Filmowym szlakiem po Polsce

         Od dłuższego czasu, będąc w jakimś rejonie Polski, staram się odwiedzać miejsca, w których kręcono filmy. Zwłaszcza kilkukrotne pobyty na Dolnym Śląsku skłoniły mnie do tego, aby zaprezentować kilkadziesiąt plenerów filmowych, wcale nie tak powszechnie znanych. Dlaczego właśnie na Dolnym Śląsku zrealizowano tak wiele wiele znaczących produkcji? Wszystko za sprawą funkcjonowania we Wrocławiu Wytwórni Filmów Fabularnych. Reżyserzy wybierali na ogół lokacje położone blisko, po pierwsze dlatego, iż to ograniczało koszty, a po drugie, gdyż tamtejsze miasta, miasteczka i pejzaże miały wiele do zaoferowania.

    Takich malowniczych miejsc o filmowej urodzie jest zresztą wiele w całym kraju. Przyjrzyjmy się tym, gdzie powstawały filmy, ale przeważnie takie wartościowe, z wybitnymi aktorami i mądrym przesłaniem.

I jeszcze dwie uwagi techniczne:

1.Plenery zgrupowane są według województw, a na końcu znajdują się te zagraniczne.

2.Jeżeli w tekście wymieniona jest konkretna lokalizacja – zdjęcie dotyczy właśnie  jej . Natomiast, gdy pada tylko nazwa miejscowości, oznacza to, że albo nie dotarłem do konkretnego pleneru, albo jest on bliżej nieustalony, a wiadomo jedynie, że znajduje się np. w Łodzi czy nad Bałtykiem.

Dolny Śląsk.

&.Zacznijmy od Lubomierza, który zyskał sławę za sprawą wciąż niezmiernie popularnego obrazu “Sami swoi”[ 1967]. Trudno powiedzieć, dlaczego Sylwester Chęciński zdecydował się na to miasteczko, skoro w bliższej i dalszej okolicy jest pełno innych, o wiele bardziej urokliwych. Aby było jeszcze bardziej zagadkowo, okazuje się, że  sceny w  zagrodach Pawlaków i Kargulów nakręcono we wsi Dobrzykowice, leżącej … 100 km na wschód. Przy okazji trzeba przypomnieć, że w Lubomierzu toczy się akcja jednej z nowel filmu Kazimierza Kutza p.t. “Krzyż Walecznych” z 1958 ze Zbigniewem Cybulskim.

&. Z Lubomierza blisko jest do Gryfowa Śląskiego, który stanowił tło dla świetnego, acz zapomnianego filmu Pawła Komorowskiego “Szklana Góra”[ 1960]. Wystąpiła w nim plejada znakomitych aktorów: Maja Wachowiak, Ludwik Pak, Wiesław Gołas, Beata Tyszkiewicz, Leon Niemczyk, Aleksander Fogiel. Miasteczko niewiele się zmieniło od tamtego czasu, można więc bez trudu odszukać  miejsca, gdzie pracowała kamera, jak np. restauracja w rynku[ zdjęcie]. Kto wzbogacił ten film muzyką? Krzysztof Komeda. Był wtedy naprawdę  w szczytowej formie.

&.Z kolei we Wleniu i okolicy zlokalizowano akcję filmu “Skąpani w ogniu”, który w 1963 roku nakręcił Jerzy Passendorfer. Pomijając natrętną propagandę komunistyczną, ogląda się go z wielką przyjemnością, a to za sprawą wartkiej akcji, fenomenalnych plenerów[ m.inn. Jezioro Pilchowickie], no i aktorów. Zagrali tu chociażby Ryszard Pietruski, Aleksander Fogiel, Zdzisław Maklakiewicz, Franciszek Pieczka i Tadeusz Kalinowski. W role głównych bohaterów wcielili się Beata Tyszkiewicz i Stanisław Mikulski. Miejsce ich spotkania, czyli stacja kolejowa Pilchowice Zapora oparła się czasowi i wciąż wygląda, jak w filmie[ zdjęcie]

&.Miłośnicy kolei powinni obejrzeć film Bohdana Poręby “Droga na zachód”[1961], gdyż jego akcja toczy się w pięknych plenerach linii kolejowej prowadzącej z Jeleniej Góry do Szklarskiej Poręby. Opowiada o przypadkowej załodze parowozu, który ciągnie wagony z zaopatrzeniem wojennym na front. Główne role zagrali Kazimierz Opaliński i Władysław Kowalski, a pozostałe Teresa Szmigielówna[ wielkie brawa!] , Ryszard Pietruski i Adam Pawlikowski, zaś piosenkę zaśpiewał Jerzy Michotek. Spośród obiektów, które zagrały w filmie na uwagę zasługuje imponujący most na Bobrze[ zdjęcie].

&.Wprawdzie na zamku Czocha kręcono kilka filmów, jednak w pamięci widzów zapisał się jako miejsce akcji zabawnej komedii “Gdzie jest generał” z 1963 roku. Nic dziwnego, jej reżyser, Tadeusz Chmielewski jest nie lada mistrzem w rozśmieszaniu publiczności. Wystarczy wspomnieć takie obrazy z jego dorobku, jak “Ewa chce spać”, “Nie lubię poniedziałku” czy “Wiosna, panie sierżancie”. Tutaj główne role grają Elżbieta Czyżewska oraz Jerzy Turek, a towarzyszą im Bolesław Płotnicki, Stanisław Milski i Wacław Kowalski, ale chyba najważniejszym aktorem jest zamek[zdjęcie], malowniczo położony nad wodą i pełen zakamarków, tak potrzebnych w tej pełnej zwrotów fabule.

&. Wyreżyserowania filmu “Złoto”[ 1961]podjął się Wojciech Jerzy Has, mistrz nastrojowych obrazów, jak “Pożegnania” czy “Szyfry”. I udała mu się rzecz niezwykła. W wielkoprzemysłowych plenerach Turoszowa stworzył kameralną opowieść o młodym uciekinierze, który chce zacząć tu nowe życie. W główną rolę wcielił się Władysław Kowalski, a partnerują mu wielcy aktorzy ówczesnego czasu: Barbara Kraftówna, Krzysztof Chamiec, Adam Pawlikowski i Zdzisław Maklakiewicz. Jedna z początkowych scen  nakręcona została na drodze dojazdowej do tzw. Worka Turoszowskiego[ zdjęcie], a sceny w miasteczku rozgrywają się się w zabytkowej Bogatyni.

&. Zamek Książ jest miejscem akcji wielu filmów. Na pewno jednym z najbardziej zapamiętanych jest “Trędowata” z 1976 roku w reżyserii Jerzego Hoffmana. Bez wątpienia do popularności filmu przyczynił się przepiękny walc Wojciecha Kilara i wyborne aktorstwo Elżbiety Starosteckiej i Leszka Teleszyńskiego. Mocnym atutem były też zamki i pałace, które zobaczyliśmy na ekranie. Oprócz podwałbrzyskiej warowni[ zdjęcie] były to pałace w Łańcucie, Nowej Wsi i Nieznanowicach.

&. Lądek Zdrój ma związek z filmami nie tylko za sprawą słynnego dialogu w kultowym “Misiu”. Reżyserzy często wybierali go na miejsce akcji swych filmów, jak  np. Janusz Morgenstern  w przypadku “Dwóch żebrów Adama” . Ale najważ niejszy to niepowtarzalny film “Baza ludzie umarłych”, zrobiony genialnie przez  Czesława Petelskiego.  To tutaj, w restauracji popijają wódkę “Apostoł” grany przez Aleksandra Fogla i Roman Kosowski, czyli Orsaczek. A potem mocno zawiani wychodzą do podcieni w rynku[ zdjęcie]. Zaś sceny plenerowe nagrano w pobliskich Górach Bielskich.

&, Tu spoczywa w miejscowym klasztorze ufundowanym przez  jej męża księcia Henryka Brodatego Święta Jadwiga Śląska Nieco poza miastem znajduje się malownicza kapliczka dedykowana tejże Świętej[ zdjęcie]. W jej okolicy nakręcono odcinek “Rozstajne drogi” serialu “Czterej pancerni i pies”, którego akcja dzieje się na … Pomorzu. Ale wiadomo – sztuka filmowa, to sztuka iluzji, ważne, żeby na ekranie wyszło efektownie i przekonywująco. Miejsce zdjęć jest  mniej istotne. Kapliczka ” zagrała” również w czołówce kultowego obrazu Andrzeja Wajdy “Popiół i diament” [ 1958]  z udziałem Zbigniewa Cybulskiego. Cóż to cudowna scena! Godna Oscara!

&.Film “Nikt nie woła” [ 1960] Kazimierza Kutza uchodzi niekiedy za kontynuację “Popiołu i diamentu” – mówi się, że jest o Maćku Chełmickim, który przeżył. Nakręcono go w Bystrzycy Kłodzkiej  w sposób niezwykle plastyczny i sugestywny. Na szczęście miasteczko niewiele się zmieniło i w dalszym ciągu czaruje swoimi zabytkami i panoramą od strony rzeki. Ważnym miejscem akcji jest  żelazny most[ zdjęcie] – to tu np. często zatrzymuje się repatriant grany przez Aleksandra Fogla i narzeka na wszystko, w tym na tutejszą wodę. Nie ukrywa, że tęskni za utraconymi Kresami.

& Sylwester Chęciński pochodzi wprawdzie z Suśca na Roztoczu, ale swe filmy najchętniej kręcił na Dolnym Śląsku. Tak było też z obrazem “Agnieszka 46” z 1964 roku. Jego akcja rozgrywa się w przepięknych plenerach Stawów Milickich, najwięcej w Grabownicy pod Miliczem[ zdjęcie]. Główni bohaterowie – nauczycielka i sołtys , grani przez Joannę Szczerbic i Leona Niemczyka toczą ze sobą zawziętą rywalizację o przywództwo we wsi, a przy okazji się w sobie zakochują. Mimo to przegrany sołtys opuszcza swe włości ku żalowi rywalki. W filmie występuje też para aktorów, którzy kilka lat później zasłyną, jako małżeństwo Pawlaków w “Samych swoich”, czyli Maria Zbyszewska i Wacław Kowalski.

&. Film “Sztuczki” [2007] realizowany był głównie w Wałbrzychu, jednak część materiału nakręcono w pobliskiej Świdnicy, ale nie na tamtejszej starówce czy słynnym Kościele Pokoju[ zdjęcie], tylko w siedzibie nowoczesnej firmy “Eltech”. Reżyser Andrzej Jakimowski opowiada historię rozbitej rodziny i robi to w sposób znakomity, w pełni zasługując na ponad 30 krajowych i międzynarodowych nagród, w tym na festiwalach w Gdyni oraz w Tokio, Nowym Jorku, Wenecji, Sao Paulo czy Tbilisi. Pierwszoplanowymi bohaterami są młodzi aktorzy, ale występują także doświadczeni, jak Tomasz Sapryk, Joanna Liszowska czy Andrzej Golejewski, jedna z gwiazd niezapomnianej komedii “Wyście awaryjne”.

& Na Dolnym Śląsku, bogatym w złoża pożądanego w budownictwie granitu, jest dużo malowniczych kamieniołomów. Uwagę filmowców przyciągają jednak te zalane wodą, które są np. w Sobótce[ zdjęcie]. W 1960 roku kręcono tu np. zdjęcia do filmu Pawła Komorowskiego “Szklana Góra” [ info powyżej] z Marią Wachowiak i Ludwikiem Pakiem. Plener z zalanym kamieniołomem dolnośląskim wykorzystano również w pierwszym odcinku serialu “Droga” pt. “Musisz to wypić do dna” w reżyserii Sylwestra Chęcińskiego. W filmie aż roi się od znakomitych aktorów, jak Stanisława Celińska, Anna Nehrebecka, Zygmunt Malanowicz, Ryszard Kotys, Józef Nalberczak czy Edward Lubaszenko, ale i tak niekwestionowanym królem wszystkich sześciu odcinków jest zmarły niedawno Wiesław Gołas. Absolutnie!

&.W 1957 roku Wojciech Jerzy Has zmierzył się z prozą Marka Hłaski ekranizując opowiadanie “Pętla”. Jest to opowieść o alkoholiku, brawurowo zagranym przez Gustawa Holoubka. Resztę obsady stanowili również wybitni aktorzy, jak Teresa Szmigielówna, Aleksandra Śląska, Tadeusz Fijewski, Tadeusz Gwiazdowski czy Roman Kłosowski. Głównym miejscem kręcenia tego obrazu był Wrocław, jednakże część scen umieszczono w Kłodzku. Najbardziej charakterystycznym z tamtejszych plenerów jest efektowny tunel, prowadzący pod jedną z kamienic[ zdjęcie].

 

&. Chociaż akcja książki Jerzego Andrzejewskiego “Popiół i diament” rozgrywa się w Ostrowcu Świętokrzyskim, Andrzej Wajda nie wykorzystał wcale tamtejszych plenerów. Wybrał Wrocław i jego okolice. I tak w początkowych scenach widzimy kapliczkę Świętej Jadwigi Śląskiej w Trzebnicy, a potem już plenery wrocławskie: kościół Św. Barbary, ul. Franciszkańską, wiadukty i estakadę kolejową[ zdjęcie]. W scenie finałowej Maciek Chełmicki grany przez Zbigniewa Cybulskiego umiera na wysypisku śmieci w dzielnicy Krzyki. Samo życie dopisało ciąg dalszy. 9 lat później on sam ginie pod kołami pociągu na wrocławskim Dworcu Głównym.

&. Plenery Wrocławia wykorzystano aż w 6 odcinkach wciąż chętnie oglądanej  “Stawki większej niż życie”[ 1968]. Więcej tylko w Łodzi. Wiadomo, w obu miastach były Wytwórnie Filmów Fabularnych, więc łatwiej i taniej kręciło się na miejscu. We Wrocławiu filmowcy pojawili się na Dworcu Głównym, w Muzeum Narodowym, Politechnice, Teatrze Polskim i na Ostrowie Tumskim[ zdjęcie], który “zagrał” w trzech odcinkach: “Hasło”, “Akcja Liść Dębu” i “Poszukiwany Gruppenfuhrer Wolf”.

&. Na dworcu kolejowym od tygodnia mieszka pracownik naukowy, co wywołuje wiele komplikacji w życiu jego, rodziny i współpracowników. Tak zaczyna się film “Mniejsze niebo[1980] w reżyserii Janusza Morgensterna. W roli głównej obsadzony zostaje Roman Wilhelmi, zaś w pozostałych Beta Tyszkiewicz, Jan Englert, Władysław Kowalski i Ferdynand Matysik. Akcja rozgrywa się przeważnie na Dworcu Głównym we Wrocławiu – pięknym zabytku  neogotyckim, bardziej przypominającym angielski pałac niż obiekt kolejowy.[ zdjęcie]. To nie jedyny film tam kręcony. Dworzec widzimy też w jednym z odcinków “Stawki większej niż życie”[1968] czy np. w “Ajlawiu”[1999] w reżyserii Marka Koterskiego.

&. Ulicy Złote Koło we Wrocławiu już nie ma. Nie, nie zniszczono jej podczas ostatniej wojny. Poświęcono ją podczas poprawy systemu komunikacyjnego miasta i dzisiaj jest małym fragmentem ulicy Kazimierza Wielkiego[ zdjęcie]. Można jednak zobaczyć ją w pełnej krasie na taśmie filmowej, m.inn. w słynnej “Pętli” Wojciecha Hasa z 1957 roku oraz w filmie “Złote Koło” z 1971 roku w reżyserii Stanisław Wohla. W nie do końca jeszcze odbudowanym mieście toczy się sensacyjna opowieść z udziałem Tadeusza Janczara, Teresy Lipowskiej, Zdzisława Maklakiewicza, Kazimierza Wichniarza, Jerzego Treli i mistrzyni drugiego planu – Zofii Czerwińskiej. Czego dzisiaj nie robi się takich kryminałów?

