Plenery filmowe w Polsce, część X, Warmia i Mazury

Kraina Tysiąca Jezior jest ważnym miejscem na filmowej mapie Polski. Nie tylko z powodu owych jezior, choć odgrywają one często ważną rolę przy wyborze miejsca kręcenia filmu. Dodatkowo pełno jest tu zabytkowych miast i sztandarowych zabytków, jak chociażby zamek w Malborku.

&. W 2011 roku Wojciech Smarzowski nakręcił przejmujący film “Róża” o pierwszych powojennych latach na Warmii i Mazurach. Film okazał się sukcesem nie tylko  komercyjnym, ale i artystycznym, przez co  został obsypany nagrodami polskimi i zagranicznymi. Wielkie role zagrali w nim Agata Kulesza i Marcin Dorociński. Za plenery posłużyły m.inn. Szczytno, Pasym, Gietrzwałd[ fotografia] i Orneta.

&. Kiedyś twórcy starali się nakręcić jak najlepszy artystycznie film, dzisiaj można odnieść wrażenie, że trwa wyścig o najgorszy. Duże szanse na podium w tej konkurencji ma “Klątwa” z 2023 roku. Ani to śmieszne, ani urocze, ani… No własnie – brak jest jakiegokolwiek powodu, by poświęcić mu ponad godzinę, nawet ze względu na znanych aktorów. Zastanawiam się, co tu robi Anna Nehrebeska. Zdjęcia powstały w krainie jezior mazurskich[ fotografia], na ekranie pojawiają się plenery Pasymia.

&. Nie oglądałem serialu “Akwen Eldorado“, gdy miał premierę  w 1988 roku. A szkoda, bo to całkiem udana produkcja, choć już totalnie zapomniana. Dlatego że telewizje w kółko powtarzają te same filmy, zamiast pokazać coś wartościowego. A ten serial taki właśnie jest. Czym urzekł mnie? Pieknymi zdjęciami Mazur, dobrym aktorstwem i wartką akcją. Swoją drogą, jakie to były wtedy problemy: kłusowanie ryb. A porzecież najważniejsze były inne : bieda, brak perspektyw i kolejki. Widzimy wprawdzie jedną i raz pada słowo “kryzys” . No ale to nie film społeczno – polityczny, tylko sensacyjny.  Pod względem plenerowym 4 odcinki są bardzo atrakcyjne, gdyż powstały głównie na jeziorach – fotografia. Konkretne lokalizacje to Śniardwy, Mikołajki, stacja kolejowa Tuchlin, most kolejowy w Piszu i wieś Okartowo pod Piszem.

&.W filmie “Kameleon” z 2001 roku rolę główną gra Piotr Machalica. Reżyser Janusz Kijowski miał z pewnością świadomość, że widzowie będą na niego patrzeć przez pryzmat kultowego obrazu “Zabij mnie, glino” z 1987 roku, gdzie wcielił się w postać kapitana MO ścigającego niebezpiecznego przestępcę. Tu jest komendantem policji w małym miasteczku, próbującym wyjaśnić okoliczności śmierci nastolatki, a przy okazji walczyć z siecią lokalnych powiązań i zależności. Wkrótce okazuje się, że sprawy w okresie tzw. władzy ludowej były łatwiejsze do rozwiązania…I przeciwnik tylko jeden, a teraz jest ich bez liku. W obsadzie znajdziemy więcej nazwisk kojarzonych z PRL, jak Ewa Błaszczyk, Sławomira Łozińska, Henryk Talar, Zdzisław Stroiński czy Karol Strasburger. Recz dzieje się na Mazurach w Szczytnie[ fotografia], Pasymiu i Wielbarku.

&. Wojciech Wójcik, zanim stał się czołołowym reżyserem kina kryminalnego i sensacyjnego, zadbiutował całkiem udanym filmem psychologicznym “Okno” z 1981 roku. W rolach głównych widzimy Tadeusza Huka, Iwonę Bielską i Zofię Jaroszyńską. Najwięcej zdjęć powstało w Warszawie[ Port Praski, okolice Dworca Centralnego] i w Skolimowie. Zrobiono też wypad nad jeziora[ fotografia], najprawdopodobniej na Mazurach.

