Wrocław to niekwestionowana potęga filmowa – produkcyjna i plenerowa. Za sprawą wytwórni filmowej powstało tu całe mnóstwo filmów. Do najciekawszych należą te, które pokazują miasto jeszcze nie całkiem odbudowane. Dziś wiele z nich ma wartość dokumentalną, a dla starszych mieszkańców sentymentalną.
Niniejszy wpis jest uzupełnieniem wpisu “Plenery filmowe w Polsce” – największej w Polsce bazy ze zdjęciami i opisami.
&. Chociaż akcja książki Jerzego Andrzejewskiego “Popiół i diament” rozgrywa się w Ostrowcu Świętokrzyskim, Andrzej Wajda nie wykorzystał wcale tamtejszych plenerów. Wybrał Wrocław i jego okolice. I tak, w początkowych scenach widzimy kapliczkę Świętej Jadwigi Śląskiej w Trzebnicy, a potem już plenery wrocławskie: ulice Nasypowa, Franciszkańska[ kościół Sw. Stasnisława, kawiarnia “Klubowa”], Świętego Mikołaja 40[ kościół. Św. Barbary], Zamkowa oraz wiadukt przy ulicy Komandorskiej, Wzgórze Andersa i estakadę kolejową przy ul. Bogusławskiego – fotografia. W scenie finałowej Maciek Chełmicki grany przez Zbigniewa Cybulskiego umiera na wysypisku śmieci w dzielnicy Krzyki. Samo życie dopisało ciąg dalszy. 9 lat później on sam traci życie pod kołami pociągu na wrocławskim Dworcu Głównym.
&. Wtedy[ w 1963 roku] epidemia ospy prawdziwej przywleczonej z zagranicy do Wrocławia, wydawała się prawdziwą katastrofą. Dzisiaj, my , którzy przeżyliśmy pandemię COVID 19, patrzymy na to znacznie spokojniej. tak, czy inaczej, Roman Załuski nakręcił w 1971 roku o tym wydarzeniu znakomity film pt. “Zaraza”. Plenerem jest głównie Wrocław, m.inn. na ulicach Świdnickiej, Menniczej[ fotografia], Mazowiecka, Śląska, Strzegomska, Grabiszyńska.
&. Żołnierz na przepustce, czyli “Zobaczymy się w niedzielę“. Jaką wartość ma dzisiaj ten film? Archiwalną, gdyż pokazuje Wrocław w 1959 roku, prawie 70 lat temu. Na ekranie widać Dom Towarowy “Renoma” przu ulicy Świdnickiej[ fotografia], Halę Ludową, rynek, ulice: Przyjaźni, Piramowicza, Borowskiej, Kosynierów Gdańskich i mosty: Sikorskiego, Oławski i Grunwaldzki.
&. Zbigniew Chmielewski ma w swym dorobku wiele udanych filmów, jednak “Ogłoszenie matrymonialne” z 1972 roku mu nie wyszło. Być może na etapie scenariusza pomyśł wydawał się ciekawy, ale w realizacji się nie sprawdził. I to mimo zaangażowania aktorów tej rangi artystycznej, co Tadeusz Borowski, Ewa Wiśniewska, Anna Milewska czy Jolanta Zykun. Zdjęcia zrealizowano w Łodzi, na stacji PKP w Łowiczu oraz we Wrocławiu – m.inn. na Dworcu Głównym – fotografia.
&. Udał się film “Bezmiar sprawiedliwości” z 2005 roku. Dzięki ciekawie, i niejednoznacznie opowiedzianej historii, dobremu aktorstwu i niebanalnemu przedstawieniu otoczenia rozgrywającej się akcji. A to otoczenie znaleziono w Warszawie, Świdnicy, ale przede wszystkim we Wrocławiu. Stali mieszkańcy stolicy Dolnego Śląska pewnie byliby w stanie ustalić wszystkie konkretne miejsca, mnie udało się tylko te: Opera Wrocławska przy ul. Świdnickiej 35[ fotografia], areszt przy ul. Świebodzkiej, okolice Teatru Polskiego przy ulicy Zapolskiej 3, Szpital Kolejowy przy ul. Sudeckiej, Ogród Botaniczny przy ul. Sienkiewicza 23, ulica Sztabowa przy kościele Św. jana Chrzciciela, stacja PKP Wrocław Główny, a także mosty – Zwierzyniecki, Sikorskiego, Pomorski i kolejowy między Kleczkowem a Karłowicami.