&.Zwariowana komedia. Tak można w skrócie określić film “Kryptonim Nektar” z 1963 roku w reżyserii Leona Jeannota. Pół wieku temu naprawdę bawił publiczność, ale dzisiaj ogląda się go z przymrużeniem oka i trzeba sporo tolerancji, by przełknąć gładko ocierającą się o groteskę fabułę. Jednak warto chociażby dla aktorów. W role głównych bohaterów wcielili się Bogumił Kobiela i Bożena Kurowska znana chociażby z “Lotnej” Wajdy. Kto poza nimi? Lista jest imponująca: Teresa Iżewska, Halina Kowalska, Krystyna Feldman, Wiesława Mazurkiewicz, Jarema Stępowski, Ryszard Pietruski, Ludwik Benoit i Józef Pieracki. Na szczególną uwagę zasługuje udział Juliusz Lubicz – Lisowskiego, na schyłku życia, najstarszego czynnego aktora polskiego. Film zrealizowano w Warszawie i we Wrocławiu – m.inn. na Rynku[ zdjęcie].

&. Film drogi. A właściwie wielu dróg, gdyż główny bohater jest kierowcą ciężarówki i krąży po całej Polsce. Mowa o filmie  “Godzina za godziną” z 1974 roku w reżyserii  Romana Załuskiego, który przedstawił typowe życie PRL – owskiego szofera, co po latach odczytuje się jako obnażenie  gospodarczej niemocy ustroju socjalistycznego. Fabuła jest niby błaha, ale w wykonaniu znakomitych aktorów, nabiera rumieńców. Kto się pokazał na ekranie? Za kierownicą Aleksander Iwaniec, zostawiana w domu żona – Joanna Jędryka, dawny działacz – Zygmunt Malawski, porucznik MO – Piotr Fronczewski. Według dostępnych danych film nakręcono we Wrocławiu[ zdjęcie], a poza tym na drogach najprawdopodobniej Dolnego Śląska.

&. Można odnieść wrażenie, że tym filmie tak naprawdę główną rolę gra Odra[ zdjęcie]. Filmowano ją w różnych miejscach na odcinku między portami w Koźlu i w Szczecinie.  Są i ludzie, ale ich dramatyczne problemy są jakby kontrastowo zestawione ze spokojem majestatycznie płynącej wody. Dobrze to oddaje tytuł filmu – “Dwoje z wielkiej rzeki”. Wyreżyserował go w 1958 roku Konrad Nałęcki, który dekadę później zabłyśnie słynnym serialem o pancernych. Parę młodych zakochanych, wywodzących się ze zwaśnionych rodzin zagrali Barbara Wrzesińska i Bogusz Bilewski.

&.O takich filmach, jak “Wielki Szu” [ 1982] mówi się, że są kochane nie tylko przez widzów, ale i występujących w nich aktorów, gdyż zapewniają im ogromną popularność. Sylwester Chęciński na plenery wybrał Warszawę  Wrocław, i małe Wambierzyce. To tam rozgrywa się początkowa fabuła. Do dziś łatwo rozpoznać miejsca, gdzie kręcono zdjęcia, zwłaszcza w oczy rzuca się hotel, aktualnie dom pielgrzyma[ zdjęcie]. Wszak w miejscowości jest znane sanktuarium Maryjne. Ponieważ sieć kolejowa omija Wambierzyce, sceny na stacji w filmowym Lutyniu zrealizowano w Polanicy Zdroju.

&. Stanisław Mikulski zyskał już ogromną popularność jako Hans Kloss, gdy powierzono mu rolę byłego więźnia obozu koncentracyjnego, który pozostał blisko miejsca, gdzie był przetrzymywany, aby szukać skarbu ukrytego przez hitlerowców. Pozostali główni  aktorzy to : Maja Wodecka, Edmund Fetting, Artur Młodnicki i Janusz Bylczyński.  Mowa o filmie “Ostatni świadek”[ 1969], w reżyserii Jana Batorego. Miasteczkiem, gdzie toczy się część akcji jest Radków[ zdjęcie], zaś plenery terenowe to pobliskie  Góry Stołowe.

Opolszczyzna

&. Miasto Brzeg leży wprawdzie w województwie opolskim, ale dostatecznie blisko od Wrocławia, a to tamtejsza Wytwórnia Filmów Fabularnych zajęła się produkcją filmu Wojciecha Jerzego Hasa pt. Rozstanie[ 1960]. Jest to opowieść o starzejącej się kobiecie, która przyjeżdża do miasta swojego dzieciństwa. Rolę tę powierzono Lidii Wysockiej, jednej z gwiazd kina przedwojennego. Obok niej wystąpili Władysław Kowalski, Adam Pawlikowski, Bogumił Kobiela i 37 – letni Gustaw Holoubek, którego wyjątkowo nietrafnie osadzono w roli starego mecenasa. Tak, jakby nie było aktorów w odpowiednim wieku. Jednym z charakterystycznych plenerów tego filmu jest brzeski rynek z renesansowym ratuszem[ zdjęcie].

&. Berlin w Brzegu? W serialu “Czterej pancerni i pies” wszystko jest możliwe. W  Aleksandrowie Łódzkim wybudowano ogromną makietę Bramy Brandenburskiej, którą zresztą wykorzystano również w filmie “Ostatnie dni” Passendorfera. Zaś kopia berlińskiego metra powstała w stawie w Bełdowie na Ziemi Łódzkiej. To tam nakręcono sceny z udziałem Aleksandra Bielawskiego, niemal etatowego Rosjanina w polskiej kinematografii. Wystąpił w 8 produkcjach. Zaś w Brzegu[ zdjęcie] zrealizowano zdjęcia do przeprawy przez Szprewę w XIX odcinku zatytułowanym “Tiergarten”.

&.Kolejny film – Yesterday” [1984] – Radosława Piwowarskiego głównie  nakręcono na Opolszczyźnie. Widać w nim Niemodlin, Paczków i Otmuchów[ zdjęcie]. Opowiada o uczniach liceum zafascynowanych muzyką Beatlesów w latach 60. XX wieku. Młodych aktorów[ Anna Kazimierczak. Piotr Siwkiewicz] wsparli ci z wieloletnim stażem, jak Krystyna Feldman, Henryk Bista czy Zdzisław Kuźniar. Z dobrym rezultatem – film zdobył nagrodę FIPRESCI na festiwalu w Wenecji.

Górny Śląsk.

&. Katowicki Nikiszowiec to ulubiony plener filmowców. Nic dziwnego, gdyż reprezentuje tradycyjną zabudowę kopalnianego Śląska. To tu rozgrywa się akcja chociażby słynnych filmów Kazimierza Kutza, jak “Perła w koronie” czy “Sól ziemi czarnej”. Magia osiedla nie słabnie. W 2005 roku sfilmowano tu część nastrojowej “Barbórki” Macieja Pieprzycy, opowiadającej o zderzeniu różnych postaw życiowych: tradycyjnej śląskiej i nowoczesnej warszawskiej. Tytułową rolę żeńską zagrała Iwona Sitkowska, a partnerował jej Marcin Dorociński.

&. “Klincz” z 1979 roku w reżyserii Piotra Andrejewa to film sportowy. A dokładnie bokserski. Opowiada historię młodego pięściarza pnącego się po szczeblach kariery i długo nie uświadamiającego sobie ceny swojego sukcesu. W roli głównej wystąpił Tomasz Lengren, grający zwykle filmowe “ogony”. W tym wybitnie męskim obrazie płeć piękną reprezentuje 25 letnia Barbara Bursztynowicz. Plenery znaleziono w Warszawie, Nowym Dworze Mazowieckim oraz w Katowicach, gdzie słynny “Spodek” [ zdjęcie] udawał halę sportową w Chicago.

&.Większość widzów zgadza się z tezą, iż “Potop”[ 1974]  jest najlepszą częścią “Trylogii” przeniesioną na ekran przez Jerzego Hoffmana. Gównie dlatego, iż poświęcono jej dużo czasu – w sumie produkcja trwała ponad dwa lata, ogółem 535 dni zdjęciowych. W “Potopie wystąpiło 400 aktorów, a także pułk kawalerii radzieckiej. Jest oczywiste, że wśród różnorakich plenerów nie mogło zabraknąć Jasnej Góry[zdjęcie]. Jednakże to co filmie wydaje się spójne i logiczne podczas kręcenia zdjęć takie nie było. Z jednej strony widać kompleks klasztorny, a z drugiej sekwencje poświęcone kolubrynie, które sfilmowano w tatrzańskiej Dolinie Strążyskiej – ponad 200 kilometrów dalej!

&.”Wspomnienie lata” z 1916 roku w rytm przeboju Anny Jantar całkiem skutecznie przenosi widza w realia lat 70. XX wieku, które dobrze pamiętam. Opowiada o przyśpieszonym dojrzewaniu nastolatka podczas wakacyjnego wyjazdu z mamą, graną przez Urszulę Grabowską. W rolę jej męża wcielił się Robert Więckiewicz, pozostałą obsadę stanowią aktorzy “na dorobku” – nie tak znani i opatrzeni, przez co filmowa podróż w czasie jest łatwiejsza . Plenery znaleziono w Pyskowicach, Zabrzu, Lublińcu i na Starym Mieście w Częstochowie[ zdjęcie].

&. “Hrabinę Cosel” Kraszewskiego przeniósł na ekran Jerzy Antczak i w roli tytułowej obsadził swoją żonę Jadwigę Barańską. Ale nie po protekcji. Po prostu idealnie pasowała do roli arystokratki związanej z królem Augustem II. I doskonale się w niej sprawdziła. Na planie towarzyszą jej całe zastępy aktorskiej I ligi lat 60.XX wieku: Mariusz Dmochowski, Stanisław Jasiukiewicz, Ignacy Gogolewski, Henryk Borowski, Leon Niemczyk i Bronisław Pawlik. FZ racji na tematykę film kręcono głównie w zamkach i pałacach: Książ, Łańcut, Gołuchów, ale też pod ruinami  jurajskiej warowni w Olsztynie[ zdjęcie].

&. Często dzieje się tak, że akcja filmu dzieje się za granicą, ale jego twórcy na tyle dobrze potrafili znaleźć czy wykreować plenery, że wierzymy, iż miejsce akcji zgadza się z miejscem kręcenia filmu. Tak jest chociażby z filmem “Demony wojny według Goi” z 1998 roku w reżyserii Władysława Pasikowskiego. Fabuła dotyczy wojny na Bałkanach, choć zdjęcia wcale tam nie powstały. A gdzie? Same znajome miejsca: Tatry, Kłodzko, Łódź i Jura Krakowsko – Częstochowska[ zdjęcie]. Czy się udało? Moim zdaniem tak. Jak byłem kilkanaście lat temu w Bośni zauważyłem gdzieniegdzie duże podobieństwo do polskich gór i wyżyn.

 

&. W tym filmie wystąpił chyba cały gwiazdozbiór ówczesnego filmu polskiego, no  i pretendenci do niego. Przykłady? Elżbieta Czyżewska, Joanna Jędryka, Barbara Kraftówna, Beata Tyszkiewicz, Pola Raksa, a także Zbigniew Cybulski, Gustaw Holoubek, Bogumił Kobiela, Janusz Kłosiński, Jan Machulski, Zdzisław Maklakiewicz, Adam Pawlikowski, Ludwik Benoit, i wielu, wielu innych. Mowa o “Rękopisie znalezionym w Saragossie” Wojciecha Hasa z 1964 roku, który zachwycił znawców i miłośników kina na całym świecie oraz  znakomitych reżyserów, jak Martin Scorsese i Louis Bunuel. Akcja powieści Jana Potockiego toczy się głównie w górach Sierra Morena, ale nakręcenie filmu w autentycznych plenerach było z wielu przyczyn niemożliwe. Głównie finansowych. Hiszpanię przekonywująco  udaje więc Jura Krakowsko – Częstochowska[ zdjęcie].

&. Czy można nakręcić film na podstawie obrazu? Okazuje się, że tak. Dokonał tego w 2010 roku Lech Majewski. A pomogły mu w tym m inn. uznane międzynarodowe sławy : Rutger Hauer i Michael York. Obrazem, który zainspirował twórców było dzieło Petera Bruegla “Droga na Kalwarię”. Film, zatytułowany “Młyn i krzyż”, kręcono w Czechach, Austrii, Nowej Zelandii i w Polsce, m.inn w zespole zabytkowych stodół w Żarkach[ zdjęcie].

Małopolska.

&. Filmy kręcone w Krakowie to temat rzeka. Piękne, zabytkowe miasto przyciąga od lat reżyserów z równą siłą jak turystów. Spośród ponad 90 filmów tu kręconych absolutnie na pierwszym miejscu wymieniam “Jak być kochaną” z 1962 r., gdyż uważam go za jeden z najlepszych w polskiej kinematografii, a odtwórczyni głównej roli – Barbara Kraftówna – powinna dostać za nią Oscara. Na pochwały zasługują też inni aktorzy, jak Zbigniew Cybulski, Wieńczysław Gliński, Artur Młodnicki czy Zdzisław Maklakiewicz. Pięknym obrazom towarzyszy  muzyka z “Jeziora łabędziego” Piotra Czajkowskiego.

 

&. Na uwagę zasługuje także mało znany, a osadzony w krakowskich plenerach film “Dziewczyna z dobrego domu” z 1962 roku w reżyserii Antoniego Bohdziewicza. Główną rolę żeńską zagrała w nim Krystyna Stypułkowska, pamiętna Pelagia z klasycznego dzieła Wajdy “Niewinni czarodzieje”[ patrz niżej]. W tych sylwestrowo – noworocznych perypetiach miłosnych partnerują jej Ignacy Gogolewski, Tadeusz Janczar i Jerzy Przybylski. Na ekranie pojawia się tez Piotr Skrzynecki z “Piwnicy pod Baranami”. Zaś wszędzie wokół widać uroki statecznego Krakowa, w tym Rynek Główny[ zdjęcie].

&. Krakowski Kazimierz[ zdjęcie] cieszy się ostatnio wielkim powodzeniem wśród turystów. Nic więc dziwnego, że twórcy filmu “Nie kłam, kochanie” z 2008 roku  umieścili tu część akcji tej uroczej komedii romantycznej. Właśnie to nastrojowe otoczenie pozwala parze głównych bohaterów zbliżyć się do siebie. A role te powierzono Marcie Żmudzie Trzebiatowskiej i Piotrowi Adamczykowi. Ten ostatni potwierdził tym samym swą wielką warsztatową wszechstronność, gdyż okazał się przekonywujący zarówno jako notoryczny łgarz, jak i Jan Paweł Święty. Ciotkę z Anglii zagrała Beata Tyszkiewicz i udowodniła, że wciąż jest w aktorskiej formie.

&. Jak się ogląda film “Weryfikacja” z 1986 roku człowiek zastanawia się czy to film polityczny czy sensacyjny, a może jedno i drugie. Tak czy inaczej jest  nieudany. Na plus zapisać należy muzykę Przemysława Gintrowskiego i ciekawe zdjęcia zimowe. Minusów jest więcej: mało przekonywująca fabuła, dłużyzny, no i męczący się w swych rolach aktorzy. A kto się tam pewnie pojawił, i pewnie chce o tym występie zapomnieć? Kwiat polskiego aktorstwa: Marek Kondrat, Jan Englert, Adam Ferency, Marek Lewandowski i… sam Gustaw Holoubek. Panie też z najwyższej półki: Maria Pakulnis, Dorota Pomykała, Anna Kazimierczak oraz grająca i Śpiewająca Magda Umer. Film nakręcono na Śląsku, w Warszawie i na krakowskim Kazimierzu[ zdjęcie].

&. Głównym bohaterem filmu z 1967 roku “Wycieczka w nieznane” jest młody pisarz ze stolicy, grany przez Ryszarda Filipskiego, którego płytkie i beztroskie życia zmieni wyjazd do Oświęcimia[ zdjęcie]. W rolę jego dziewczyny wcieliła się Małgorzata Niemirska, i była to rola jakże odmienna od tej granej w kręconym niemal równolegle serialu “Czterej pancerni i pies”. Na ekranie zobaczyć też można młodziutkie panie Małgorzatę Braunek i Jolantę Lothe oraz Zdzisława Maklakiewicza w wydaniu bez Jana Himilsbacha.