&. Stary Niemiec przyjeżdża na Mazury, by po wielu latach porządnie pochować rodziców, złożonych prowizorycznie tuz po wojnie w ogrodzie przy domu. Tyle że dzisiaj mieszka tam już polska rodzina, zrazu niezbyt przyjazna jego pomysłom. Ale od czego są pieniądze…Oto zarys fabuły filmu “Kop głębiej” z 2011 roku w reżyserii Konrada Szołajskiego. W obsadzie pojawia się dwoje aktorów znanych z serialu o Kiepskich, tyle że tu nie są małżeństwem: Marzena Kipiel – Sztuka i Andrzej Grabowski, Ponadto grają Dagmara Bąk, Jan Jurewicz, Krzysztof Tyniec i Roman Kłosowski. Jednak swą rolę życia odegrał tu Ryszard Ronczewski jako Otto Schmidt. Zdjęcia zrealizowano w Górze Kalwarii, w parafii Złotokłos w gm. Piaseczno oraz w woj. warmińsko – mazurskim[ fotografia].

&. Może z tą cenzurą w PRL nie było tak źle, skoro w 1982 roku[ stan wojenny!] ukazał się film “Czwartki ubogich“. Pokazuje on zdegenerowane elity i społeczeństwo funkcjonujące bez kontroli mediów. Ale to tylko część prawdy. Główną przyczyną jest wadliwy system, który generuje wynaturzenia. Akcja rozgrywa się na Mazurach, w otoczeniu jezior[ fotografia], których spokój i ład są kontrastem dla życia okolicznych ludzi. Pokazane miejscowości to Giżycko, Kętrzyn i Wydminy.

&. Ponowne obejrzenie po latach serialu “Szaleństwo Majki Skowron” stanowiło dla mnie nostalgiczną podróż w czasie, gdyż akurat w 1976 roku byłem w Mikołajkach, gdzie toczy się duża część akcji. Wracają obrazy z  połowy dekady Gierka, epoki niby biednej, ale charakternej. To widać na ekranie. Stanisław Jędryka nakręcił pełnokrwistą opowieść w świetnej obsadzie. Nie udał mu się tylko wybór Krzysztofa Kowalewskiego do roli ojca Majki, aktora bardziej komediowego. Dużą część materiału nakręcono na wodzie[ fotografia] oraz we wspomnianych Mikołajkach, Piszu, Tałtach i Olsztynie[ okolice Nowego Ratusza].

&. Film z osiołkiem w roli głównej, czyli “IO” Jerzego Skolimowskiego po prostu rozbił bank z “Orłami:, czyli nagrodami Polskiej Akademii Filmowej, gdyż zdobył te wszystkie najważniejsze. W sumie dostał aż 25 różnych wyróżnień na całym świecie z nominacją do Oscara włącznie. I wcale się nie dziwię. Jest po prostu genialny! Jest to z pozoru prosta to opowieść o drodze poczciwego osiołka z Polski do Włoch, podczas której ma różne[ dobre i złe] przygody. Ale jak opowiedziana! Film zachwyca obrazem, muzyką i aktorstwem. Jego ozdobą jest występ francuskiej gwiazdy Isabelle Huppert. Zdjęcia zrealizowano w Wilanowie, na Podkarpaciu, Dolnym Śląsku oraz na rynku w Ornecie[ fotografia], a także na Sycylii.

&. Czy da się zrobić kopię włoskiego miasta w polskiej piwnicy? Po obejrzeniu filmu “Wenecja” z 2010 roku w reżyserii Jana Jakuba Kolskiego można dojść do wniosku, że tak. Film może się podobać, zarówno w formie, jak i treści. Ja mam jednak poważne zastrzeżenia do wyboru tzw. lokacji. Otóż akcja toczy się w 1939 roku w Polsce, głównie w Zaleszczykach. A co widzimy na ekranie? Zupełnie inną w stylizacji i nastroju poniemiecką architekturę, jako że zdjęcia zrealizowano na … Warmii i Mazurach. W kadrach pojawia się Orneta[ fotografia], a także Jegławki. W tamtejszym pałacu rozgrywają się sceny w dworze z kresów południowo – wschodnich II RP. Wszyscy wiemy, jak wyglądają typowe siedziby polskie szlacheckie, tu mamy zimny obcy obiekt. Z kolei zalaną piwnicę stworzono w nieczynnej hali montażowej warszawskiego Ursusa.

&. Dyrektor PGR[ Maciej Góraj] czuje się wszechwładny jak przedwojenny dziedzic na swych włościach. Tyle, że nic nie jeste jego własnością. Kiedy straci stanowisko, przekona się, ile naprawdę znaczył w swoim środowisku. Taka jest treść filmu “Chrześniak” z 1985 roku. w reżyserii Henryka Bielskiego. Wyszło całkiem nieźle, choć rażą dłużyzny, jak np. scena urodzinowa, która zajmuje aż 1/5 czasu całości. Po co? Plenery to Orneta[ m.inn. rynek – fotografia] oraz stacja PKP Pasłęk.