&. “Sekret” z 1973 roku opowiada ciekawą historię moralną, w której wdowa odkrywa prawdę o swoim ubóstwianym mężu. Przez ekran przewija się – poza wymienionym cała plejada znakomitych aktorów: pierwszoplanowa Antonina Gordon – Górecka, Piotr Fronczewski, przedwojenna gwiazda Lidia Wysocka, Igor Przegrodzki, Halina Golanko. Zdjęcia powstały we Wrocławiu. Konkretne lokalizacje to: kamienica przy Placu Teatralnym 1-2, bloki na osiedlu Szczepin, wieżowce przy ulicy Głogowskiej 2 – 4, okolice Teatru Polskiego przy ulicy Gabrieli Zapolskiej oraz wejście do katedry na Ostrowie Tumskim – fotografia. Sceny w pomieszczeniach nakręcono w studiu.
&. Krzepiące spojrzenie na starość we dwoje widzimy w filmie ” A jeślibędzie jesień” [ 1976] z udziałem Jadwigi Andrzejewskiej i Janusza Paluszkiewicza. Dla wielu osób ciekawszy będzie jednak obraz Wrocławia sprzed pięćdziesięciu lat, gdyż kamera pokazuje jego fragmenty w wielu miejscach, jak okolice Hali Stulecia przy pergoli, Dworzec Główny PKP, okolice rotundy z Panoramą Racławicką przy ulicy Jana Purkyniego 11, Odra przy Moście Grunwaldzkim, budowane właśnie bloki przy Placu Grunwaldzkim, przejście podziemne przy ulicy Świdnieckiej czy ratusz z zewnątrz[ fotografia] i wewnątrz.
&. “Wysokie loty“[1978]. Niby film o pasji latania, a w rzeczywistości gniot partyjny, w którym zdrowy aktyw PZPR zwalcza chory element. Najczęściej słyszane słowa? Towarzysz i egzekutywa, a także moje ulubione: trudności obiektywne. Mimo politycznego zaangażowania, twórcom nie udało się ukryć typowych dla socjalistycznej gospodarki trwałych elementów: ciągłych braków, fatalnej jakości, nieterminowych dostaw, koszmarnej organizacji pracy, nierealnych planów. Zdjęcia lotniska nakręconowe według jednych źródeł w Świdniku, zaś według innych przesłanek w Krośnie, a ponadto w Warszawie[ Okęcie] oraz we Wrocławiu – fotografia.
.&. Jakież miasto nadawałoby się lepiej do pokazania stanu ducha alkoholika chcącego zerwać z nałogiem, jak nie Wrocław? W 1958 roku jeszcze nie do końca odbudowany, pełen mrocznych zaułków i zbieraniny ludzkiej z różnych stron aktualnej i przedwojennej Polski. Rzecz jasna chodzi o film “Pętla” nakręcony przez Wojciech Jerzego Hasa. Kuba, grany przez Gustawa Holoubka, krąży po ulicach: Barlickiego [ fotografia], Srocza, Złote Koło, Garbary i Psie Budy. Trafia też na Pasaż Niepolda oraz na starówkę w Kłodzku – patrz oddzielny wpis.
&. To trochę dziwne, że przed ropoczęciem produkcji filmu “Ukryty wsłońcu“[ 1980] nikt się nie zorientował, że fabuła oparta o powieść psychologiczną[ Ireneusza Iredyńskiego pod tym samym tytułem] źle przenosi się na ekran. No bo jak pokazać obrazem emocje, rozterki, a zwłaszcza urojenia pierwszoplanowego bohatera? Wyrazem jego twarzy i miotaniem się się bez sensu po jednej ulicy[ Świdnicka – fotografia] ? Przecież to jest dla kinomana zupełnie niestrawne! Głównej roli podjął się znakomity aktor – Jan Englert – i poległ. Obok niego inne sławy, jak Gabriela Kownacka, Ewa Dałkowska, Dorota Pomykała, Mieczysław Voit i Kazimierz Kaczor . Niewiele to filmowi pomogło. W tle Wrocław[ Plac Grunwaldzki, nabrzeże Odry, port lotniczy oraz ulica Kazimierza Wielkiego .
&. “Wolny strzelec” z 1981 roku stawia niby proste pytania, na które nie ma łatwych odpowiedzi. I nie jest oskarżeniem tylko systemu politycznego, ale i ludzi, jak np. głównego bohatera, dziennikarza śledczego, który dopiero po tragedii uświadama sobie, że sprawy nie są tak oczywiste, jak się może wydawać na pierwszy rzut oka. W obsadzie Teresa Sawicka, Dorota Pomytkała, Piotr Garlicki, Bogusław Linda, Zdzisław Kozień. Zdjęcia powstały we Wrocławiu[ fotografia] i okolicach. Na ekranie pojawia się mało charakterystycznych punktów, by wskazać konkretne miejsca. Jedyne ustalone to zakłady “INCO” przy ulicy Paprotnej.