&.Kto nie był jeszcze w przeuroczej Lanckoronie powinien to jak najszybciej nadrobić. Wprawdzie niedawne prace rewitalizacyjne odniosły odwrotny skutek i miasteczko straciło nieco ze swej naturalności, to i tak spacer wśród drewnianej zabudowy[ zdjęcie] gwarantuje przekazanie mnóstwo harmonii i spokoju tego miejsca. Dostrzegli to filmowcy, aczkolwiek w liczbie mniejszej niż należałoby tego oczekiwać. Jednym z filmów lanckorońskich jest “Mistyfikacja” z 2010 opowiadająca o tym, że Witkacy rzekomo żyje i prowadzi nadal frywolny tryb życia. Kto próbuje nas o tym przekonać ? Ewa Dałkowska, Olgierd Łukasiewicz, Wojciech Pszoniak, Mariusz Benoit oraz  Jerzy i Maciej Stuhrowie.

&. Szerszeń i  Cuma zamierzają ukraść “Damę z gronostajem” to treść komedii kryminalnej “Vinci”, którą Juliusz Machulski  stara się  nawiązać do swych najlepszych osiągnięć czyli dylogii “Vabank”.  Udało się? No cóż, jak się zrobi na początku kariery  niemal arcydzieło, to potem trudno mu dorównać. Ale film nie jest zły i ogląda się go z przyjemnością. To zasługa wartkiej akcji, doskonałych aktorów, a także plenerów. Wydawać by się mogło, że film jest na wskroś krakowski, ale nagrywano również w Warszawie i okolicach klasztoru Bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej[ zdjęcie].

&. Może się to wydawać dziwne, ale kwerenda wśród tzw. lokacji wskazuje, że Wadowice nie są ulubionym plenerem filmów fabularnych. Nawet tych papieskich, w tym słynnej dylogii Giacomo Battiaty czyli “Karol, człowiek ,który został papieżem” i “Karol, papież, który pozostał człowiekiem”. Jedynie w dokumencie fabularyzowanym pt. “Świadectwo” wykorzystano teren przed bazyliką[ zdjęcie]i wnętrza domu Wojtyłów. Poza tym wadowicka stacja kolejowa “zagrała” w serialu “Blisko, coraz bliżej” z 1986 roku.

&.Takich plenerów z Tatrami w tle jakie ma Zakopane nie ma żadne miasto w Polsce. Z tego powodu gości dość często ekipy z profesjonalnymi kamerami. Zimą 2010/11 zjawili się tu filmowcy pod wodzą Olafa Lubaszenki, który wystąpił w roli reżysera, zresztą nie po raz pierwszy. Tym razem chodziło o nakręcenie II części filmu “Sztos”, który kilkanaście lat wcześniej odniósł niebywały sukces. Głównym miejscem akcji są okolice skoczni narciarskiej na Wielkiej Krokwi[ zdjęcie]. Czy film spodobał się tak bardzo, jak pierwowzór sprzed kilkunastu lat? Zdania są podzielone, ale raczej nie.

&. Maklakiewicz i Himilsbach. Na pozór kontrastowa para. Pierwszy to warszawski inteligent z wyższym wykształceniem, drugi – kamieniarz z prowincji o niejasnym życiorysie, A jednak potrafili się dogadywać i uzupełniać w życiu i na planie filmowym, co widać np. w obrazie “Jak to się robi” w reżyserii Andrzeja Kondratiuka z 1973 roku. Odgrywają tam role reżysera i literata, którzy przyjeżdżają do Zakopanego[ zdjęcie], ponoć by szukać natchnienia. Do tej tej komedii zaangażowano jeszcze Igę Cembrzyńską, Halinę Kowalską oraz Barbarę Kwiatkowską – Lass, która mieszkała już od lat na stałe w Niemczech. Ciekawostką jest występ w tym filmie Andrzej Suprona, ale nie w charakterze zapaśnika tylko … narciarza.

&.Film “Deszczowy lipiec” z 1957 roku jest trochę dziwny. Można odnieść wrażenie, że reżyser Leonard Buczkowski nie mógł się zdecydować, co chce nakręcić: komedię czy dramat. A to drugie byłoby bardziej odpowiednie, gdyż rzecz jest o zdradzanej kobiecie, która przyjeżdża na wczasy w stałe miejsce, gdzie wielokrotnie bywała z mężem. Tym razem jednak jest sama i wspomina te wcześniejsze, szczęśliwe pobyty. Jednak czas spędza wśród wesołego towarzystwa z pensjonatu, co jest tym elementem zabawnym, czasami nawet bardzo, gdy na ekranie pojawiają się przedwojenny aktor Jan Kurnakowicz lub powojenny Andrzej Szczepkowski. W postać żony wcieliła się Urszula Modrzyńska, przed którą dopiero rola życia, czyli Jagienka z “Krzyżaków”. Ciekawostką jest muzyka podczas dancingu. Otóż tancerze bawią się przy dźwiękach rock and rolla, zwanego wówczas big beatem. Wtedy była to prawdziwa rewolucja w uchu i na parkiecie. Plenerami tego słodko – gorzkiego filmu są Tatry i Zakopane[ zdjęcie].

&. Willa “Koliba” zaprojektowana pod koniec XIX wieku przez Stanisława Wyspiańskiego zapoczątkowała tzw. styl zakopiański, który miał być polską odpowiedzią na obce trendy w architekturze, zwłaszcza te przybyłe z obszaru Alp. Ten nader interesujący obiekt[ zdjęcie] pojawia się w filmie i serialu “Panna z mokrą głową” z 1994 roku w reżyserii Kazimierza Tarnasa, nakręconym według powieści Kornela Makuszyńskiego. W roli tytułowej wystąpiła 13 letnia Paulina Tworzyańska, która w sumie zagrała w dwóch produkcjach filmowych, i to obu zrealizowanych  na podstawie pierwowzoru literackiego tego samego autora, wyreżyserowanych przez jednego reżysera. Ten drugi przypadek to “Szatan z siódmej klasy” z 2006 roku.

&. Ktoś kto był na Podhalu, ale nie zajrzał do Chochołowa, nie ma  zupełnie wyobrażenia, jak wyglądała tradycyjna zabudowa tego regionu[ zdjęcie]. Wieś wygląda jak skansen, tyle że żywy, bo mieszkają tam stali mieszkańcy. Nic więc dziwnego, że zaglądają tam twórcy filmowi, aby nakręcić coś w autentycznych plenerach. W 1979 roku m.inn. w Chochołowie zdjęcia do serialu “Ród Gąsieniców” realizował Konrad Nałęcki z udziałem Hanny Skarżanki, Krzysztofa Majchrzaka i Franciszka Pieczki. Obecność w obsadzie tego ostatniego nie powinna dziwić, gdyż Nałęcki jest przecież reżyserem “Czterech pancernych i psa”.

&. Narciarskie Tatry z połowy lat 60. XX wieku utrwalił na taśmie film Pawła Komorowskiego “Ściana czarownic” . Większość akcji rozgrywa się w górach, przeważnie w okolicach Kasprowego Wierchu, łącznie z kolejką tam prowadzącą. Jest też Zakopane[ zdjęcie], ale mniej sportowo, a bardziej rozrywkowo. Jako zbyt niezależny narciarz wystąpił Zbigniew Dobrzyński i jest to w zasadzie jedyna jego rola główna, choć na ekranie pokazał się ponad 20 razy. Partnerują mu urocza Marta Lipińska, śpiewająca Iga Cembrzyńska, szukający zaczepki Jerzy Karaszkiewicz i zabawny Jacek Fedorowicz.

&. “Kocie ślady” z 1971 roku to zupełnie zapomniany kryminał z 1971 roku, gdzie rolę porucznika MO odtwarza Janusz Gajos, skutecznie ścigający przestępców samochodem marki… Syrena. Na Podhalu rozwiązuje sprawę gangu przemytników, a przy okazji zakochuje się w pięknej nauczycielce granej przez Joannę Jędrykę. Drugą pięknością jest Alicja Jachiewicz, zaś brzydkości reprezentują Mieczysław Pawlikowski, Grzegorz Warchoł, Jerzy Trela i Andrzej Kozak. Zdjęcia kręcono w Zakopanem, Kościelisku, Chochołowie i przy przejściu granicznym w Łysej Polanie. No i oczywiście  wielokrotnie w tle “grają”  Tatry[ zdjęcie].

&. Droga z Bukowiny do Łysej Polany uchodzi za jedną z najbardziej widokowych w Polsce. Widać z niej doskonale Tatry[ zdjęcie]. Tędy przejeżdża samochodem do Zakopanego[ choć to nie po drodze]  ksiądz Jerzy w filmie “Popiełuszko. Wolność jest w nas”. W rolę tytułową wcielił się Adam Woronowicz, i to nader udanie – bardzo przypomina fizycznie i mentalnie kapelana “Solidarności”, którego dobrze pamiętam. Film nakręcił w 2009 roku Rafał Wieczyński, angażując zwłaszcza młodych aktorów, chociaż znalazły się też role dla Anny Nehrebeckiej, Haliny Łabonarskiej, Macieja Rayzachera i Kazimierza Kaczora. W roli samego siebie wystąpił prymas Józef Glemp.

&. Ekranizacja “Ogniem i mieczem” w wykonaniu Jerzego Hoffmana była zamknięciem sienkiewiczowskiej “Trylogii” – tyle że od końca. W przeciwieństwie do poprzednich części nakręcono ją wyłącznie w Polsce, i to w głównie w okresie, kiedy słońce nie świeciło najjaśniej[ większość zdjęć wykonano w okresie październik 1997 – kwiecień 1998].  Efektem jest ciemna kolorystyka filmu, daleka od naświetlenia rzeczywistych Dzikich Pół, położonych przecież blisko wybrzeża Morza Czarnego. Aż żal, że w filmie nie pojawiają się autentyczne zdjęcia ze stepów, które zachowano np. w rezerwacie Askania Nowa na Ukrainie. Powiałoby autentyzmem. Przykładowo zdjęcia Dniepru nakręcono w plenerach zalewu “Klimkówka”[ zdjęcie] w powiecie gorlickim. Wyszły nieźle, choć z prawdziwą rzeką mają niewiele wspólnego. Ale i tak film ogląda się z wielką przyjemnością. To zasługa reżysera i aktorów.

Podkarpacie.

&. Piękny manierystyczny zamek w Baranowie Sandomierskim dostarczył kilkakrotnie zabytkowego tła dla filmowców. Kręcono tu m.inn. “Czarne chmury”[ 1973] i “Klejnot wolnego sumienia” [1981]. Pierwszym filmem, który tu zrealizowano była “Barbara Radziwiłłówna” z 1936 roku w reżyserii Józefa Lejtesa. Tytułowa role powierzono pierwszej damie kina przedwojennego, czyli Jadwidze Smosarskiej. U jej boku zagrali Lena Żelichowska i Jan Kurnakowicz.

&. Krytycy kręcą nosem na ten film, ale widzowie wiedzą swoje: “Wilcze Echa”[1969] to najlepszy bieszczadzki film, pełen szybkiej akcji, dowcipnych dialogów  i wybornych pejzaży. Nie mówiąc już o aktorach. Główną rolę gra estoński aktor Bruno O.Ya, który mimo wielu lat spędzonych w Polsce nie opanował dobrze naszego języka i musiał go dubbingować Bogusz Bilewski. Partnerują mu Irena Karel, Marek Perepeczko, Zbigniew Dobrzyński i Mieczysław Stoor. Pięknym tłem filmu są połoniny, Jar Wisłoka, Ustrzyki Dolne i cerkiew w Hoszowie[ zdjęcie]

&. “Pan Wołodyjowski”[1969], choć w “Trylogii” jest ostatnią częścią został sfilmowany przez Jerzego Hoffmana jako pierwszy. Poza zdjęciami na Krymie, film zrealizowano w Polsce. Sporo plenerów znaleziono w Bieszczadach, m.inn w okolicach Lutowisk, gdzie wybudowano stanicę w Chreptiowie oraz nakręcono scenę ucieczki Baśki przed Azją. Zdjęcia odbywały się także  przy  cerkwi w Chmielu[ pożar Raszkowa]. I ta właśnie cerkiew jest jedynym materialnym śladem po wizycie filmowców, pomijając rzecz jasna nowy hotel o nazwie “Stanica Kresowa “Chreptiów”[ zdjęcie], nawiązujący bardziej nazwą a mniej  bryłą do miejsca kręcenia filmu.

 

 

&. W którym polskim filmie można zobaczyć pierwszy striptiz? W “Rancho Texas” z 1958 roku. Co prawda postać nagiej Wandy Koczeskiej widać tylko odbitą w wodzie, ale i tak ponoć męska publiczność waliła drzwiami i oknami do kina. Akcja filmu, w którym grają Bogusz Bilewski, Jerzy Jogałła, Wiesław Dymny i Teresa Iżewska toczy się w Bieszczadach, przede wszystkim na terenach nieistniejącej wsi Tworylne nad Sanem[ zdjęcie], choć można też popatrzeć, jak 60 lat temu  wyglądał miasteczka  Lesko i Rymanów.

&. W 1968 roku spiętrzono wodę w Jeziorze Solińskim[ zdjęcie]. Dwa lata wcześniej plac budowy i jego okolice wykorzystano jako plener filmu Henryka Kluby “Chudy i inni” . Tytułowy Chudy, grany przez Wiesława Gołasa, to robotnik z  brygady pracującej przy moście na Sanie w okolicach zapory. Wraz z nim członków brygady odtwarzają same gwiazdy ówczesnego kina: Mieczysław Stoor, Marian Kociniak, Franciszek Pieczka, Ryszard Filipski i Wiesław Dymny, autor scenariusza i późniejszy mąż Anny Dziadyk. Zaś rolę życia zagrał etatowy aktor drugoplanowy – Edward Rączkowski. Muzykę jest dziełem Wojciecha Kilara, a fenomenalna wokaliza –  Zdzisławy Sośnickiej.

&.Pierwsi niezwykły urok Jaślisk w Beskidzie Niskim odkryli dla filmu twórcy  “Wina truskawkowego”[ 2007] opartego na prozie Andrzeja Sasiuka. Potem była “Twarz”[2017] Małgorzaty Szumowskiej, aż w końcu przyszedł czas na “Boże Ciało”[2019] Jana Komasy, który to film został wręcz obsypany ponad 50 różnymi nagrodami i wyróżnieniami, przyznanymi na całym świecie. Tym samym zwrócono uwagę na niepozorną wieś, w której zachował się zespół tradycyjnej zabudowy drewnianej[ zdjęcie].

 

&.Podobną miejscowością do Jaślisk jest Kalwaria Pacławska. Jak sama nazwa wskazuje są tam stacje drogi krzyżowej, malowniczo rozsiane po okolicznych wzgórzach i lasach. Jest również barokowy klasztor Franciszkanów[ zdjęcie], gdzie  wiódł życie zakonne aż do przedwczesnej śmierci Sługa Boży Ojciec Wenanty Katarzyniec, którego proces beatyfikacji właśnie się toczy. Zabudowę miejscowości stanowią piękne i stylowe drewniane domy, wręcz  idealny plener filmowy. Skorzystał z niego Paweł Pawlikowski podczas kręcenia swojego hitu “Zimna wojna”[2018].

&. Moim zdaniem nie ma takiej drugiej miejscowości w Polsce jak Mrzygłód. Otóż w związku z planowanym zbiornikiem wodnym na Sanie, który miał objęć te tereny zakazano tu wszelkich inwestycji budowlanych. Przez to dawne miasteczko jakby zastygło w czasie minionym[ zdjęcie]. Aż dziw bierze, że ten żywy skansen nie był wykorzystywany przez filmowców, dopóki nie zawitał tu Jan Jakub Kolski realizujący swój obraz “Serce serduszko”[ 2014]. To typowy film drogi opowiadający historię uciekinierki z domu dziecka starającej się dotrzeć z południa Polski na egzamin do szkoły baletowej w Gdańsku. Obsada? Palce lizać: Maja Komorowska, Julia Kijowska, Franciszek Pieczka, Borys Szyc i Marcin Dorociński.