 Zamek w Lidzbarku Warmińskim[ fotografia] jest cennym zabytkiem architektury gotyckiej z pięknymi wnętrzami, które chętnie wykorzystywane są przez filmowców. W 1970 roku zawitała tam reżyser Maria Kaniewska wraz z realizatorami i aktorami, by nakręcić film dla młodzieży “Pierścień księżnej Anny“. Tematem jest to, co widzowie tak bardzo lubią : podróż w czasie. Wśród wykonawców ról znaleźli się m.inn. Stanisław Milski, Bolesław Płotnicki, Kazimierz Wichniarz czy Andrzej Szalawski – pamiętny Jurand z “Krzyżaków”. Ponadto zdjęcia zrealizowano na innych zamkach: malborskim, reszelskim i czerskim.

&. W polskiej kinematografii z okresu PRL często zdarzały się takie filmowe opowieści, pokazujące, że w jakiejś tam sferze życia coś nie działało tak, jak powinno. Ale spokojnie, to tylko błędy i wypaczenia, a doktryna socjalistyczna jest zawsze   słuszna. Zgodnie z nią ktoś szybko te uchybienia wykrywał, naprawiał i odtąd miało być już być dobrze. Nie było. Jednym z takich przykładów jest film “Wilczy bilet” z 1964 roku nakręcony w Warszawie i Olsztynie[ fotografia]. Robotnik zwraca uwagę na nieprawidłowości w swoim zakładzie, za co nie spotyka go nagroda lecz kara w postaci wydalenia z pracy. Na szczęście jego syn dowodzi ojcowskiej racji. Reżyserem tego “dzieła” jest Antoni Bohdziewicz, który ma na zawodowym koncie obraz “Rzeczywistość” w mojej ocenie najgorszy film polski wszechczasów. Choć także dwie udane komedie. Lepiej, jak by na rozśmieszaniu widzów pozostał…

&. Dlaczego to dzisiaj nie kręci się takich seriali jak “Szaleństwo Majki Skowron“, tylko głupawe telenowele odległe od prawdziwego życia o lata świetlne? Tutaj Stanisław Jędryka z otaczającej rzeczywistości czerpie całymi garściami, przez to losy głównych bohaterów [ Zuzanna Antoszkiewicz i Marek Sikora] na odległość pachną autentycznością. A wokół widzimy dzień powszedni Polski połowy lat 70-.XX wieku, czyli w środku epoki Gierka. Plenerów dostarczają Warmia i Mazury, a dokładniej Mikołajki, Pisz, no i Olsztyn[ fotografia]. Oko cieszą też tamtejsze jeziora, w tym Łuknajno.

&. Co robią zdesperowani obywatele kiedy organy państwa nie chronią ich przed bandytą terroryzującym okolicę? W końcu biorą sprawy we własne ręce. O tym właśnie opowiada film “Lincz” [ 2010], będący w sumie relacją z wydarzeń, które rzeczywiście miały miejsce na warmińskiej wsi. W rolach głównych wystąpili Leszek Lichota, Wiesław Komasa, Łukasz Simlat oraz Agnieszka Podsiadlik, Izabela Kuna i Tamara Arciuch.  Film nakręcono na terenach sąsiadujących z miejscem, gdzie dokonano samosądu, a dokładnie w Barczewie, Bartołtach Wielkich, Dźwierzutach oraz w Olsztynie[ fotografia]. Z przyczyn raczej oczywistych ekipa ominęła jednak leżącą w pobliżu wieś Włodowo, gdzie w 2005 roku faktycznie doszło do linczu.

&.W latach 60. XX wieku w polskiej kinematografii zapanowała swoista moda na filmy muzyczne. Jednym z nich jest “Kochajmy syrenki” z 1966 roku wyreżyserowany przez Jana Rutkowskiego. W obsadzie aż roi się od ówczesnych gwiazd, jak Jacek Fedorowicz, Bohdan Łazuka, Krzysztof Chamiec, Janusz Kłosiński i Adam Pawlikowski. Oprawę muzyczną zapewniają m.inn. Teresa Tutinas, Lidia Korsakówna i zespół Tajfuny. Tytułowym bohaterem jest samochód marki Syrena, pewnie najgorszy na świecie, ale i tak niewielu Polaków było na niego stać. A cała historia rozgrywa się głównie w plenerach warmińsko – mazurskich, w tym w Olsztynie – na starówce i nad jeziorem Ukiel[ fotografia], oraz w Mrągowie i Biskupcu. Sceny początkowe nakręcono w Warszawie – m.inn na Placu Teatralnym oraz w rejonie budowanej właśnie Ściany Wschodniej.