&. “Podróż nad morze“[ 1983] jest jednym z tych filmów dla młodzieży, który powinni obejrzeć dorośli, zwłaszcza rodzice. Dlatego, że jest w nim wiele życiowej prawdy i realizmu. Wśród obsady aktorskiej można wyróżnić dwie grupy: zawodowców[ Joanna Jędryka, Alina Janowska, Ferdynand Matysik] oraz amatorów[ Tomasz Jarosiński, Aleksander Mróz] – obie wzorowo poradziły sobie ze swoimi rolami. Za ich plecami widzimy Wrocław – m.inn. Dworzec Świebodzki, śluzy na Wrocławskim Węźle Wodnym, Odra, przejście podziemne na ul. Świdnickiej oraz ulicę Psie Budy – fotografia. Plus brzeg Bałtyku na Wolinie.
&. Film “Sygnały” wyszedł w 1959 roku spod ręki Jerzego Passdendorfera, który potem zasłynie jako twórca specjalizujący się w obrazach z bohaterami w mundurach. Tym razem jest to kryminał z podtekstem psychologiczno – zdrowotnym: szajka próbuje skłonić uczciwego człowieka do skoku w zamian za lek dla chorej żony. Przez ekran przewija się cały zastęp pierwszorzędnych aktorów obojga płci, jak Stanisław Mikulski, Leon Niemczyk, Michał Szewczyk, Irena Netto i Halina Buyno – Łoza. Na uwagę zasługują jeszcze dwie panie. Pierwsza to Teresa Szmigielówna, grająca jak zwykle bardzo oszczędnie, bardziej twarzą i oczami niż słowem czy gestem. No i Kalina Jędrusik, jeszcze młoda i niezmanierowana sławą. Plenerem jest Wrocław, szkoda tylko, że nocny i słabo widoczny. Mimo to rozpoznać można ulicę Kościuszki[ fotografia], pergolę przy Hali Stulecia oraz okolice katedry na Ostrowie Tumskim.
&. “Bułeczka” jest filmem dla dzieci, ale i dorosły też może go obejrzyć. Chociażby po to, by zobaczyć jak wyglądał Wrocław pół wieku temu, tym bardziej, że zdjęcia powstały w wielu miejscach. Oto niektóre z nich: wschodnia pierzeja Rynku – fotografia, ulice: Świdnicka, Petrażyckiego, Solska, Dworzec Świebodzki, pętla tramwajowa na Oporowie, okolice estakady kolejowej przy ul. Bogusławskiego. Dodatkowym argumentem za jest fakt, że grają w nim znani aktorzy zupełnie innych rolach, do których przywykliśmy. W obsadzie sa m.inn. Leonard Pietraszak, Wirgiliusz Gryń, Tomasz Zaliwski czy Ferdynand Matysik.
&. W 1981 roku Jerzy Domaradzki nakręcił film o czasach stalinizmu pt. “Wielki Bieg“. W tym okresie można było sobie na taki gest pozwolić, ale karnawał “Solidarności” się szybko skończył i film trafił na półkę na 6 lat. Dopiero w 1987 roku, kiedy pierestrojka Gorbaczowa rozkręciła się na dobre także w tzw. Krajach Demokracji Ludowej zdecydowano się na jego dystrybucję. I co? I nic. Jest to obraz nie tyle o mechanizmach sprawowania władzy, ile o ludzkich postawach. Czasy są różne, ale człówiek wciąż taki sam, bez względu na systemy polityczne, choć niektóre deprawują go bardziej. Plenery są dolnośląskie: pałac w Domaniewicach, zapora w Mietkowie, rzeka Bystrzyca, Siechnice i Wrocław: Hala Stulecia, Most Grunwaldzki i ulice Parkowa oraz Bogusławskiego przy estakadzie kolejowej – fotografia.
&. Film “Morderca zostawia ślad ” z 1967 roku został głównie kojarzony ostatnim występem Zbyszka Cybulskiego przed kamerą. Nie doczekał nawet jego premiery, gdyż pół roku przed nią zginął pod kolami pociągu. Jest to opowieść o poszukiwaniach mordercy i złodzieja archiwum gestapo. Główna rola przypadła Tadeuszowi Szmidtowi, aktorowi jakby urodzonemu do odtwarzania postaci wojskowych i partyzantów. Obok niego aż roi się od ówczesnych sław, jak Tadeusz Kalinowski, Józef Nalberczak, Władysław Dewoyno czy Zdzisław Kuźniar. Z pań należy wymienić Iwę Młodnicką i Halinę Mikołajewską. Zdjęcia nakręcono we Wrocławiu – w okolicach katedry Św. Jana Chrzciciela[ fotografia], w gmachu urzędu Wojewódzkiego, na Placu Uniwersyteckim oraz przy ulicach Kolejowej[ nieistniejąca hala targowa] i Gabrieli Zapolskiej. Ta lokalizacja zdjęć we Wrocławiu jest jednak formalnie wbrew logice, bo akcja musi się toczyć na ternie II RP, a nie w mieście z typowo niemiecką zabudową.