&. Jak na swoje piękne i stylowe pokoje, zamek w Łańcucie[ zdjęcie] wcale nie był tak często wykorzystywany przez filmowców. Nakręcono tu tylko “Trędowatą”[1976], “Pałac”[ 1980] oraz “Hrabinę Cosel”[ 1968]. Ten ostatni film jest dziełem Jerzego Antczak, który w głównej roli obsadził swą żonę, czyli Jadwigę Barańską. Obok niej wystąpili: Mariusz Dmochowski, Ignacy Gogolewski, Stanisław Jasiukiewicz i Bronisław Pawlik. Realizatorom nie wystarczyły tutejsze plenery i sięgnęli jeszcze do wnętrz w zamkach w Książu i Gołuchowie.

&. Na film o Katyniu Polska czekała wiele lat. Z tematem zmierzył się w 2007 roku sam Andrzej Wajda, którego ojciec zginął tam w 1940 roku. Na planie zgromadził całą plejadę znakomitych aktorów różnych generacji: Maję Ostaszewską, Danutę Stenkę, Krystynę Zachwatowicz, Jana Englerta, Andrzeja Chyrę, Pawła Małaszyńskiego. Plany filmowe były rozsiane po całej Polsce, zarówno w dużych miastach, jak Warszawa czy Kraków, jak i małych, m.inn w Starym Dzikowie na pograniczu Lubelszczyzny i Podkarpacia, gdzie tamtejsza cerkiew[ zdjęcie] “zagrała” miejsce przetrzymywania więźniów. Do dziś w jej wnętrzu można oglądać filmowe prycze.

&.Inny trudny temat, którego podjęło się kino polskie to sprawa Wołynia. Zabrał się za to w 2014 roku Wojciech Smarzowski, dając tytuł swojemu obrazowi po prostu “Wołyń” . Wystąpili w nim nie tylko Polacy, ale i Ukraińcy, m.inn. urodzony we Lwowie Wasyl Wasylik. Z naszych aktorów warto wspomnieć o Lechu Dybliku, Tomaszu Sapryku, Januszu Chabiorze czy Magdalenie Celównej, która debiutowała jako 17 latka w filmie “Deszczowy lipiec” z 1957 roku. Film kręcono wyłącznie w Polsce, w dużym stopniu korzystając ze skansenów w: Lublinie, Sanoku i Kolbuszowie [ zdjęcie]. “Wołyń” doceniono na wielu festiwalach, również w Zamościu.

&. W połowie lat 80. XX wieku Andrzej Wajda podjął się ekranizacji powieści Tadeusza Konwickiego “Kronika wypadków miłosnych” . Role główne powierzył debiutantom – Paulinie Młynarskiej i Piotrowi Wawrzyńczakowi. Nie zabrakło i doświadczonych aktorów, jak Krystyna Zachwatowicz, Tadeusz Łomnicki, Leonard Pietraszak czy Marian Opania. Na ekranie pokazał się też autor pierwowzoru literackiego. Zdjęcia nakręcono w Drohiczynie, Lublinie, Kazimierzu Dolnym, Siemiatyczach, Dęblinie i na przemyskim dworcu kolejowym[zdjęcie].

Ziemia Świętokrzyska.

&.Sandomierz ma doskonałe warunki, by pojawić się jako tło filmów fabularnych. Kilka lat temu docenili to realizatorzy serialu “Ojciec Mateusz”, zapewniając miastu niebywałą popularność. Choć już wcześniej zaglądali tu znakomici reżyserzy i aktorzy. Jednym z filmów na wskroś sandomierskim jest “Spotkanie w Bajce”[1962] – dzieło Jana Rybkowskiego. Do obsady zaprosił Teresę Iżewską, Aleksandrę Śląską, Maję Wachowiak,  Gustawa Holoubka, Andrzeja Łapickiego i młodziutką Magdalenę Zawadzką. Tę ostatnią parę uwieczniono w kadrze, gdy rozmawiają i przy okazji podziwiają miasto i okolicę ze szczytu Bramy Opatowskiej[ zdjęcie].

&. Z Sandomierza jedziemy w inny zakątek województwa świętokrzyskiego – do Chęcin. Tutaj także katalog filmów z miasteczkiem w tle jest bogaty. Najbardziej znany to oczywiście “Pan Wołodyjowski”, ale warto też wspomnieć o innych, jak np. “Pigułki dla Aurelii”[ 1958]  wyreżyserowane przez Stanisław Lenartowicza. To opowieść o członkach ruchu oporu próbujących dostarczyć broń z Radomia do Krakowa właśnie przez Chęciny. Zdjęcia zrealizowano w rejonie zamku[ zdjęcie]. W obsadzie nie zabrakło znakomitych aktorów, jak Barbara Modelska, Stanisław Milski, Ludwik Benoit i Ryszard Pietruski.

&.”Tysiąc talarów”. Taki tytuł ma przeuroczy film z 1959 roku w reżyserii Stanisława Wohla, który traktuje o zakładzie z połowy XIX wieku, który ma być rozstrzygnięty sto lat później. Chodzi o to, aby dotrzeć z Chęcin do Krakowa w mocno niekompletnym stroju w trzy dni.  Ma tego dokonać Marek, grany przez Bronisława Pawlika. Ponieważ stawka jest wysoka, i to płatna w złocie, zażarcie pomagają mu, lub przeszkadzają aktorzy, którzy w owym czasie prawie nie schodzili z ekranu: Barbara Kwiatkowska, Magdalena Celówna, Czesław Roszkowski, Edward Dziewoński, Roman Kłosowski, Aleksander Dzwonkowski,  Tadeusz Bartosik, Cezary Julski, Włodzimierz Kwaskowski i Jarema Stępowski. Jednym z najważniejszych plenerów jest chęciński rynek[ zdjęcie].

&. Szkoda, że widzowie zapomnieli o filmie “Milczenie”, który wyreżyserował w 1963 roku Kazimierz Kutz. To dzieło wybitne. Tytułowe milczenie dotyczy proboszcza w małym miasteczku, który jednym słowem mógłby oczyścić niewinnego nastolatka z podejrzeń o zamach na niego. Z sobie wiadomych przyczyn jednak tego nie robi. Przez plan zdjęciowy przewija się cale grono wybitnych aktorów tego czasu, jak chociażby Elżbieta Czyżewska, Maria Zbyszewska, Zbigniew Cybulski czy Stanisław Igar. Świetną kreację stworzył też Kazimierz Fabisiak  jako milczący duchowny. Ale największe brawa należą się Tadeuszowi Kalinowskiemu w roli woźnicy. Zaś wspomniane miasteczko zagrały Chęciny[ zdjęcie].

&. Klasztor na Świętym Krzyżu[ zdjęcie] ma blisko tysiącletni rodowód, a jego sercem są relikwie, odwiedzane przez tysiące pielgrzymów. Był wśród nich Władysław Jagiełło, który modlił się przed bitwą pod Grunwaldem. W tym zabytkowym i malowniczym miejscu pojawiają się też filmowcy. W 1978 roku Henryk Kluba nakręcił  tu dużo scen do filmu “Sowizdrzał Świętokrzyski”, powierzając główne role Olgierdowi Łukaszewiczowi, Beacie Tyszkiewicz, Edwardowi Rączkowskiemu i Gustawowi Lutkiewiczowi.

&. Serial “Czarne chmury” [1973]szturmem podbił serca widzów. Swe powodzenie zawdzięcza wartkiej akcji, wybornemu aktorstwu i starannie dobranym plenerom. Kręcono go w całej Polsce: w Tyńcu, Krakowie, Lublinie, Kielcach, Olsztynie pod Częstochową, na Suwalszczyźnie oraz w Rytwianach pod Staszowem[ zdjęcie]. W tej ostatniej miejscowości, w klasztorze Kamedułów powstały sceny z 4 i 10 odcinka.

&.Większość osób kojarzy Wąchock z serią dowcipów o tutejszym sołtysie, popularnych w czasach PRL. Choć sołtysa już od dawna nie ma, gdyż miejscowość odzyskała prawa miejskie, postawiono mu okazały pomnik. O wiele mniej osób wie, że najcenniejszym obiektem Wąchocka  jest cysterski klasztor, którego początki sięgają… 1179 roku! Jak łatwo zgadnąć był wybudowany w stylu romańskim. Na szczęście nie doznał w późniejszych wiekach wielu przebudów, przez co jego średniowieczne wnętrza[ zdjęcie] stanowią doskonały plener filmowy, który wykorzystano m.inn. w “Krzyżakach”[1960] Aleksandra Forda i “Potopie” [1974] Jerzego Hoffmana.

&. Z tzw. mieszanymi uczuciami ogląda się takie filmy: z jednej strony rażą nachalną dydaktyką, z drugiej urzekają utrwalonymi realiami epoki i doborową obsadą aktorską. Jednym z nich jest “Autobus odjeżdża 6.20” . To historia zaniedbywanej i niezrozumiałej żony[ Aleksandra Śląska[, która ucieka od męża[Jerzy Duszyński]. Wyjeżdża z małego miasteczka[ Iłża – zdjęcie] na Śląsk, gdzie ostatecznie dojdzie do pogodzenia małżonków, bowiem mąż pojedzie tam za nią. Wspomnianej parze aktorów partnerowali m.inn. Hanka Bielicka, Barbara Drapińska, Zofia Jamry, Kazimierz Wichniarz, Józef Nalberczak i Lech Ordon. Wszyscy młodzi, gdyż film nakręcono w 1954 roku.

Ziemia Lubelska.

&. Wizytę na Lubelszczyźnie rozpoczynamy od Szczebrzeszyna[ zdjęcie]. Ta rozsławiona przez wiersz Jana Brzechwy miejscowość gościła w 1971 ekipę filmową, która pod wodzą Romana Załuskiego nakręciła “Kardiogram”. Chodziło o to, by pokazać życie na prowincji z punktu widzenia lekarza, którego zagrał Tadeusz Borowski. Trzeba przyznać, że choć z dala od wytwórni filmowych i dużych miast to jednak reżyserowi udało się zaangażować znakomitych aktorów: Wacława Kowalskiego, Bolesława Płotnickiego, Józefa Nowaka i Annę Seniuk, która pozwoliła sobie na tzw. odważne sceny.

 

&. Oskarowa “Ida”[ 2013] w reżyserii Pawła Pawlikowskiego jest bez wątpienia  najwybitniejszym filmem kręconym na Zamojszczyźnie. Opowiada skomplikowaną historię Anny, sieroty, wychowywanej przez zakonnice.  Na siedzibę zakonu wybrano pałac Zamoyskich w Michalowie pod Szczebrzeszynem[zdjęcie]. Mimo że mocno poszkodowany w okresie PRL okazał się tak ekspresyjny, że umieszczono go nawet na plakacie filmu przedstawiającego główną bohaterkę idącą przed nim ze staromodną walizką.

&. Nałęczów[ zdjęcie] jest piękną miejscowością, którą zachwycali się już Prus i Żeromski. W dużej mierze architekturę miasteczka tworzą misternie zdobione drewniane wille i stylowe budynki sanatoryjne. Gdy w 1975 roku reżyser Włodzimierz Haupe przystąpił do ekranizacji powieści “Ludzie bezdomni” tutejszy plener nasuwał się samoistnie, tym bardziej, że pierwowzorem literackich Cisów był właśnie Nałęczów. W gronie aktorów, którzy wystąpili w filmie “Doktor Judym” znaleźli się jedni z najlepszych w tamtym czasie, a mianowicie: Anna Nehrebecka, Hanna Skarżanka, Jerzy Kamas, Piotr Fronczewski, Władysław Hańcza i Stanisław Zaczyk.

&. Już od ponad 50 lat Zamość gości ekipy filmowe, które starają się wykorzystać malowniczość “włoskiego miasta” zaprojektowanego przed wiekami przez Bernardo Morando. Zaczęło się od filmu “Nieznany” w 1964 roku w reżyserii Witolda Lesiewicza. Potem były następne, ale bez wątpienia najbardziej zamojskim filmem jest “Przypadek Pekosińskiego”[ 1993], gdyż jego bohaterem jest Bronisław Pekosiński, jedno z dzieci Zamojszczyzny, któremu po wojnie nadano imię i nazwisko oraz próbowano urządzić życie. W filmie zagrał samego siebie obok takich gwiazd polskiego kina, jak Anna Milewska, Elżbieta Starostecka, Aleksander Fogiel, Franciszek Trzeciak, Bronisław Pawlik i Franciszek Pieczka. I na piątkę zdał egzamin aktorski!

&.Jednym z najbardziej lubelskich plenerowo filmów jest “Wyrok śmierci” z 1980 r. w reżyserii Witolda Orzechowskiego. Kręcono go w Lublinie i Zamościu – m.inn. w okolicach nadszańca[ zdjęcie]. Jest to historia wykonawcy tytułowego wyroku, granego przez Wojciech Wysockiego. Obok niego występują Stanisław Igar, Leon Niemczyk, Jerzy Kryszak i stojąca na progu kariery Jolanta Nowak. Ciekawostką jest udział wschodnioniemieckiego aktora Holgera Mahlicha, dla którego był to trzeci występ w polskim filmie. Zadebiutował w Bumerangu” [ 1966]u boku Barbary Brylskiej, a potem była jeszcze “Pułapka”[1970] Andrzeja Piotrowskiego. Ten film był także miejscem ponownego spotkania Stanisława Igara i Holgera Mahlicha na planie filmowym. Pierwszy raz zagrali razem we wspomnianym “Bumerangu”. Kto się bardziej zestarzał przez te kilkanaście lat? Odpowiedź da tylko obejrzenie obu filmów. Odpowiedź może być zaskakująca…

&. Lubelskie Stare Miasto można bez wahania zaliczyć do  najpiękniejszych starówek w Polsce. Wielokrotnie doceniali to twórcy filmowi. Jednak często zdarzało się, że “grała” nie siebie, a inne miasta, jak Paryż, Wilno, Odessa czy Warszawa. Właśnie stolicę Polski lubelskie Stare Miasto udawało w niezwykle popularnym serialu “Czarne chmury”[ 1973].  Paryż – w “Chopin. Pragnienie miłości”[2002], Odessę – w Sławie i Chwale”[1997] , zaś Wilno w “Kronice wypadków miłosnych”[1985].

&. Gotycki zamek w Lublinie generalnie zatracił swój średniowieczny charakter w wyniku XIX wiecznej przebudowy[ zdjęcie]. Ale są dwa wyjątki: do naszych czasów przetrwała XIII wieczna baszta, zwana donżonem oraz kaplica Świętej Trójcy. Otóż owa kaplica, wybudowana w XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego pojawia się w filmie “Ogniem i mieczem” z 1999 roku. Widzimy jej kameralnie wnętrze i  wspaniałe freski podczas sceny gdy Jarema Wiśniowiecki, leżąc krzyżem, modli się przed wyprawa wojenną w obecności żony Gryzeldy i młodego Michała Korybuta, który zostanie później królem. A swoją drogą to szkoda, że choć trochę tego udanego generalnie filmu nie nakręcono na ukraińskich stepach, przy południowym słońcu. Udający je poligon w Biedrusku ma zupełnie inne światło.

 

&.Kazimierz Dolny bez filmów? Niemożliwe. Najpiękniejsze miasteczko w Polsce filmowcy odkryli jeszcze przed wojną. A po niej zaglądają tu systematycznie. W 1965 roku Stanisław Jędryka ściągnął tu prawdziwe gwiazdy ówczesnego kina: Joannę Jędrykę, Jana Machulskiego, Mieczysława Pawlikowskiego, Aleksandra Fogla i Zygmunta Zintla. A wszystko po to by zekranizować książkę Zbigniewa Nienackiego “Wyspa Złoczyńców”, pierwszą pozycję z serii o Panu Samochodziku. Kazimierskie plenery znakomicie się do tego nadawały, choć literackie miasteczko nazywa się Józefów i leży nad dolną Wisłą.