&. Kinematografia polska godnie uczciła 500 – lecie urodzin Mikołaja Kopernika kierując do kin w 1973 roku film zatytułowany po prostu “Kopernik“. Prapremiera miała miejsce, rzecz jasna, w Toruniu. Zadania tego  podjęło się małżeństwo Ewa i Czesław Petelscy z całkiem dobrym skutkiem. Dwie najważniejsze role, czyli astronoma i jego wuja Łukasza Watzenrode przypadły Andrzejowi Kopiczyńskiemu i Czesławowi Wołłejce. Oprócz nich do obsady zaangażowano Jolantę Bohdal, Barbarę Wrzesińską, Emilię Krakowską, Andrzeja Antkowiaka, Henryka Borowskiego i Janusza Bylczyńskiego. Twórcy musieli się wiele przemieszczać, by znaleźć odpowiednie plenery z epoki. Co ciekawe szukano ich nawet w Czechosłowacji i NRD, zaś w Polsce tło zawiłych kolei życia Mikołaja Kopernika stanowiły zamki w Malborku i Lidzbarku Warmińskim[ fotografia], kościoły w Pelplinie, Kwidzynie i Fromborku oraz Stare Miasto w Krakowie.

&. Skomplikowane powojenne losy mazurskich autochtonów często pojawiały się [ i nadal pojawiają ] w kinematografii polskiej . Jednym z przykładów jest film “Odjazd” z 1991 roku w reżyserii małżonków Łazarkiewicz. Matka i córka mieszkają w ośrodku pomocy społecznej, gdyż ich rodzinny dom zajęli przesiedleńcy. Ale udaje im się wrócić do niego na jeden dzień. Co z tego wyniknie? Główne role przypadły Teresie Budzisz – Krzyżanowskiej, Halinie Winiarskiej, Wojciechowi Siemionowi, i Henrykowi Biście.  Plenerem jest Reszel[ fotografia].

&. “Jeśli się odnajdziemy“. Kto ma się odnaleźć? Potencjalni rodzice zastępczy i sierota. Roman Załuski nawiązuje do eksperymentu sprzed lat, w którym odwrócono role. To dziecko miało sobie wybrać przyszłych opiekunów. W filmie z 1982 roku wystąpili Anna Romantowska, Krzysztof Kolberger, Irena Kownas, Krzysztof Kowalewski oraz Mirosława Marcheluk. Zdjęcia nakręcono w Ostródzie[ fotografia] oraz w Olsztynie.

&. Zwykle Elbląg filmowcy omijają szerokim łukiem, gdyż miasto zostało w znacznym stopniu zniszczone podczas ostatniej wojny i atrakcyjnej zabudowy pozostało niewiele[ fotografia]. Na pozór może się wydawać dziwne, że Andrzej Wajda zdecydował się nakręcić tu część zdjęć do swojego filmu “Krajobraz po bitwie” z 1970 roku. Okazuje się jednak, że jako plener wykorzystana została głównie poniemiecka autostrada Berlin – Królewiec, zwana Berlinką, a niejako przy okazji ustawiono też kamerę w podmiejskim parku zwanym Bażantarią. Mimo zaangażowania dobrych aktorów[Stanisława Celińska, Małgorzata Braunek,  Daniel Olbrychski, Zygmunt Malanowicz] .  Film niezbyt się udał, co potwierdza starą prawdę, że nikt nie jest wybitnym artystą na stałe,  a jedynie nim bywa.

&. Filmy, gdzie w czołówce obsady mało znanych aktorów to rzadkość. A to często dodaje im waloru autentyczności. Jednym z nich jest “Baby blues” z 2012 roku w reżyserii Katarzyny Rozsłaniec. Jest to opowieść o nastoletniej matce, która musi zmierzyć się z dodatkowymi obowiązkami stojącymi w konfrontacji do praw młodego wieku. . Zdjęcia zrealizowano w Warszawie, ale i w Elblągu[ fotografia].

&.Trudno jest powtórzyć sukces filmu “Prawo i pięść”. Przekonał się o tym Waldemar Podgórski kręcąc “Południk zero“[ 1970]. Osnowa fabularna jest prawie taka sama: uczciwi kontra przestępcy na Ziemiach Odzyskanych. Do tego doborowa obsada[ Filipski, Kłosiński] . A jednak nie udało się powtórzyć oszałamiającego sukcesu oryginału. Może zabrakło piosenki w stylu “Nim wstanie dzień” ze słowami Osieckiej i głosem Fettinga? Akcja rozgrywa się na Mazurach z wszechobecnymi jeziorami[ fotografia]. Sportretowanym miasteczkiem jest Pasym.

Marek Marcola