&. Plenery Wrocławia wykorzystano aż w 6 odcinkach wciąż chętnie oglądanej “Stawki większej niż życie”[ 1968]. Więcej tylko w Łodzi. Wiadomo, w obu miastach były Wytwórnie Filmów Fabularnych, więc łatwiej i taniej kręciło się na miejscu. We Wrocławiu filmowcy pojawili się na Dworcu Głównym, w Muzeum Narodowym, Politechnice, Teatrze Polskim i na Ostrowie Tumskim[ fotografia], który “zagrał” w trzech odcinkach: “Hasło”, “Akcja Liść Dębu” i “Poszukiwany Gruppenfuhrer Wolf”.
&. Za najbardziej wrocławski odcinek “Stawki większej niż życie” uchodzi nr 12 pt.”Zdrada“, opowiadający o pobycie w Berlinie szewdzkiej artystki Christin Kield granej przez Beatę Tyszkiewicz. Twórcy nie wybrali się do stolicy Niemiec na zdjęcia tylko wykorzystali plenery Łodzi, ale najwięszkym stopniu Wrocławia. Do charakterystycznych miejsc utrwalonych na taśmie zaliczyć należy peron 1 Dworca Głównego PKP, Teatr Lalek przy Placu Teatralnym[ fotografia oraz Muzeum Narodowe.
&. Tytuł filmu Romana Załuskiego z 1972 roku brzmi “Anatomia miłości” . Ale nie jest to w obecnym rozumieniu komedia romantyczna. Raczej psychologiczna opowieść o jakby stworzonej dla siebie parze[ Barbara Brylska i Jan Nowicki], której jakoś się wspólne życie nie układa, co rodzi sporo znaków zapytania na przyszłość. Dużym plusem filmu jest podglądanie dnia codziennego Wrocławia sprzed półwiecza – dla miłośników minionego to bez wątpienia nie lada gratka. Wśród wielu utrwalonych na taśmie zakątków[ Rynek, ulica Świdnicka] nie brakuje różnych mostów miasta nad Odrą, w tym Tumskiego[ fotografia], wtedy jednak bez charakterystycznych kłódek – swoistego wyznania miłości.
&. Piekny i wartościowy. tak można określić film “Teraz i zawsze” z 2009 roku. Na taką ocenę – w moim odczuciu – zasługuje pogłębionym ujęciem tematu powołania do kapłaństwa, dobrą grą aktorów, spokojnie poprowadzoną akcją, obrazami, muzyką, itp., itd. Zdjęcia powstały na Dolnym Śląsku – we Wrocławiu[ Most Tumski – fotografia], w Kamieńcu Ząbkowickim[ Opactwo Cystersów, stacja kolejowa] oraz w na skałkach w Janowicach pod Jelenią Górą.
&. “Borys” [ 2021] jest reprezentantem kina “B” ze wszystkim tego konsenkwencjami. Chociaż mieszkańcy Wrocławia na pewno chętnie go obejrzą, gdyż na ekranie widać różne fragmenty ich miasta, jak Rynek Główny, Piwnica Świdnicka, autostradowy Most Rędziński, Sky Tower czy Odra [fotografia] widziana z lotu ptaka. I własnie te lotnicze panoramy wydają się być najciekawsze. Niektóre dialogi też.
&. “Wygrany” z 2019 roku to jeden z filmów z morałem “Nie przejmuj się, wszystko będzie dobrze” . Nakręcono go, z dużym rozmachem plenerowym, aż w trzech krajach. Najwięcej zdjęć powstało w Polsce. Na ekranie widzimy przeważnie Wrocław[ port lotniczy, Hala Ludowa, kościół Św. Marii Magdaleny, “Art Hotel” przy ul. Kiełbaśniczej 20, dawne więzienie przy ul. Więziennej 6, brzeg Odry z widokiem na katedrę Św. Jana Chrzciciela – fotografia], a ponadto Lądek Zdrój[ Zakład Przyrodoleczniczy “Wojciech” i Trzebieszowice. Reszta materiału powstała w niemieckim Baden – Baden oraz w Chicago.