&. Niemal naprzeciw Kazimierza leży Janowiec, w którym znajdują się pozostałości zamku[ zdjęcie]. Właśnie one stanowiły tło dla fabuły serialu “Lalka” z 1977 roku, w którym występują jako ruiny zamku w literackim Zasławiu. Kilka lat wcześniej, Zygmunt Hubner – dotychczas aktor – osadził w miasteczku akcję filmu “Co jest w człowieku w środku” [1969], który był jego reżyserskim debiutem. Główną rolę zagrał pochodzący z Lubelszczyzny Wojciech Siemion.

&. Pięćdziesięcioparoletni mężczyzna przyjeżdża do miejscowości, gdzie w młodości spędzał wakacje, podczas których stracił szansę na miłość życia. Taki jest temat filmu “Dzień wielkiej ryby”[ 1996], który wyreżyserował  Andrzej Barański – drugi po Wojciechu Jerzym Hasie mistrz budowania nastroju w kinie. Nakręcono go nad Wisłą w okolicach Męćmierza i Wilkowa, a także w Końskowoli i Wąwolnicy[ zdjęcie]. W rolach głównych wystąpili: Jan Peszek, Artur Barciś, Bogusław Sochnacki, Jan Wieczorkowski i młodziutka Joanna Brodzik.

&. Komarów to jedna z tych miejscowości, które łatwiej znaleźć w historii niż w terenie. ale z dala od głównych dróg. Za to w najnowszych dziejach polskich zapisała się chwalebnie, jako miejsce zwycięskiej bitwy z bolszewikami w sierpniu 1920 roku. I tam, na dawnym polu bitewnym[ zdjęcie], Jerzy Hoffman nakręcił sceny walk kawaleryjskich pod Radzyminem w filmie “1920. Bitwa warszawska”[2011]. Geograficznie to się zupełnie nie zgadza, ale przecież kino jest sztuką iluzji.

&. W 1986 roku Waldemar Podgórski sfilmował powieść Szmaglewskiej “Czarne stopy”. Jej akcja dzieje się w Górach Świętokrzyskich, ale reżyser wykorzystał nie tylko tamtejsze plenery, ale i roztoczańskie. Wprawne oko rozpozna tamę na rzece Szum pod Góreckiem Kościelnym[ zdjęcie] oraz wodospady w rezerwacie przyrody “Nad Tanwią” pod Suściem, w którym zresztą urodził się inny reżyser – Sylwester Chęciński.

&. Wszystko na to wskazywało, że w prężnym gospodarczo, ale pozbawionym filmowej urody Biłgoraju[ zdjęcie] nikt nie zdecyduje się nakręcić filmu. A jednak! W 2005 roku podjął się tego Wiesław Paluch, jak łatwo zgadnąć pochodzący z tego miasta. Powstały obraz nosi tytuł “Motór” i opowiada o grupie młodych ludzi zafascynowanych motocyklami marki WSK. Okazał się produkcją udaną, którą nagrodzono na kilku krajowych festiwalach, w tym w Gdyni. Ciekawostką jest, że w “Motorze” wystąpiło małżeństwo aktorskie Alicja Jachiewicz – Szmidt oraz Stefan Szmidt, związane z podbiłgorajskim Nadrzeczem.

&.W marcu 2003 roku Tomasz Szafrański nakręcił etiudę szkolną na polach  w Księżpolu w powiecie biłgorajskim. Głównym miejscem akcji jest nieistniejący już dom położony na odludziu w pobliżu tutejszego kościoła[ zdjęcie]. Film zatytułowany “Koniec wojny” opowiada o uciekinierach niemieckich przed nadciągającą Armia Czerwoną. Oprócz młodych aktorów w filmie wystąpiły prawdziwe gwiazdy, a mianowicie Andrzej Grabowski, niezmiernie wtedy popularny niemiecki aktor Steffen Moller oraz Andrzej Żółkiewski – stały bywalec drugiego planu. Zaś niżej podpisany zadebiutował jako organizator produkcji.

&.W 1974 roku na ekrany wszedł film Jana Rybkowskiego “Gniazdo” opowiadający o początkach państwa polskiego. W postać Mieszka I wcielił się Wojciech Pszoniak, a obok niego wystąpili Franciszek Pieczka, Marek Bargiełowski, Andrzej Szalawski i Henryk Bąk. Początkowo w obsadzie znajdował się Mieczysław Stoor, ale w międzyczasie zmarł w niejasnych okolicznościach. Doszło do tego w Kraśniku, gdzie była zakwaterowana ekipa, kręcąca zdjęcia w okolicy Annopola nad Wisłą[ zdjęcie]. Jako oficjalną przyczynę śmierci podaje się zaczadzenie, ale mówi się też o zaśnięciu z zapalonym papierosem. Tak, czy inaczej polska kinematografia straciła lubianego aktora charakterystycznego, znanego chociażby z “Krzyżaków” czy “Wilczych ech”.

 

&. Co można powiedzieć o polskim filmie, który dostał ponad 50 nagród na całym świecie? Że trzeba go koniecznie obejrzeć, to jasne. Tym bardziej, że kręcono go w bliskich mi lokacjach – na południowej Lubelszczyźnie. Jedna z nich to ruiny cerkwi w Kniaziach[ zdjęcie] pod Lubycza Królewską, zaś druga – droga pod wsią Machnów Nowy w tej samej gminie. Mowa o filmie Pawła Pawlikowskiego “Zimna wojna” , który okazał się kolejnym światowym hitem, tyle że tym razem – w  przeciwieństwie jak “Ida” – bez Oscara. Główne role brawurowo zagrali Joanna Kulig i Tomasz Kot. Ciekawostką jest występ Krzysztofa Materny w roli konferansjera, w której występował na żywo na scenie pewnie tysiąc razy.

&. Film “Akcja Brutus” z 1970 roku wydawać się może kolejnym obrazem o tzw. walkach z powojennymi bandami. Ale nie jest.  Do miasteczka, które sprzyja oddziałowi poakowskiemu “Boruty”[ Witold Pyrkosz]  przybywa incognito major  Niwiński [ Zygmunt Hubner]  z wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa, żeby rozpracować ten oddział. I wszystko byłoby jak zwykle, gdyby nie piękna łączniczka z tegoż oddziału[ Ewa Krzyżewska] . Zawróci ona w głowie ubeckiemu majorowi na tyle, że zasieje wątpliwość u jego mocodawców czy aby jest wciąż po ich stronie Film nakręcono na Lubelszczyźnie w Sławatyczach i Włodawie[ zdjęcie]. Co ciekawe jest kolorowy, co na początku dekady lat 70.XX wieku nie było jeszcze takie powszechne.

Mazowsze.

&. Gdzie nakręcono najbardziej romantyczną scenę w polskim filmie? Mowa oczywiście fragmencie serialu “Noce i dnie”[ 1975], w którym to Józef Tolibowski przynosi Barbarze Ostrzeńskiej pęk nenufarów zerwanych właśnie w stawie. A wszystko to uzupełnione muzycznie przez niezapomniany walc skomponowany przez Waldemara Kazaneckiego. W Internecie wskazuje się różne inne lokalizacje, ale bez wątpienia jest to staw obok miejscowości Kołodziąż[ zdjęcie], na granicy województw lubelskiego i mazowieckiego. Zaś  w pobliskim Seroczynie wybudowano specjalnie dworek[ potem rozebrany], który wraz z istniejącymi do dziś zabudowaniami gospodarczymi zagrał majątek Serbinów.

&.Film Ósmy dzień tygodnia”  Aleksandra Forda zrealizowany został w 1958 roku na podstawie utworu Marka Hłaski pod tym samym tytułem, jednak do rozpowszechniania skierowano go dopiero ćwierć wieku później! Okazał się dla ówczesnej władzy zbyt pesymistyczny. Film był koprodukcją polsko – zachodnioberlińską i zagrała w nim Sonia Ziemann, która potem została żoną Hłaski. Partnerował jej Zbigniew Cybulski, a także inni równie dobrzy aktorzy, jak Emil Karewicz, Tadeusz Łomnicki i Jan Świderski. Nakręcono go nad Wisłą pod Kazimierzem Dolnym, we Wrocławiu oraz w Warszawie – m.inn. na ulicy Koziej[ zdjęcie].

&. Film “Gra” Kawalerowicza z 1968 roku to niezrównany popis aktorski Lucyny Winnickiej. Jestem pewien, że to jej najlepsza rola. Tak, właśnie ta, a nie kreacje z “Pociągu” czy “Matki Joanny od Aniołów”.  Jest tu taka zmienna, świetnie oddająca różne nastroje i nader pociągająca mimo 40 lat. W czasach późnego Gomułki tworzy duet małżeński z Gustawem Holoubkiem, któremu najwyraźniej postać drętwego męża na tle wielobarwnej żony nie za bardzo przypadła do gustu. A wszystko to dzieje się w takt porywającej muzyki zapomnianego już zespołu “Novi Singers”. Film kręcono w Sopocie i Warszawie. Część scen zrealizowano na Okęciu[ zdjęcie współczesne], ale rzecz jasna na tym starym.

&. Film “Niewinni czarodzieje”[ 1960] wydawał się Andrzejowi Wajdzie najbardziej apolityczny ze wszystkich jego obrazów, ale ówczesnej władzy się nie spodobał. Był niezgodny z jej oczekiwaniami wobec młodzieży. W “Czarodziejach” zadebiutowała Krystyna Stypułkowska i wcale nie miała łatwego zadania, gdyż przyszło jej zagrać przy najlepszych z najlepszych: Tadeuszu Łomnickim i Zbigniewie Cybulskim. Oprawę muzyczną zapewnił Krzysztof Komeda, który sam również pojawił się na ekranie. Tło miejskie stanowi Warszawa, w tym dom przy ul. Górskiego, gdzie mieszka główny bohater[ zdjęcie].

&. Kiedy reżyserzy chcą coś sfilmować w budowlanych realiach przedwojennej Warszawy jadą na prawy brzeg Wisły. Właśnie na Pradze oszczędzonej przez zniszczenia wojenne najłatwiej znaleźć odpowiednie miejsce. Wśród tamtejszych ulic uwagę zwraca Mała[ zdjęcie], gdzie czas jakby zatrzymał się w Dwudziestoleciu Międzywojennym. Trzeba tylko zasłonić wszystkie nowoczesności  i… można kręcić. Zdecydowali się na to np. Andrzej Wajda – “Korczak” [1990] i Roman Polański przy realizacji obsypanego nagrodami “Pianisty”[2002]. A czasami nic nie trzeba zmieniać, gdy akcja dzieje się współcześnie, jak chociażby w przypadku genialnego filmu “Rezerwat” 2007.

&. Wydawać by się mogło, że temat rozliczeń ze stalinizmem został zamknięty w latach 60.XX wieku. Jednak w 1981 roku podjęli się tego twórcy obrazu “Wierne blizny”. Okazało się to niełatwym zadaniem, w którym trudno powiedzieć coś nowego. Filmu nie ratują nawet zastępy zdolnych aktorów, którzy wkrótce zrobią wielką karierę, jak Jan Frycz, Adam Ferency, Marian Opania, Bogusław Linda, Jacek Borkowski czy urocze panie: Ewa Błaszczyk i Laura Łącz. Generalnie szkoda czasu, ale  “Blizny” powinni jednak obejrzeć miłośnicy starej Pragi, tej z wybrukowanymi ulicami, zaniedbanymi klatkami schodowymi, ciemnymi zakamarkami oraz stylowymi podwórzami z kapliczkami[ zdjęcie]. Zdjęcia niewarszawskie nakręcono w Chęcinach i we wsi Mosty, która miała być zalana wodą planowanego zbiornika.

&. Takie miejsce jak Bazar Różyckiego na Pradze[ zdjęcie] często było obiektem zainteresowania filmowców. Nic dziwnego, bowiem nie tylko tworzyło namiastkę kultowego “Zachodu” z racji sprzedawania tu trudno dostępnych towarów z importu, to jeszcze gromadziło różnej maści handlarzy, spekulantów, przestępców czy zwykłych oryginałów. Do “Różyca” zagląda główny bohater filmu, kapitan MO Popczyk,  “Zabij mnie, glino” z 1987 roku w reżyserii Jacka Bromskiego, grany przez Piotra Machalicę. Jego przeciwnikiem jest Jerzy Malik, który uciekł z więzienia, odtwarzany przez Bogusława Lindę. Film jest nadzwyczaj udany dzięki nie tylko dobrze obsadzonych rolach, wartkiej akcji, ale i dobrej muzyce. Skomponował ją Henri Seroka, urodzony w Belgii pół Polak, pół Niemiec.

&.Serce warszawskiej starówki, czyli Rynek[ zdjęcie] jest miejscem, gdzie toczy się akcja wielu polskich filmów, poczynając od tych przedwojennych. Z tych późniejszych warto zwrócić uwagę na mało znany obraz “Zapalniczka” z 1970 roku, gdzie widać zabytkowy plac zatkany różnymi autami. Film wyreżyserował Krzysztof Szmagier, który już niedługo zapisze się trwale w historii polskiej kinematografii serialem “07 zgłoś się”. Tym razem opisuje losy polskiego inżyniera, wplatanego w przemyt do Wiednia 10 tysięcy dolarów. Ktoś powie dzisiaj: co to za pieniądze? Roczny dochód przeciętnego pracownika. Ale wówczas to była równowartość 40 lat pracy! Jak na film krótkometrażowy na ekranie pokazało się istne zatrzęsienie gwiazd, a wśród nich  Iwona Słoczyńska, Krystyna Mazurówna i Jolanta Bohdal oraz Piotr Fronczewski, Bogusław Sochnackiego i Krzysztof Kowalewski.

&. Warszawski Rynek Nowego Miasta[ zdjęcie]  przyciąga wprawdzie mniej filmowców, niż staromiejski, ale i tu zaglądają od czasu do czasu. Na miejsce akcji swojego filmu wybrał go np. Tadeusz Chmielewski kręcąc kultową komedię “Nie lubię poniedziałku” [1971], opowiadającej nie tylko o perypetiach zaopatrzeniowca z prowincji, który poszukuje w stolicy części do kombajnu, ale także wielu innych pechowców, w tym Włocha Francesco Romanellego. On to właśnie rozanielony dociera dorożką wraz z powabną pracownicą perfumerii na centralny plac Nowego Miasta, co jeszcze nie kończy jego kłopotów, choć zapowiada szczęśliwy finał.

&. “Dzień dobry, kocham Cię”. I wszystko jasne. Komedia romantyczna. Fabuła? Znana od początku: dwoje spotyka się, potem pojawią się jakieś przeszkody na drodze ich wspólnego życia, ale spokojnie: wszystko skończy się dobrze. W tym wypadku ślubem w warszawskim kościele Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny na Nowym Mieście[ zdjęcie]. Obsada? Wiadomo: etatowi aktorzy do takich ról, tym razem to Barbara Kurdej – Szatan, Olga Bołądź, Weronika Książkiewicz, Paweł Domagała i Maciej Musiał. Niby chała, ale jakoś przyjemnie się to ogląda…

&. Film “Kogel Mogel”  z 1988 roku w reżyserii Romana Załuskiego na trwałe wpisał się nie tylko w historię polskich komedii, ale i pamięć widzów. Zabawne perypetie zawodowo – miłosne prowincjuszki, granej przez Grażynę Błęcką Kolską wciąż są chętnie wznawiane przez różnej maści telewizje, a co ważniejsze oglądane przez nowe pokolenia Polaków. Jej partnerem na ekranie był Dariusz Siatkowski, z innych aktorów warto wymienić Ewę Kasprzyk, Katarzynę Łaniewską, Zdzisława Wardejna i Jerzego Turka. Wiejskie sceny nakręcono we wsi Rozszczep, natomiast miejskie, rzecz jasna w Warszawie, m.inn. na Palcu Zamkowym[ zdjęcie].

&. Dagny Juel była partnerką samych sław: Edwarda Muncha i Edwarda Strinberga oraz żoną Stanisława Przybyszewskiego. Jej losy z tragicznym finałem opowiada norwesko – polski film “Dagny” z 1976 roku. W roli głównej obsadzono norweską aktorkę Lise Fjelstad, również inne role przypadły Norwegom. Ale nie wszystkie. Spośród polskiej obsady należy wymienić Daniela Olbrychskiego, Jana Englerta, Jerzego Łuksiewicza i Jerzego Cnotę. Zdjęcia zrealizowano we Wrocławiu, Krakowie i w Warszawie, m.inn. na ulicy Piwnej[ zdjęcie]. Rzecz jasna, również w Tbilisi, gdzie nastąpił kres życia głównej bohaterki.

