobku . Sceny małomiasteczkowe nakręcono w Knyszynie i Tykocinie – przy ulicy Poświętnej, w obecnym muzeum przy Placu Czarnieckiego 10 i w okolicach mostu nad Narwią. A także nad tą rzeką oraz na terenach bagiennych, być może na Bagnie Tykocińskim.

&. Piotr Łazarkiewicz w 1990 roku filmem “W środku Europy” rozpoczął temat losu Żydów w Polsce po II wojnie światowej.  I nakręcił dzieło wybitne, które może wzorem dla wielu innych twórców. Znakomite role odegrali w nim Henryk Bista, Andrzej Mastalerz i Grzegorz Pawłowski. Zdjęcia powstały głownie w Tykocinie, w rejonie mostu nad Narwią, w Rynku, przy ulicy Poświętnej i w rejonie kościoła – fotografia. Kilkakrotnie na ekranie pojawia się też meczet w Kruszynianach oraz murowana cerkiew w Sokółce, która udaje, że znajduje się w Tykocinie, choć tam była kiedyś tylko drewniana. Realizatorom tak bardzo zależało na spójności i wielokulturowości miejsca akcji, że wyczarowali na panoramie miasteczka widzianej znad Narwi cerkiewne kopuły…

&. Co mnie zachwyciło w filmie “Diabły, diabły” z 1991 roku? Zdjęcia. Są wspaniałe, zwłaszcza portrety ludzkie. Godne Oskara bez wątpienia. Film Doroty Kędzierzawskiej jest liryczną opowieścią o życiu w prowincjonalnym miasteczku na przełomie lat 50. i 60. XX wieku. Pojawienie się cygańskiego taboru wyzwala w jego mieszkańcach różne emocje: od fascynacji do nienawiści. Twórcy wykorzystali plenery rzek Bug i Narew oraz miejscowości: Serpelice, Gnojno, Borsuki, a także Tykocin – fotografia.

 

 

&. Jak to wytłumaczyć, że w okresie PRL, kiedy nie było takich jak obecnie warunków do produkcji filmów, powstawały wybitne dzieła jak np. “Soból i panna” z 1983 roku, które ogląda się z prawdziwym smakiem nawet po 40 latach ? Ano może dlatego, że komercja nie była na pierwszym miejscu, tylko sztuka. Idźmy dalej. Dzisiaj też nie brakuje dobrych aktorów lecz tamtejsi[ w tym wypadku Jolanta Nowak, Anna Milewska, Anna Seniuk, Jacek Borkowski, Jan Englert, Józef Duryasz] dawali z siebie wszystko. Inaczej nie mieliby co robić w tym fachu. Dzisiaj w odwodzie są tasiemcowe seriale, które wchłoną każdego… Przywiązywano też wielką wagę do plenerów, np. “Sobola” nakręcono na Suwalszczyźnie, która udawała Wileńszczyznę, przy cerkwi w Supraślu, w majątku Pentowo pod Tykocinem, w pałacu w Choroszczy i nad Narwią – fotografia.

&. Film “Kronika wypadków miłośnych” 1985 powstał na bazie prozy Tadeusza Konwickiego, która wyraża tęsknotę za latami dzieciństwa. W tym wypadku spędzonymi na Wileńszczyźnie. W owym czasie nie dało się w oryginalnych plenerach zrobić takiego filmu, więc Andrzej Wajda musiał znaleźć je w Polsce. I od razu wiadomo, gdzie: w jej wschodniej części. Zatem dawne Kresy II RP udają: Przemyśl, Kazimierz Dolny, Drohiczyn, Bug, Cieksyn, Dęblin i cerkiew w Siemiatyczach – fotografia. A ponadto Obory i Anin.

&. Wiadomo było, że prędzej czy później, ktoś weźmie się za przeniesienie na ekran historii Zenona Martyniuku, gwiazdy disco polo. W 2020 roku zrobił to Jan Hryniak filmem “Zenek“. Można nie przepadać za tym rodzajem muzyki i tą postacią, ale film film odsłania w sumie uniwersalne kulisy drogi do sławy . Trudnej i okupionej wysoką ceną. Najciekawsze są sceny z młodości podlaskiego muzyka, odtwarzanego[ bardzo udanie!] przez Jakuba Zająca. W tego starszego wcielił się Krzysztof Czeczot, zaś żonę zagrała Klara Bielawka. Poza Warszawą i Łomiankami plenery znaleziono na Podlasiu, a konkretnie w takich miejscach jak: Białystok, Czeremcha, Dubicze Cerkiewne, Bielsk Podlaski, plaża w Bondarach nad zalewem Siemianówka, kościół w Narwi, stacja kolejowa Kleszczele i Góra Krzyży Grabarka – fotografia.

 

&. W Bielsku Podlaskim doznałem po raz kolejny rozczarowania po konfrontacji zapamiętanych kadrów z filmu z autentycznymi plenerami. Bielsk zagrał bowiem miasteczko z filmu “Znachor“,  gdzie pracuje Panna Marysia, odwiedzana przez hrabiego Czyńskiego. Wprawdzie sklep zachował się do dziś, ale tzw. “modernizacja” bardzo go zmieniła[ fotografia]. Poza tym ulica przy sklepie wygląda zupełnie inaczej, pewnie niektóre drewniane domy zastąpiono murowanymi. I jeszcze coś.  Według filmu naprzeciwko sklepu znajdować się miała restauracja Zenka, a faktycznie jest tam ratusz. Sklep sfilmowano gdzieś indziej, a zręczny montaż sprawił, że widz sądzi, iż to jest po sąsiedzku. Magia kina. Warto też wiedzieć, że kilkanaście kilometrów od Bielska, w miejscowości Miękisze na mostku nad rzeką Łoknica nakręcono sceny wypadku motocyklowego. Inne plenery to Skolimów, Piekary i Kamion nad Bzurą.

&. Pomysł był niezły: połączyć w parę dwoje ludzi reprezentujących różne opcje polityczne. Bardzo różne – od skrajnej lewicy do prawicy. Takie założenie legło u podstaw nakręcenia filmu “Kryptonim Polska” z 2022 roku. Jednak arydzieło z tego nie wyszło. Zawiodła obsada[ Borys Szyc ma tak dobroduszną twarz, że nie nadaje się na zapiekłego neonazistę], zdjęcia i narracja reżyserska. Część akcji dzieje się w Bialymstoku – fotografia, reszta w Warszawie[ Plac Zbawiciela, panorama od strony Wisły].

&. “Nic na siłę” Taki tytuł nadano filmowi z 2024 roku w reżyserii Bartosza Prokopowicza i jest on w miarę adekwatny do tej rodzinno – miłosnej historii rozgrywającej się na Podlasiu. I własnie obraz tego regionu w obiektywie Jeremieniego[ brata reżysera] jest najmocniejszym punktem tej produkcji. O reszcie nie warto wspominać, zwłaszcza o przerysowanym aktorstwie w wydaniu młodziezy, jak i starych wygów. Na ekranie widać Wrocław, skansen w Ciechanowcu i podlaskie wioski oraz Narew – fotografia.

Marek Marcola