&. Na dworcu kolejowym od tygodnia mieszka pracownik naukowy, co wywołuje wiele komplikacji w życiu jego, rodziny i współpracowników. Tak zaczyna się film “Mniejsze niebo[1980] w reżyserii Janusza Morgensterna. W roli głównej obsadzony zostaje Roman Wilhelmi, zaś w pozostałych Beata Tyszkiewicz, Jan Englert, Władysław Kowalski i Ferdynand Matysik. Akcja rozgrywa się przeważnie na Dworcu Głównym we Wrocławiu – pięknym zabytku neogotyckim, bardziej przypominającym angielski pałac niż obiekt kolejowy.[ fotografia]. To nie jedyny film tam kręcony. Dworzec widzimy też w jednym z odcinków “Stawki większej niż życie”[1968] czy np. w “Ajlawiu”[1999] w reżyserii Marka Koterskiego.
&. Wrocławski Dworzec Główny PKP[ fotografia] to jedno z miejsc w stolicy Dolnego Śląska, gdzie w 1971 roku kręcono zdjęcia do filmu “Trąd” pod kierunkiem Andrzeja Trzosa – Rastawieckiego. Dobrze wywiązał się ze swojego zadania. Po upływie pół wieku film jest w dalszym ciągu wciągający z racji dobrej narracji nie mówiąc o doskonałej grze aktorskiej. A kto dał popis swojego warsztatu? Przede wszystkim Zygmunt Malanowicz w roli głównej, zaś obok niego pokazali się Henryk Bąk, Janusz Kłosiński, Zdzisław Maklakiewicz i Jerzy Matalowski. Można tylko mieć wątpliwość, czy dobroduszny z wyglądu Witold Pyrkosz został trafnie obsadzony jako szef gangu. Jest jeszcze jeden “aktor”, którego roli nie można przecenić. To Wrocław 26 lat po wojnie, z licznymi jeszcze ranami po niej. A także jego autentyczni mieszkańcy.
&. Film, który wyprzedził swą epokę o wiele lat. W 1966 roku opowiada o miłości Niemca i Polki, która nie kończy się dobrze. Mowa o filmie “Bumerang” w reżyserii Leona Jeannota. W rolach głównych wystąpili Barbara Brylska i Holger Mahlich, aktor wschodnioniemiecki, który zagrał turystę z RFN, przyjeżdżającego Volkswagenem Garbusem do Wrocławia w poszukiwaniu rodzinnych korzeni. I trafia na piękną dziewczynę, mieszkającą w dawnym domu jego rodziców. Pomijając fabułę film jest prawdziwą gratką dla wszystkich, którzy lubią oglądać stare plenery, tym razem wrocławskie. Na ekranie pojawia się m.inn. ulice: Wystawowa, Komuny Paryskiej, Pereca, Grabiszyńska, Wita Stwosza, Karkonoska, Świdnicka [obok przejścia i przy Domu Mody “Telimena”], a także okolice katedry na Ostrowie Tumskim i wnętrza Dworca Głównego PKP[ fotografia]. Poza Wrocławiem kręcono również w Bardzie Śląskim i Ołdrzychowicach Kłodzkich.
&. Lata 80. XX wieku były fatalne dla polskiej gospodarki, ale okazały się nader owocne jeżeli chodzi o filmy, które zawładnęły kinowa i telewizyjną publicznością. To w tej dekadzie powstały “Vabank”, “Wielki Szu”, “Konsul”, “Piłkarski poker” i “Wyjście awaryjne“. Ten ostatni nakręcono głównie w małych miejscowościach Dolnego Śląska, jak Psary, Prusice i Kryniczno, ale także Wrocławiu, w tym na ulicach Oławska, Świebodzka, Karkonoska 10, Kleczkowska, Rynek oraz na Dworcu Głównym[ fotografia]. Mimo upływu 40 lat od daty premiery i całkowitej zmiany realiów ekonomicznych i ustrojowych w kraju , kolejne pokolenia widzów chcą oglądać zabawną komedię o energicznej naczelnik gminy[ Bożena Dykiel], jej zahukanym mężu[ Jerzy Michotek], ich uroczej córce[ Maria Gładkowska] oraz jej narzeczonym[ Andrzej Golejewski] kupionym za 40 tysięcy złotych[ 4 miesięczne pensje], z opłaconym rozwodem. Tak czy inaczej, te pieniądze zostaną w rodzinie Kolędów. Tyle że powiększonej.
&. “Indeks“[ 1977] obrósł legendą jednego z czołowych reprezentantów tzw. kina niepokoju moralnego. Jak go się ogląda po latach? Raczej bez emocji. Fabuła jest nie do końca spójna, pewnie w wyniku cięć cenzorskich. A bunt przeciwku zakłamaniu, konformizmowi i nieuczciwości wygląda niewiarygodnie w wydaniu człowieka, który kradnie towar w sklepie. Tak czy inaczej jest to rola życia Krzysztofa Zaleskiego. Materiał zdjęciowy zrealizowano we Wrocławiu, m.inn. w Piwnicy Świdnickiej w Rynku, przy Collegium Maius Uniwersytetu Wrocławskiego przy Placu Niwersyteckim 1 oraz na peronach Dworca Głównego PKP – fotografia.