&. Bez tej pozycji w świątecznej ramówce telewizji trudno sobie wyobrazić rozrywkę w Boże Narodzenie. Mowa o filmie “Listy do M” . Nakręcony w 2011  roku przez słoweńskiego reżysera Mitję Okorna nieustannie bawi, a może bardziej wzrusza w tym szczególnym czasie. Można bez końca oglądać perypetie kilku par warszawiaków, wiedząc, że happy end jest nieuchronny. Dużo zdjęć nakręcono w Centrum Handlowym “Arkadia” przy Alei Jana Pawła II w Warszawie[ zdjęcie]. Różni reżyserzy, idąc na fali ogromnej popularności oryginału zrobili jeszcze cztery dokrętki ze zmiennym efektem i częściowo inną obsadą. Ogląda się je przyjemnie, ale chyba bez tych emocji, które wywołała część pierwsza.

&. Spośród małych stacji kolejowych stolicy chyba największym powodzeniem u filmowców cieszy się Warszawa Powiśle[ zdjęcie]. Co o tym zdecydowało? Otóż tuż przy nim zaczyna się fotogeniczny tunel linii średnicowej, wybudowany jeszcze przed wojną, który przez lata stanowił jakby namiastkę metra. Do tego dochodzi  modernistyczna zabudowa stacji, którą chwalą nie tylko znawcy architektury, ale i zwykli pasażerowie. Kręcono tu np. “Pieczone gołąbki”[ 1966], dalszy ciąg kultowego “Misia”, czyli “Rozmowy kontrolowane”[ 1991] i “Ja Wam pokażę” [2006] z Grażyną Wolszczak.

&. Chyba większość osób zgodzi się z opinią, że warszawski Barbakan nie wygląda tak uroczo, jak jego krakowski odpowiednik. Jest jednak charakterystycznym punktem starówki,  więc reżyserzy czasem uwzględniają go w swoich dziełach. Tak było np. ze Stanisławem Bareją, który umieścił tu część akcji swojej komedii z 1966 roku zatytułowanej “Małżeństwo z rozsądku”. Tytuł jest przewrotny, gdyż główna para bohaterów granych przez Elżbietę Czyżewską i Daniela Olbrychskiego tylko pozornie jest zmuszona  do ślubu. Wielką ozdobą filmu są piosenki autorstwa Agnieszki Osieckiej śpiewane przez Tadeusza Chyłę. Ciekawostką jest rola aktorska Alicji Bobrowskiej, pierwszej Miss Polonia po wojnie, choć nie był to jej debiut na dużym ekranie. Zagrała już wcześniej epizodycznie w więcej niż znakomitym filmie Hasa “Jak być kochaną”.

 

&.Warszawski Plac Zbawiciela swą nazwę wywodzi od przylegającego doń kościoła Najświętszego Zbawiciela, wybudowanego na początku XX wieku w duchu historyzmu. Z okrągłego placu ulice odchodzą promieniście, co nadaje mu trochę taki paryski charakter. Najsłynniejszym filmem tu kręconym jest nomen omen “Plac Zbawiciela” [2006] w reżyserii Joanny i Krzysztofa Krauze. Ale to nie wszystko. Tak się złożyło, że w jednym tylko 1999 roku nakręcono tu trzy obrazy “Operacja Samum”, “Fuks” i “Dług” . Zaś prawie czterdzieści lat wcześniej na Placu Zbawiciela zjawił się Stanisław Bareja podczas pracy nad komedią ” Mąż swojej żony”[ 1960] z Aleksandrą Zwieruszanką i Bronisławem Pawlikiem.

&.Sąsiadem Placu Zbawiciela jest Plac Konstytucji, jednak stylistycznie jakże odmiennym. Jest bowiem sztandarowym przykładem tzw. realizmu socjalistycznego, który zagościł w polskiej architekturze waz z nastaniem władzy ludowej. Może się on podobać lub nie, ale na pewno wygląd placu na tle zniszczonej Warszawy robił wrażenie na przybyszach z prowincji. Tak było w przypadku Hanki Ruczajównej, granej przez Lidię Korsakówną bohaterki pierwszego polskiego filmu kolorowego, czyli “Przygody na Mariensztacie”[1953]. Tu też nagrano początek  filmu “Niewinni czarodzieje”[ 1960] Andrzeja Wajdy z udziałem prześlicznej Wandy Koczeskiej i fenomenalną muzyką Krzysztofa Komedy. No tak, a kiedy nagrał on coś słabego…

&. Warszawska Ściana Wschodnia[ zdjęcie] przez wiele lat była wizytówką nowoczesnej stolicy. Zresztą do dziś zachowała swój urok, choć przyćmił ją powstający w pobliżu las drapaczy chmur, nazywany niekiedy na wyrost Manhattanem. . W tym rejonie kręcono wiele filmów, zarówno w tutejszych domach towarowych przy ul. Marszałkowskiej, jak i w wieżowcach. Filmem najbardziej osadzonym w tym miejscu jest znakomity kryminał “Przepraszam, czy tu biją?”[ 1976], w mojej ocenie najlepszy film Marka Piwowskiego. [Słynny “Rejs uwzględniam!]. Można w nim zobaczyć dwóch utytułowanych bokserów owych lat, czyli Jerzego Kuleja i Jana Szczepańskiego – amatorów, którzy sobie dobrze poradzili w swoich rolach. W filmie zagrał również inny amator – naturszczyk: Jan Himilsbach oraz zaśpiewał Krzysztof Cugowski.

&. Pasaż Wiecha współtworzy tzw. Ścianę Wschodnią. Dziś, po modernizacji[ zdjęcie], wiele stracił ze swojej kameralności i stał się jakiś zimny. Wątpię, by przyciągnął do siebie choćby jednego filmowca. Za to kiedyś… Reżyserzy musieli chyba zapisywać się w kolejkę. Kręcono tu np. sceny z filmu “Urodziny Matyldy” z 1975 roku. Jest to opowieść o 30 – letniej kobiecie, zagranej brawurowo przez Jolantę Bohdal. Kiedy opadła młodość, szuka na przyszłość jakiegoś wyraźnego kierunku. Ewidentnie nie układa się jej w życiu zawodowym i prywatnym, co wynika najczęściej z bezkompromisowości  i kontrowersyjnego postępowania względem innych. Jej zmaganiom z trudnym losem towarzyszy pogodna i optymistyczna muzyka, typowa dla lat siedemdziesiątych. Może to coś w jej życiu zapowiada?

&. Stalinowski Pałac Kultury i Nauki[ zdjęcie] przez całej dziesięciolecia stanowił niekwestionowaną dominantę stolicy, widoczną z wielu kilometrów.  Dziś skutecznie zasłania go warszawski Manhattan. Tak charakterystyczny budynek nie mógł być ignorowany przez filmowców. Co jakiś czas pokazywał się więc na srebrnym ekranie. W jego okolicy w 1963 roku pojawili się np. realizatorzy “Godziny pąsowej róży”, którego akcja rozgrywa się w dwóch planach czasowych – w XIX wieku i współcześnie. Jakiż więc budynek, jak nie PKiN, mógł podkreślić bardziej nowoczesność miasta? A film? No cóż. Fabuła trąci myszką, ale przyjemnie ogląda się go dla aktorów, m.inn. pary głównych bohaterów – młodziutkiej Elżbiety Czyżewskiej i Jerzego Nasierowskiego, który dekadę później “zagrał” najbardziej niechlubną rolę w swoim życiu, czyli udział w prawdziwym morderstwie, za co skazano go na 25 lat więzienia.

&. Dworzec Centralny[ zdjęcie], nowoczesny w momencie powstania, i wciąż nadal nieźle się prezentujący, filmowcy pokochali z całego serca. Spośród wielu, wielu filmów tu kręconych wybrałem kultowy serial “07 zgłoś się”. W pierwszym odcinku zatytułowanym “Major opóźnia akcję” , porucznik Borewicz po wyjściu z więzienia trafia do najważniejszego dworca w kraju i zachwyca się nim, a zwłaszcza jego drzwiami, otwieranymi przez fotokomórkę. Swoją drogą, jakie to sprawy miała ówczesna Milicja Obywatelska na głowie: musiała walczyć z handlarzami krempliną. I to jak walczyć! Najpierw sprowadziła nieznanego funkcjonariusza z Londynu i umieściła go w więzieniu, by zbudować mu legendę. Potem wprowadzono go do grupy handlującej tkaniną, która trafiała do kraju  legalnie w paczkach z zagranicy. Zamiast po prostu cieszyć się, że ktoś uzupełnia niedobory na rynku i zająć się prawdziwymi przestępcami…

&. Modernistyczny budynek telegrafu i telefonu[ zdjęcie] przy ulicy Nowogrodzkiej , który powstał na przełomie lat 20. i 30. XX wieku wyprzedził swą epokę i wygląda jakby wybudowano go 40 lat później. Ale twórcy filmu “Akcja pod Arsenałem” z 1978 roku nie zawahali się, by umieścić przy nim część zdjęć dotyczących wydarzeń z II wojny światowej. Chodzi o odbicie z rąk hitlerowców grupy więźniów wraz ze słynnym Janem Bytnarem ps. “Rudy”. Podstawą scenariusza była m.inn. szkolna lektura autorstwa Aleksandra Kamińskiego “Kamienie na szaniec”. Na ekranie oglądamy aktorów z uznanym już dorobkiem, jak Tadeusz Łomnicki, Jan Englert czy Zbigniew Zapasiewicz, ale i plejadę tych, przed którymi sława stoi jeszcze w poczekalni: Mirosław Konarowski, Adam Ferency, Emilian Kamiński i Grzegorz Warchoł. W żeńskiej obsadzie uwagę przyciągają Danuta Kowalska, Joanna Pacuła i Barbara Sołtysik.

&. Ulica Bednarska[ zdjęcie]  na Powiślu wygląda jakby nic nie ucierpiała podczas ostatniej wojny. Jednak oryginalnych budynków przetrwało tu niewiele, zaś reszta to powojenna rekonstrukcja. Na tyle udana, że filmowcy chętnie ją wykorzystują. Tak było w przypadku filmu “Nie lubię poniedziałku” z 1971 roku w reżyserii Zbigniewa Chmielewskiego, drugiego obok Barei mistrza polskiej komedii w okresie PRL. Właśnie po Bednarskiej w poniedziałkowy poranek poruszają się roznosiciele mleka, z których jeden mówi, że do tego nielubianego zajęcia zmuszają go raty za telewizor. Samo życie.

&. Ulica Karowa ma zupełnie wyjątkowy przebieg. Nie dość, że wije się niczym górska droga po wiślanej skarpie, to jeszcze wykorzystuje stylowy neorenesansowy wiadukt w nader przemyślny sposób: najpierw prowadzi pod nim, by potem przejść górą. Jeszcze przed wojną uwieczniono tę osobliwość na taśmie w filmie “ABC miłości”[1935]. Również po wojnie filmowcy zaglądali tam chętnie, np. podczas realizacji sportowego obrazu “Zaczarowany rower” z 1955 roku, w którym swe umiejętności aktorskie szlifowała cała plejada przyszłych gwiazd polskiego kina, a wśród nich Bogumił Kobiela, Ignacy Gogolewski, Tadeusz Pluciński i Kazimierz Wichniarz.

&. Znakomita komedia “Giuseppe w Warszawie” z 1964 roku zgromadziła gromadę najlepszych aktorów polskich tego czasu. Żeby ich wszystkich wyliczyć, zabrakło by miejsca w tym niewielkim wpisie. Zagrali tam Elżbieta Czyżewska, Zbigniew Cybulski, Jarema Stępowski, Adam Pawlikowski, Zdzisław Maklakiewicz i Tadeusz Szmidt. Zagranicznym rodzynkiem był Antonio Cifariello, dla którego okazał się to ostatni film w karierze. Cztery lata później zginął w katastrofie lotniczej w Afryce jako reporter. Film, którego zgodnie z tytułem akcji toczy się w stolicy, w większości nakręcony został we Wrocławiu. Z plenerów warszawskich wymienić warto Most Poniatowskiego[ zdjęcie], pod którym zrealizowano sceny rozbrajania żołnierzy niemieckich.

&. Osobnym tematem są warszawskie dworce. Na wszystkich z nich często toczyła się[ i toczy] akcja polskich filmów]. Najpopularniejszy jest bez wątpienia Centralny, ale akurat na Gdańskim w filmie “Co mi zrobisz, jak mnie załapiesz”[ 1978] padły słowa, które najtrwalej zapisały się w pamięci widzów: Ja to, proszę Pana. mam bardzo dobre połączenie… Z kolei do historii przeszedł już Dworzec Warszawa Głowna Osobowa[ zdjęcie] przy ul. Towarowej. Tu też gościli filmowcy, między innymi kręcąc zdjęcia do “Smarkuli”[ 1963]  z udziałem Anny Prucnal, Barbary Rylskiej, Bronisława Pawlika, Czesława Wołłejko i Mieczysława Czechowicza.

&. 16 – letnia Beata[Pola Raksa, wówczas 24 letnia] ucieka z domu. Jej tropem podążą Olek[ Marian Opania], kolega z klasy. To zarys fabuły filmu “Beata” z 1964 roku, zrealizowanego przez Annę Sokołowską w stołecznych  plenerach. Jednym z nich jest podziemny dworzec kolejowy Warszawa Śródmieście[ zdjęcie] nieco wcześniej oddany do użytku. Tam właśnie nakręcono scenę finałową, gdy Olek zwany “Ramzesem” odnajduje uciekinierkę i razem wychodzą na powierzchnię na Aleje Jerozolimskie, czemu towarzyszy znakomita muzyka Jerzego Matuszkiewicza. Na ekranie pojawiają się też inni aktorzy, kojarzeni z tą epoką polskiego kina: Anna Ciepielewska, Halina Kowalska, Wojciech Duryasz, Jerzy Karaszkiewicz czy Piotr Pawłowski. Filmowe cacko. Palce lizać.

&. W tytule – “Życie za życie. Maksymilian Kolbe” można by spokojnie usunąć imię i nazwisko oświęcimskiego świętego, bo i tak łatwo byłoby domyślić się o kogo chodzi. Wszak to zakonnik z  Niepokalanowa[ zdjęcie] bez wahania poszedł na śmierć w obozie w Auschwitz zamiast ojca rodziny Franciszka Gajowniczka. Film, w koprodukcji polsko – niemieckiej, nakręcił w 1990 roku Krzysztof Zanussi, a w głównej roli obsadził Edwarda Żentarę. Obok niego pojawiło się więcej wielkich aktorskich nazwisk, jak Artur Barciś, Ewa Wiśniewska, Gustaw Lutkiewicz, Krzysztof Kowalewski, Krzysztof Bista czy Bogusław Sochnacki. Zaś w rolę uciekiniera z obozu wcielił się aktor niemiecki. Z dobrym skutkiem.

&. W czasach PRL rynek w Serocku wyglądał jak w typowym prowincjonalnym miasteczku. Dlatego filmowcy chętnie z tego korzystali. Nakręcono tam m.inn. sceny do filmu Janusza Majewskiego “Lekcja martwego języka”[ 1979], którego akcja toczy się w okresie I wojny światowej . I plenery serockie pasowały do epoki doskonale. W III RP Serock zmienił się nie do poznania. Wokół rynku pojawiły się nowe domu, a na jego środku postawiono ratusz. [ zdjęcie]. Miasteczko się wprawdzie unowocześniło, ale przy okazji straciło dawny urok. Filmowcy nadal tu zaglądają, ale bardziej ze względu na bliskość Warszawy i Zalewu Zegrzyńskiego.