&. Czasami udział w Pop – Kinie jest dla aktorów nieoczekiwaną okazją do prezentacji swoich talentów i umiejętności. Tak jest właśnie w przypadku filmu “Plagi Breslau“[ 2018] . A kto w nim bryluje? Przede wszystkim Małgorzata Kożuchowska, której nawet nie podejrzewałem, że potrafi zagrać taką rolę. Zwykle wcielała się w postacie zatytułowane “słodka lala”. A tu proszę – coś innego. Można? Można. Genialna jest Daria Widawska, znakomita Iwona Bielska,ale najlepsza [ kto wie czy nie w życiowej formie?] okazała się w epizodzie Ewa Kasprzyk. Ten zręcznie nakręcony kryminał powstał we Wrocławiu. Na ekranie widać Tor Wyścigów Konnych Partynice, okolice ratusza, katedry na Ostrowie Tumskim, Stadion Olimpijski, operę przy ul. Świdnickiej, Młodzieżowe Centrum Sportu przy Alei Jana Paderewskiego, Mosty Mieszczańskie, a także perony Dworca Głównego – fotografia.
&. Stanisław Jędryka wyreżyserował 1981 roku film “Amestia“, opowiadający o pierwszych latach powojennych na Ziemiach Odzyskanych. Zrobił to dobrze, co zdradza wprawną rękę mistrza. Ale to przecież spec od kina dziecięcego i młodzieżowego. Nic dziwnego więc, że najlepszą sceną jest ta w restauracji, kiedy to niemieckie dzieci proszą o jedzenie. Na ekranie widzimy – wśród wielu innych -ulubionych aktorów reżysera: Emilię Krakowską, Monikę Stefanowicz, Jerzego Janeczka i Piotra Probosza. Plenery znaleziono we Wrocławiu: Most Tumski, hotel “Monopol” przy ul. Świdnickiej[ fotografia] , Plac Uniwersytecki przy Pomniku Szermierza, brzeg Odry, most Zwierzyniecki i perony na Dworcu Głównym PKP . Realizatorzy skorzystali też z faktu, że rozbierane własnie miasto Most w Czechach jest idealnym miejscem do nakrecenia ruin.
&. Ulicy Złote Koło we Wrocławiu już nie ma. Nie, nie dlatego, że zniszczono ją podczas ostatniej wojny. Poświęcono ją podczas realizacji programu poprawy systemu komunikacyjnego miasta Przez to dzisiaj jest małym fragmentem ulicy Kazimierza Wielkiego[ fotografia]. Można jednak zobaczyć ją w pełnej krasie na taśmie filmowej, m.inn. w filmie “Złote Koło” z 1971 roku w reżyserii Stanisław Wohla. W nie do końca jeszcze odbudowanym mieście toczy się sensacyjna opowieść z udziałem Tadeusza Janczara, Teresy Lipowskiej, Zdzisława Maklakiewicza, Kazimierza Wichniarza, Jerzego Treli i mistrzyni drugiego planu – Zofii Czerwińskiej. Tylko dlaczego dzisiaj nie robi się takich kryminałów? Dla miłośników miasta to okazja, żeby zobaczyć, jak pól wieku temu wyglądały ulice Szajnochy, Włodkowica, Krupnicza, Plac Solny, Dworzec Świebodzki, Hala Ludowa.
&.Zwariowana komedia. Tak można w skrócie określić film “KryptonimNektar” z 1963 roku w reżyserii Leona Jeannota. Pół wieku temu naprawdę bawił publiczność, ale dzisiaj ogląda się go z przymrużeniem oka i trzeba sporo tolerancji, by przełknąć gładko ocierającą się o groteskę fabułę. Jednak warto chociażby dla aktorów. W role głównych bohaterów wcielili się Bogumił Kobiela i Bożena Kurowska znana chociażby z “Lotnej” Wajdy. Kto poza nimi? Lista jest imponująca: Teresa Iżewska, Halina Kowalska, Krystyna Feldman, Wiesława Mazurkiewicz, Jarema Stępowski, Ryszard Pietruski, Ludwik Benoit i Józef Pieracki. Na szczególną uwagę zasługuje udział Juliusz Lubicz – Lisowskiego, na schyłku życia, najstarszego czynnego aktora polskiego. Film zrealizowano w Warszawie i we Wrocławiu – m.inn. na Rynku[ fotografia].
&. Film “Uciec jak najbliżej” z 1972 roku jest o braku cierpliwości. Główny bohater jej nie ma i robi życiowy błąd, przez co traci szansę na szczęśliwą miłość. Na ekranie, niemal w przeddzień bardzo fetowanego święta 22 lipca, obserwujemy dwóch pracowników wytwórni znaków drogowych, którzy przewożą jej wyroby z centrum na południowo – zachodnią rubież kraju. Po niemal zupełnie pustych drogach ! To dobra okazja, żeby przyjrzeć się Polsce z początków epoki Gierka. Janusz Zaorski pokazuje ją bez retuszu, przez co jak na dłoni widać niewydolność firm socjalistycznych i inne typowe dla tego ustroju mankamenty. Aktorzy? Z pewnością najlepiej wypadł Józef Nalberczak w roli kierowcy – bigamisty. Zabawnie wygląda Andrzej Zaorski jako przewodniczący zakładowego koła Związku Młodzieży Socjalistycznej, z rolą poradził sobie też Jerzy Góralczyk. To ten niecierpliwy. A obiektem jego niespełnienia jest przepiękna Halina Golanko. Zdjęcia zrealizowano w podłódzkim Piątku, w kamieniołomach w Sobótce, Kudowie Zdroju, Bielanach Wrocławskich, ale przede wszystkim we Wrocławiu – przy Stadionie Olimpijskim i Dworcu Głównym PKP, w tzw. Przejściu Świdnickim, na ulicach Piłsudskiego, Oławskiej, Podwale oraz w Rynku i w Piwnicy Świdnickiej[ fotografia].
&. Film drogi. A właściwie wielu dróg, gdyż główny bohater jest kierowcą ciężarówki i krąży po całej Polsce. Mowa o filmie “Godzina za godziną” z 1974 roku w reżyserii Romana Załuskiego, który przedstawił typowe życie PRL – owskiego szofera, co po latach można odczytać jako zamierzone lub nie obnażenie gospodarczej niemocy ustroju socjalistycznego. Fabuła jest niby błaha, ale w wykonaniu znakomitych aktorów, nabiera rumieńców. Kto się pokazał na ekranie? Za kierownicą Aleksander Iwaniec, zostawiana w domu żona – Joanna Jędryka, dawny działacz – Zygmunt Malawski, porucznik MO – Piotr Fronczewski. Według dostępnych danych film nakręcono we Wrocławiu[fotografia], a poza tym na drogach najprawdopodobniej Dolnego Śląska.
&. Czy można nakręcić adaptację na wskroś warszawskiej powieści we Wrocławiu? Okazuje się, że tak. Pod warunkiem jednak, że zrobi się dokładne dekoracje okolic Krakowskiego Przedmieścia. Dokonał tego Wojciech Has w “Lalce” z 1968 roku w oparciu o dzieło scenografów na Górce Skarbowców we wrocławskiej dzielnicy Krzyki. Poza tym film kręcono w hotelu “Monopol” i na dworcu kolejowym Wrocław Świebodzki, który udawał Dworzec Wiedeński w Warszawie[ fotografia Dworca Głównego w stolicy Dolnego Śląska]. “Lalka” Hasa zawiera pewne odstępstwa od pierwowzoru literackiego, jak chociażby to, że bajecznie bogata prezesowa Zasławska musiała przecież mieszkać w pałacu, a nie w skromnym dworku, który sfilmowano w Radziejowicach. Takich nieścisłości uniknął Ryszard Ber, który zrealizował dekadę później super wierny oryginałowi 9 odcinkowy serial. Tu rezydencję prezesowej stanowi okazały pałac w Nieborowie!
&. Ostatni film , w którym wystąpiła Teresa Tuszyńska to “Kto wierzy wbociany” z 1970 roku. Mając 28 lat zagrała matkę siedemnastoletniego Filipa[ Lech Łotocki] , który przeżywa właśnie swą pierwszą miłość. Nie radzi sobie z tym wyzwaniem i robi całą serię głupstw, które doprowadzają go do poprawczaka i utraty ukochanej. W pozostałych rolach można zobaczyć Józefa Pierackiego, Eliasza Kuziemskiego, Ferdynanda Matysika i Zdzisława Kuźniara. Film nakręcono we Wrocławiu[ fotografia], m.inn. w hotelu “Panorama” i na Stadionie Olimpijskim, a także w Zakładzie Poprawczym w Sadowicach przy ul. Rzecznej.