&.Wisła, romańska bazylika i drewniana zabudowa. Taka mieszanka musi przyciągnąć filmowców. I tak było i jest w przypadku Czerwińska nad Wisłą, który stał się plenerem dla kilkunastu filmów i seriali, wśród nich takie jak, “Matura”[ 1965] Tadeusza Konwickiego, “Lalka” Ryszarda Bera[ 1977], “Rozdroże Cafe” Leszka Wosiewicza[ 2005], czy Cwał” Krzysztofa Zanussiego[1995]. W tym ostatnim kolejną wielką rolę zagrała Maja Komorowska w aktorskim towarzystwie Sławomiry Łozińskiej, Stanisławy Celińskiej, Grzegorza Warchoła i… Lwa Rywina.

&.Obok Czerwińska leży Wyszogród znany kiedyś z najdłuższego w Europie drewnianego mostu. Dziś można obejrzeć po nim tylko drobny fragment. Nad Wisłą[ zdjęcie] pod miastem w 1965 roku Andrzej Wajda nakręcił część scen do filmu “Popioły” według prozy Stefana Żeromskiego. Na planie pojawiło się całe mnóstwo czołowych aktorów tego okresu, m.inn. Beata Tyszkiewicz, Pola Raksa, Edmund Fetting, Daniel Olbrychski, Krzysztof Litwin, Józef Duriasz czy Janusz Zakrzeński. Ciekawostką jest występ Krzysztofa Komedy, dla którego była to czwarta, ostania rola przed wyjazdem z Polski do USA. O dziwo, Komeda nie jest autorem muzyki do tego filmu, tylko mniej znany kompozytor Andrzej Markowski.

&. Przez jednych uwielbiany, przez innych wyśmiewany. Serial “Jan Serce”. Nakręcony w 1981 roku przez Radosława Piwowarskiego zgromadził na planie cale zastępy aktorskich sław, poczynając od Kazimierza Kaczora, dla którego okazał się kolejnym występem zapadającym w pamięć widzów. Po roli Leona Kurasia w “Polskich drogach”. Kto mu towarzyszył w tym poszukiwaniu idealnej partnerki? Chyba krótsza byłaby lista tych, których zabrakło. Ale spróbujmy wymienić kilka nazwisk. Panie: Jadwiga Kuryluk, Anna Nehrebecka, Joanna Pacuła, Ewa Szykulska. Panowie: Jan Himilsbach, Marian Kociniak, Wiesław Michnikowski, Wiktor Zborowski. Znakiem rozpoznawczym filmu, jak również wytyczną do działania serialowego Janka okazała się piosenka Seweryna Krajewskiego “Uciekaj moje serce”. Plenery wyszukano w Warszawie, Łodzi, Piotrkowie Trybunalskim i Warce[ zdjęcie].

Podlasie.

&. Malowniczo położony i pełen zabytków Drohiczyn to kolejne miejsce na filmowym szlaku. Tu częściowo nakręcono fenomenalny film “Faustyna”[ 1994 ] w reżyserii Jerzego Łukaszewicza – brata bliźniaka aktora Olgierda. “Zagrał” w nim klasztor Franciszkanów[ zdjęcie] jako wileńska siedziba Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia. Rolę tytułowo brawurowo wykonała Dorota Segda – sądzie, że to jej najlepsza filmowa kreacja. Znakomicie wypadła tez Danuta Szaflarska jako siostra Felicja współcześnie. Swój wielki talent udowodnił również Krzysztof Wakuliński prezentujący postać księdza Michała Sopoćko. “Faustyna” okazała się przedostatnim filmem w karierze Piotra Pawłowskiego[ metropolita wileński]

&. “Panny z Wilka” nominowano w 1980 roku do Oskara w kategorii filmu nieanglojęzycznego, ale statuetka przypadła ostatecznie filmowi “Blaszany Bębenek” w reżyserii Volkera Schlöndorffa. Andrzeja Wajdę uhonorowano tą nagrodą za całokształt twórczością dopiero 20 lat później. “Panny z Wilka ” oparto na opowiadaniu Jarosława Iwaszkiewicza. Główna rola przypadła Danielowi Olbrychskiemu, zaś jako  tytułowe panny wystąpiły Anna Seniuk, Maja Komorowska, Stanisława Celińska, Krystyna Zachwatowicz i francuska aktorka Christine Pascal. Plenery znaleziono w  Radachówce koło Kołbieli i w Drohiczynie na cmentarzu[ zdjęcie].

&. W 1986 roku nie dało się nakręcić filmu “Nad Niemnem” w oryginalnych plenerach. Wybór padł więc na Wartę pod Drobnicami w Łódzkiem, ale przede wszystkim Bug w okolicy wsi Gnojno na styku Lubelszczyzny i Podlasia. Do dziś można w tych stronach znaleźć stylowe łodzie[ zdjęcie]; podobnymi pływała para głównych bohaterów, odtwarzanych przez Iwonę Pawlak i Adama Marjańskiego. Na planie filmowym spotkało się mnóstwo znakomitych aktorów, i to w szczytowej formie. Do historii przeszły role Janusza Zakrzeńskiego jako  Benedykta Korczyńskiego oraz jego żony kreowanej przez Martę Lipińską. Popis talentu dali też  Bożena Rogalska, Jacek Chmielnik, Michał Pawlicki, Zbigniew Bogdański i Edmund Fetting.

&. Plenery Puszczy Białowieskiej wykorzystano jeszcze przed wojną kręcąc w 1930 roku film “Na Sybir”. Jednym z najciekawszych obrazów, zrealizowanych w puszczańskich ostępach jest “Lokis. Rękopis Profesora Wittembacha” [1970] w reżyserii Janusza Majewskiego. Rzecz jasna w filmie pojawiają się najsłynniejsi mieszkańcy okolic Białowieży, czyli żubry[ zdjęcie]. Mocnym atutem “Lokisa” jest zaangażowanie znakomitych aktorów, jak Małgorzata Braunek, Edmund Fetting, Gustaw Lutkiewicz i Józef Duriasz.

&. Sfilmowanie twórczości Edwarda Stachury to nie lada wyzwanie! Podjął się tego w 1985 roku Witold Leszczyński. W roli głównej obsadził Edwarda Żentarę, i był to strzał w dziesiątkę. Zresztą w filmie aż roi się od wybitnych aktorów obojga płci. Oglądamy w nim Joannę Sienkiewicz, Igę Cembrzyńską, Annę Milewską, Ludwika Paka, Franciszka Pieczkę, Wiktora Zborowskiego, Ludwika Benoit, Daniela Olbrychskiego. Materiał zdjęciowy zrealizowano w miejscowości Bodzanów koło Płocka, w lasach podlaskich[ zdjęcie] oraz w Turkmenistanie.

Warmia i Mazury.

&. W 2011 roku Wojciech Smarzowski nakręcił przejmujący film “Róża” o pierwszych powojennych latach na Warmii i Mazurach. Film okazał się sukcesem nie tylko  komercyjnym, ale i artystycznym, przez co  został obsypany nagrodami polskimi i zagranicznymi. Wielkie role zagrali w nim Agata Kulesza i Marcin Dorociński. Za plenery posłużyły m.inn. Szczytno, Pasym, Gietrzwałd i Orneta[ zdjęcie].

&. Zamek w Lidzbarku Warmińskim[ zdjęcie] jest cennym zabytkiem architektury gotyckiej z pięknymi wnętrzami, które chętnie wykorzystywane są przez filmowców. W 1970 roku zawitała tam reżyser Maria Kaniewska wraz z realizatorami i aktorami, by nakręcić film dla młodzieży “Pierścień księżnej Anny”. Wśród wykonawców ról znaleźli się m.inn. Stanisław Milski, Bolesław Płotnicki, Kazimierz Wichniarz czy Andrzej Szalawski – pamiętny Jurand z “Krzyżaków”.

&. Zwykle Elbląg filmowcy omijają szerokim łukiem, gdyż miasto zostało w znacznym stopniu zniszczone podczas ostatniej wojny i atrakcyjnej zabudowy pozostało niewiele[ zdjęcie]. Na pozór może się wydawać dziwne, że Andrzej Wajda zdecydował się nakręcić tu część zdjęć do swojego filmu “Krajobraz po bitwie” z 1970 roku. Okazuje się jednak, że jako plener wykorzystana została głównie poniemiecka autostrada Berlin – Królewiec, zwana Berlinką, a niejako przy okazji ustawiono też kamerę w podmiejskim parku zwanym Bażantarią. Mimo zaangażowania dobrych aktorów[Stanisława Celińska, Małgorzata Braunek,  Daniel Olbrychski, Zygmunt Malanowicz] film niezbyt się udał, co potwierdza starą prawdę, że nikt nie jest wybitnym artystą na stałe, a, a jedynie nim bywa.

 

Ziemia Kujawsko – Pomorska.

&. Choć od ekranizacji książki Zbigniewa Nienackiego “Pan Samochodzik i templariusze”[ 1971] minęło już prawie pół wieku wciąż wiele osób chętnie wraca do tego udanego serialu, tym bardziej, że tytułową rolę odtwarzał Stanisław Mikulski. Obok niego wystąpiła plejada gwiazd polskiego kina, jak  prześliczna Ewa Szykulska, autoironiczna Danuta Szaflarska, profesjonalna Alina Janowska, obsadzony nietypowo Michał Szewczyk, cudzoziemsko perfekcyjny Tadeusz Gwiazdowski i jak zwykle w formie Lech Ordon. Serial nakręcono w Malborku, Radzyniu Chełmińskim[ kościół i zamek]  i w kościółku w Okoninie[ zdjęcie]

&. Wiele osób jest przekonanych, że kultowy film “Prawo i pięść”[ 1964]  był realizowany zgodnie z fabułą na Ziemiach Odzyskanych. Właśnie, że nie. Głównym plenerem było Stare Miasto w Toruniu[ zdjęcie]. Poza tym realizatorzy ustawili kamerę w Koronowie, Ciechocinku i Chełmży. Do niebywałego sukcesu tego obrazu przyczyniła się również wyborna gra aktorów, w tym Gustawa Holoubka, Wiesława Gołasa, Zofii Mrozowskiej, Zdzisława Maklakiewicza i Jerzego Przybylskiego. Ale chyba najwięcej dla sławy tego filmu przyczyniła się  przepiękna ballada Agnieszki Osieckiej zaśpiewana przez Edmunda Fettinga.

&. Któż nie zna znakomitej komedii “Wiosna, Panie sierżancie”[ 1974] w reżyserii Tadeusza Chmielewskiego! Gorzej, jeżeli chodzi o lokalizację filmowego miasteczka o nazwie Trzebiatów. Otóż to nadwiślańska Nieszawa w województwie kujawsko – pomorskim, która do dzisiaj nie straciła swego prowincjonalnego charakteru i od czasu do czasu gości kolejne ekipy filmowe. Film podbił serca widzów nie tylko ujmującymi plenerami i dobrym scenariuszem, ale przede wszystkim grą wybitnych aktorów: Małgorzaty Pritulak, Józefa Nowaka, Tadeusza Fijewskiego i Jana Himilsbacha.

&.Głównym miejscem akcji  “Ziarna prawdy”[ 2015] Borysa Lankosza jest Sandomierz, tam też nakręcono większość zdjęć  tego filmu kryminalnego z wątkiem historycznym. Za plenery posłużyły też inne miejsca, jak Warszawa, Lublin, Otwock, i Chełmno[ zdjęcie]. Oprócz trzymającej w napięciu fabuły, atutem filmu są aktorzy: Magdalena Wałach, Iwona Bielska, Robert Więckiewicz, Krzysztof Pieczyński, Lech Dyblik i Joachim Lamża.

Ziemia Łódzka.

&. Co zdecydowało o popularności Piotrkowa Trybunalskiego wśród filmowców? Przede wszystkim atrakcyjne Stare Miasto, pełne ciekawych zabytków i malowniczych zakamarków. Jednak to za mało, bo cenniejsza z punktu widzenia kamery jest starówka np. w Lublinie. Najważniejsza była niewielka odległość od filmowej stolicy Polski, czyli Łodzi, ledwie 50 kilometrów. Spośród kilkudziesięciu filmów z piotrkowskim rodowodem jednym z tych, które najbardziej utkwiły w pamięci widzów jest debiut Juliusz Machulskiego “Vabank”[ 1981]. Siedzibę banku Gustawa Kramera “zagrała” kamienica narożna przy ul. Sieradzkiej i Placu Kościuszki[ zdjęcie]. Tuż obok nakręcono też scenę napadu na jubilera.

&.Tadeusz Chmielewski już pierwszym filmem “Ewa chce spać” z 1957 roku zdradził swój talent do bawienia i rozśmieszania widzów. Potem przyszły takie dzieła komediowe jak “Nie lubię poniedziałku” czy “Jak rozpętałem II wojnę światową”.  Ewę, która chce spać kręcono w dwóch miastach, na ekranie zlewających się w jedno: Wrocławiu i Piotrkowie Trybunalskim. W tym drugim tłem do wydarzeń był m.inn. Rynek Trybunalski[zdjęcie]. W tytułową rolę wcieliła się debiutująca Barbara Kwiatkowska a partnerował jej Stanisław Mikulski. Niezwykły popis aktorski pokazał Stefan Bartik jako komendant posterunku. Znakomicie wypadli też Roman Kłosowski i Jarema Stępowski. Warto też wspomnieć o innej debiutantce- Kalinie Jędrusik choć to był tylko epizod.

&. Chętnie wykorzystywanym plenerem Piotrkowa był areszt śledczy[ zdjęcie]. Można go zobaczyć np. w filmie Krzysztofa Krauzego “Nowy Jork czwarta rano”, kręconym również w Bystrzycy Kłodzkiej. Film powstał w 1988 roku, a więc w czasach PRL, kiedy miliony Polaków marzyły o tym, by znaleźć się w tym wyidealizowanym mieście nad rzeką Hudson. Takie marzenie towarzyszy też parze głównych bohaterów, granych przez Annę Wojton  i Janusza Józefowicza. Jak się czasami kończyło spełnienie takich pragnień? Odpowiedź daje inny, starszy o 9 lat  film: “Szczęśliwego Nowego Jorku”.

&. Następnym ciekawym filmem piotrkowskim jest ” Życie raz jeszcze” Janusza Morgensterna z 1964 roku. Osadzony jest w czasach stalinizmu, ale jego największy walor to uniwersalność postaw i mechanizmów sprawowania władzy. W rolę młodej i naiwnej działaczki komunistycznej wciela się Ewa Wiśniewska, zaś kreowanie postaci działacza partyjnego powierzono – jakże trafnie i przewidująco wobec przyszłego członka Komitetu Centralnego PZPR – Tadeuszowi Łomnickiemu. Jest jeszcze ten trzeci, były pilot RAF- u odtwarzany przez Andrzeja Łapickiego. Wszyscy z nich przegrywają. Kto wygrywa? Konformiści i karierowicze.  Wprawdzie przychodzi popaździernikowa odwilż i odtąd ma już być tylko lepiej. Nie było. Ten obiektywny jak na swoje czasy film został skierowany na półkę i publiczność obejrzała go po 20 latach. Nagrywano go m.inn. na ulicy Sieradzkiej[ zdjęcie].

&.Kolejne pokolenia widzów oglądają z przyjemnością uroczą komedię “Rzeczpospolita babska” , którą w 1969 roku wyreżyserował Hieronim Przybył. Akcja toczy się na tzw. Ziemiach Odzyskanych, ale film w całości nakręcono na Ziemi Łódzkiej. Na siedzibę ekipy męskiej, kierowanej przez Jana Machulskiego wybrano pałac w Wolborzu[ zdjęcie], z kolei  panie pod wodzą Aleksandry Zawieruszanki ulokowano w pobliskich Bogusławicach, zaś odpowiednie wnętrza znaleziono w Łodzi. Na planie zgromadzono całą plejadę wybitnych aktorów, a wśród nich między innymi Irenę Karel, Elżbietę Starostecką, Bogusława Sochnackiego i braci Damięckich.