&. “Kobieta samotna” to film godzien najwyższych pochwał. Za reżyserię[ Agnieszka Holland], za aktorstwo[ w rolach głównych Maria Chwalibóg i Bogusław Linda], a przede wszystkim za temat. To on zdecydował, że obraz trafił do rozpowszechniania dopiero 6 lat po produkcji, czyli w 1987 roku. Reżyserka opowiada historię samotnej matki, która tonie w koszmarnej codzienności PRL, ale środek zaradczy okazuje się dla niej zabójczy… Zdjęcia nakręcono we Wrocławiu[ Przejście Świdnickie – fotografia, , ulice Miernicza, Komuny Paryskiej, Wita Stworza, Sądowa, Gliniana], na stacji kolejowej Bielany Wrocławskie i w domku przy torach w Czernicy pod Wrocławiem oraz w ambasadzie USA w Warszawie.
&. Łatwo odnieść wrażenie, że tym filmie tak naprawdę główną rolę gra Odra[ fotografia]. Filmowano ją w różnych miejscach pomiędzy portami w Koźlu i w Szczecinie. Bohaterami są ludzie, których dramatyczne problemy są jakby kontrastowo zestawione ze spokojem majestatycznie płynącej wody. Dobrze to oddaje tytuł filmu – “Dwoje z wielkiej rzeki”. Wyreżyserował go w 1958 roku Konrad Nałęcki, który dekadę później zabłyśnie słynnym serialem o pancernych. Parę młodych zakochanych, wywodzących się ze zwaśnionych rodzin zagrali Barbara Wrzesińska i Bogusz Bilewski.
&. Film “Erratum” z 2010 roku wcale nie jest błędem reżysera, kompozytora, operatora i scenarzysty. Wręcz przeciwnie. Wprawdzie narracja jest niespieszna, ale wciągająca. Wiele scen zasługuje uznanie, ale na zachwyt tylko jedna: ta przestawiająca obopólne rozgrzeszenie ojca i syna przez drzwi jakby po niemej spowiedzi. Obsada? Tomasz Kot jest poprawny, choć to nie jego rola. Religa w jego wydaniu to jest to! Film aktorsko “buduje” trzech nestorów polskiego kina: Ryszard Kotys, Piotr Michałowski, a zwłaszcza Jerzy Rogalski. Z fabuły wynika, że główny bohater udaje się do Szczecina, jednak zdjęcia powstały w Wołowie, nad Zalewem Mietkowskim i we Wrocławiu – na stacji PKP Nadodrze, w noclegowni Brata Alberta przy ul. Małachowskiego, w Młodzieżowym Domu Kultury przy ul. Powstańców Śląskich, na terenie terminalu kontenerowego przy ul. Krakowskiej i w kilku miejscach nad Odrą- fotografia.
&. Hieronim Przybył znał się na reżyserce, co udowodnił chociażby wiekopomną “Rzeczpospolitą Babską”. Ale serial “Trapez” mu nie wyszedł. Właściwie nie wiadomo, co zawiodło. Pewnie wszystko po trochu. Scenariusz? Pomysł wyjściowy był niezły: pokazać te same sytuacje z punktu widzenia każdego z czwórki głównych bohaterów. Jednak na ekranie to się nie sprawdziło – wyszły dłużyzny i powtórki. Aktorzy? Dorota Kamińska i Krzysztof Wakuliński są w formie, ale to wciąż za mało. W sumie serial warto obejrzeć dzisiaj jako obraz epoki ostatniej dekady PRL. W tle Wrocław[ starówka, przejście podziemne na ulicy Świdnickiej, brzeg Odry – fotografia] oraz drogi Dolnego Śląska.
&. Pamiętam dobrze Wrocław z lat 80. XX wieku: brzydki, z ubytkami tynku na kamienicach, krzywymi chodnikami, brudnymi “Maluchami”, Ładami i Syrenkami na ulicach i wszechobecnym bałaganem. I taki własnie widać w filmie ” Chce mi się wyć“, nakręconym w 1989 roku. Widać fragmenty miasta nowego, z blokami, jak i tego starego – ze stylowymi, poniemieckimi budynkami – fotografia. Na ekranie brylują Dorota Pomykała oraz Mirosław Baka w rolach zagubionych w życiu i zaplątanych w politykę.
&. Jak nakręcić film, żeby ludzie wychodzili z kina po pół godzinie? No, akcja musi się toczyć w zamknietych pomieszczeniach, w półciemności i w dusznej atmosferze. W żadnym razie nie wolno wyprowadzić akcji na świeże powietrze, bo słońce mogłoby wszystkich oślepić i dać nadzieję na poprawę. Widz ma otrzymać za cenę biletu gadające głowy, należące do dwóch małżeństw w różnymi wieku, powiązanych pracą przy kukiełkach, zmagających się ze swoimi problemami, które nikogo nie obchodzą. Porywający temat, prawda? Takim kryteriom odpowiada film “Bajki na dobranoc” z 1980 roku, nakrecony we wrocławskim studio.