&.Na początku lat 70.XX wieku serial “Doktor Ewa” cieszył się dużą popularnością wśród telewidzów. Opowiadał historię młodej lekarki, która na miejsce swej praktyki wybrała małą miejscowość. Tą miejscowością było Poświętne, gdzie do dziś można zobaczyć stylowy budynek, który “zagrał” ośrodek zdrowia[ zdjęcie]. W rolę tytułowej bohaterki wcieliła się Ewa Wiśniewska, a partnerowała jej Jolanta Lothe jako pielęgniarka. Oprócz nich przez 9 odcinków przewinęło się mnóstwo innych znanych aktorów, jak Franciszek Pieczka, Ryszard Pietruski, Edmund Fetting czy Igor Śmiałowski.

&. Jednak Poświętne znane jest najbardziej z innego filmu, a mianowicie “Jak rozpętałem II wojnę światową” w reżyserii Tadeusza Chmielewskiego. W miejscowości oraz jej okolicach nakręcono prawie w całości III część “Wśród swoich”. To tu Franciszek Dolas ląduje na spadochronie na drzewie w pobliżu kościoła pod wezwaniem świętych Filipa i Jana Chrzciciela. Wprawdzie filmowy dąb nie przetrwał do naszych czasów, ale pobliska dzwonnica[ zdjęcie] jest wciąż taka sama.

&. Również inny kościół w Poświętnem – pod wezwaniem Świętego Józefa – służył za  plener filmowy[ zdjęcie] w kilku produkcjach. Poza wspomnianą powyżej komedią “Jak rozpętałem II wojnę światową” były to “Bitwa warszawska” Hoffmana oraz “Katyń” w reżyserii Andrzeja Wajdy. Tu właśnie nakręcono sceny w szpitalu polowym, do którego trafia żona jednego z oficerów Anna grana przez Maję Ostaszewską.

&. Choć twórcy serialu “Czterej pancerni i pies” kręcili go w wielu miejscach w Polsce, to jednak najwięcej scen powstało w Żaganiu i jego okolicach, gdzie stacjonowała jednostka pancerna, mająca do swojej dyspozycji czołgowy poligon. Poza tym wykorzystywano plenery Dolnego Śląska, Pomorza, oraz Ziemi Łódzkiej, jak np. w  odcinku  14 “Czerwona seria” zrealizowanym  m.inn. w Tomaszowie Mazowieckim, Raduczu i w Spale. Właśnie spalski most[ zdjęcie] pokonuje Tomasz Czereśniak pod plandeką działa, kiedy zmierza z meldunkiem przez front do polskiej armii.

&. Chociaż akcja filmu “Sławna jak Sarajewo” [1987] toczy się na Górnym Śląsku dużo zdjęć wykonano na Ziemi Łódzkiej, m.inn. w Spale[ zdjęcie] i gminie Poświętne. Poza tym plenerem były Beskidy. Film został chłodno przyjęty przez krytyków, ale ponoć publiczność była odmiennego zdania i produkcja opłaciła się. Fabuła jest mocno dyskusyjna, więc raczej przyczynili się do tego aktorzy: Maria Probosz, Joanna Bartel, Witold Pyrkosz, Andrzej Kozak i  Leon Niemczyk. Usłyszeć tez można zza ekranu głos Franciszka Pieczki.

&. W 1989 roku Ryszard Ber nakręcił pięcioodcinkowy serial “Kanclerz” opowiadający losy Jana Zamoyskiego. W rolę tytułową wcielił się Marcin Troński, poza tym wystąpili Danuta Kowalska, Maria Gładkowska, Krzysztof Kolberger, Jerzy Kamas, Zdzisław Wardejn, Juliusz Lubicz – Lisowski  i Jerzy Kryszak. Niestety, w trakcie realizacji  zrobiono coś, co wydawałoby się niemożliwe, czyli nie wykorzystano architektury  Zamościa. W kadrze pojawiają się za to różne miejsca w  Ziemi Łódzkiej, takie jak Klęk, Piotrków Trybunalski i romański kościółek w Inowłodzu[ zdjęcie]. Wytłumaczenie jest raczej proste: oszczędności. Otóż film realizowała Wytwórnia Filmów Fabularnych w Łodzi, w czasie ogromnego kryzysu końca lat 80.XX wieku, a plenery podłódzkie były na wyciągnięcie ręki.

&. Dworzec kolejowy w Skierniewicach znajduje się przy torach tzw. Kolei – Warszawsko – Wiedeńskiej wybudowanej w 1845 roku. Miłośnikom twórczości Prusa, Hasa i Bera kojarzy się przede wszystkim z “Lalką”, bo to tu Stanisław Wokulski przeżył zwrot w swoim postrzeganiu Izabeli Łęckiej. Na pamiątkę tego na peronie ustawiono pomnik[ zdjęcie] poświęcony bohaterowi najlepszej polskiej powieści pozytywistycznej. Warto jeszcze pamiętać, że z tego peronu odjeżdża Lucy Zuckerowa w “Ziemi Obiecanej| Wajdy, tak brawurowo zagrana przez Kalinę Jędrusik w 1974 roku. Peron pojawia się także w filmie “Gorączka”[ 1980] w reżyserii Agnieszki Holland, a pobliska parowozownia w “Wołyniu” Smarzowskiego.

&. W łódzkim pałacu Izraela Poznańskiego[ zdjęcie] przy zbiegu ulic Ogrodowej i Zachodniej kręcono kilkadziesiąt filmów, w tym te bardzo liczące się w polskim kinie: “Ziemia obiecana”, “Lalka”, “Dzieje grzechu”, “Stawka większa niż życie” i Vabank”. Oraz wiele innych, a wśród nich “Między ustami, a brzegiem pucharu”, gdzie pałac udawał berliński hotel. Ta lekka historia miłosna nakręcona według powieści Marii Rodziewiczówny przez Zbigniewa Kuźmińskiego urzekła polskich widzów kinowych i telewizyjnych. I urzeka nadal kolejne pokolenia. Nic dziwnego, gdyż twórcy zadbany o koloryt epoki, trafne plenery i znakomitych wykonawców ról głównych i epizodycznych. Zwłaszcza Jacek Chmielnik wspiął się na wyżyny sztuki aktorskiej. Niewiele ustępuje mu Henryk Bista.

&. Odnowiona Manufaktura w Łodzi wygląda olśniewająco[ zdjęcie]!. Kto wie czy nie lepiej, niż zaraz po wybudowaniu w końcu XIX wieku. Dawna fabryka Izraela Poznańskiego i jej otoczenie pojawia się od lat w wielu filmach, rzecz jasna także w tym najsławniejszym i najbardziej łódzkim, czyli “Ziemi Obiecanej” Wajdy. Ale nie tylko, jak chociażby w “Kawalerskim życiu na obczyźnie” z 1992 roku w reżyserii Andrzeja Barańskiego. Choć akcja toczy się w Niemczech, wszystkie plenery znaleziono w Polsce, głównie w Łodzi, ale też w Pabianicach oraz w  Zgierzu. I wyglądają bardzo przekonywująco. Role główną reżyser powierzył Markowi Bukowskiemu, zaś inne m.inn. Bożenie Dykiel, Magdalenie Wójcik, Arturowi Barcisiowi i Ryszardowi Kotysowi.

&. Skłócone, ale kochające się małżeństwo z filmu “Ich dzień powszedni” grane przez Aleksandrę Śląską i Zbigniewa Cybulskiego mieszka przy ulicy Moniuszki w Łodzi[ zdjęcie]. Film wyreżyserował w 1963 roku Aleksander Ścibor – Rylski, który głównie parał się pisaniem scenariuszy, ale ma też na koncie genialne “Wilcze Echa”. Ale to dopiero za kilka lat. W tym filmie zaangażował prześliczną Polę Raksę, mocno zainteresowaną głównym bohaterem, co postawiło go przed trudnym wyborem: młoda kochanka czy starsza żona. Wybierze to drugie. “Ich dzień powszedni” kręcono głównie w Łodzi, robią wyjątek dla Poddębic.

&. Kolejny łódzki adres filmowy to ul. Piotrowska 86. W tamtejszej klatce schodowej[ zdjęcie] rozgrywa się akcja filmu “Koniec nocy” z 1956 roku. W tej opowieści o niegrzecznych chłopcach grają wielkie nazwiska, zapisane na trwałe w historii kinematografii, jak Zbigniew Cybulski, Roman Polański, Ryszard Filipski – wszyscy młodzi i u progu kariery. Występuje też gwiazda kina przedwojennego, Jadwiga Andrzejewska, która zagrała przed 1939 rokiem aż  15 razy. Na ekranie pojawia się również Anna Ciepielewska, ledwie 20 letnia, ale dla niej był to już trzeci występ przed kamerą.

&. Fabuła filmu “300 mil do nieba” oparta została na historii dwóch braci, którzy w 1985 roku w ciężarówce transportowanej promem przedostali się do Szwecji, i tam pozostali. Wprawdzie w obrazie Macieja Dejczera krajem docelowym okazuje się być Dania, jak również zmieniono niektóre fakty, nie umniejszyło to jego wartości, o czym świadczy 17 różnych nagród w tym Europejskiej Nagrody Filmowej. Plenery filmowe odnaleziono w Danii, a także w Zgierzu, Świnoujściu i Łodzi, gdzie “zagrało” podwórze przy ul. Piotrowskiej 80[ zdjęcie]. Z dwóch aktorów, odtwarzających postacie głównych bohaterów większą karierę zrobił Wojciech Klata, bardziej jednak kojarzony nie z tym filmem lecz z kultowym “Chłopaki nie płaczą”.

&. Film “Pójdziesz ponad sadem” z 1974 roku jest jakby zapowiedzią serialu “Daleko od szosy”[ 1976]. Oba łączy osoba głównego bohatera, granego przez Krzysztofa Stroińskiego i podobna tematyka – przeprowadzka wiejskiego chłopaka do miasta i próba adaptacji w nowym środowisku. Tyle że dziewczyna nie ta. W serialu odtwarzała ją Irena Szewczyk, zaś w filmie  Magdalena Wołłejko. No, ale tym wymarzonym miastem, dającym tyle szans jest w obu przypadkach Łódź. A wiec znowu motyw ziemi obiecanej. Za plenery posłużyło wiele charakterystycznych miejsc stolicy włókiennictwa polskiego, w tym m. inn. pawilon “Magda” przy ul. Piotrkowskiej[ zdjęcie].

&. Serial “Życie na gorąco” z 1978 roku  zapowiadał się bardzo dobrze, tak jakby współczesna kontynuacja “Stawki większej, niż życie”. Trochę ich łączyło: ten sam reżyser[ Andrzej Konic], scenarzysta, czyli dwóch panów ukrywających się pod pseudonimem Andrzej Zbych i kompozytor Jerzy Matuszkiewicz. Jednak coś poszło nie tak, chociaż twórcy zadbali o doborową obsadę aktorską i plenery. Część zdjęć kręcono nie tylko w tzw. demoludach[ ZSRR, Węgry, NRD, Bułgaria], ale także na prawdziwym Zachodzie[ RFN, Francja, Austria, Włochy], z tym że w tym drugim przypadku były to zdjęcia z ukrycia, najczęściej z jadącego samochodu. Dlaczego? Aby nie płacić stosownych opłat w dewizach, a o te zawsze w PRL było trudno. W Polsce filmowano w Warszawie, Gdyni i Łodzi – w okolicach domu przy ul. Piotrkowskiej 99[ zdjęcie].

&. Film “Zapis zbrodni” z 1974 roku wzorując się na kronikach  milicyjnych  opowiada historię morderstw dokonanych przez dwóch młodych ludzi. Z chęci zysku zabijają dwóch mężczyzn, ale ich łup jest niewielki, a skutki pozostają na całe życie. Film ma charakter bardziej psychologiczny, niż sensacyjny, może dlatego doczekał się kilku nagród, krajowych i zagranicznych. Jeżeli chodzi o obsadę aktorską, to role obsadzono osobami prawie nieznanymi, przez co obraz zyskał cechę prawie dokumentalną. Ze wszystkich zaangażowanych osób karierę zrobili jedynie Mieczysław Hryniewicz i Jerzy Bończak. Planem zdjęciowym była Łódź, w tym ulica Tuwima[ zdjęcie].

&.Plac Wolności w Łodzi[ zdjęcie] zamyka od północy ulicę Piotrkowską. Zamiast tradycyjnego prostokąta czy kwadratu ma nietypowy, bo oktagonalny kształt. W tym charakterystycznym miejscu nakręcono kilkanaście filmów, w tym “Powrót na ziemię” z 1966 roku w reżyserii Stanisława Jędryki, który generalnie “specjalizował się” w produkcjach dla dzieci i młodzieży. Tym razem zrealizował film dla dorosłych opowiadających o próbie życiowej, nie zdanej  w czasie ostatniej wojnie przez uciekiniera z obozu koncentracyjnego, granego przez Stanisława Mikulskiego, któremu partnerował Ewa Krzyżewska. Oprócz nich widzimy równie utalentowanych przedstawicieli stanu aktorskiego, a mianowicie: Irenę Szczurowską, Barbarę Bargiełowską, Aleksandra Fogla, Witolda Pyrkosza, Tadeusza Szmidta, Leona Niemczyka i Januszów – Gajosa i Kłosińskiego.

&. Raczej nieczęsto zdarza się, aby autor scenariusza był też jednym z aktorów, biorących udział w powstaniu filmu według swojego pierwowzoru literackiego. W produkcji “Party przy świecach” [ 1980]tak właśnie jest. Tym scenarzystą – aktorem jest Jan Himilsbach, który na trwałe zapisał się w kronikach towarzyskich oraz historii kinematografii polskiej, literatury, rybołówstwa, górnictwa, LWP,  więziennictwa i  kamieniarstwa. W tej czasami zabawnej opowieści o udawaniu kogoś innego główne role zagrali Halina Wyrodek, Barbara Rachwalska, Ewa Ziętek, Wiesław Wójcik i Tomasz Zaliwski. A także młody Marian Dziędziel, który swą prawdziwą karierę rozpocznie za ponad dwie dekady, w wieku pięćdziesięciu paru lat, a więc wtedy, gdy inni ją przeważnie kończą. Film nakręcono głównie w Łodzi, m.inn. przy ul. Wschodniej[ zdjęcie].

&. Film i serial “Syzyfowe prace” był ostatnim dziełem wielce zasłużonego dla rodzimej kinematografii Pawła Komorowskiego. Całkiem udanym, choć reżyser musiał zmierzyć się z siłą lektury szkolnej autorstwa Stefana Żeromskiego. Do sukcesu przyczyniło się odpowiednie dobranie aktorów, i to różnych pokoleń. Tych młodych reprezentuje Alicja Bachleda – Curuś, Piotr Garlicki i Bartek Kasprzykowski, z grona weteranów wymienić należy Zofię Kucówną, Gustawa Lutkiewicza i Franciszka Pieczkę. Twórcy filmu zadbali o plenery, jakby wprost z epoki, kręcąc zdjęcia w Kielcach, Piotrkowie Trybunalskim, Zgierzu i Łodzi, gdzie sfilmowano m.inn. cerkiew Aleksandra Newskiego przy ul. Kilińskiego[ zdjęcie].

&. Film “Jowita” z 1967 roku w reżyserii Janusza Morgensterna opowiada o losach niby dorosłego, ale niedojrzałego architekta – sportowca, granego przez Daniela Olbrychskiego. Partnerują mu znani aktorzy lat 60.XX wieku: Barbara Kwiatkowska, Kalina Jędrusik, Iga Cembrzyńska, Ignacy Gogolewski, Aleksander Fogiel. Po raz ostatni pojawił się też na ekranie Zbigniew Cybulski w roli…zdradzanego męża. “Jowitę” nakręcono w Krakowie, z jednym wyjątkiem. Otóż scenę w filharmonii z udziałem Wandy Wiłkomirskiej sfilmowano w nieistniejącym już gmachu Filharmonii Łódzkiej przy ul. Narutowicza[ zdjęcie]. Dziś placówka ta mieści się w nowym budynku.

&.Od kilku lat dworzec Łódź Fabryczna jest efektowny i nowoczesny[ zdjęcie], i to tak bardzo, że niejedno miasto chciałoby mieć taki u siebie. Jednak przez wiele dziesięcioleci podróżni korzystali z niepozornego obiektu, w sumie niewartego uwagi. Chociaż to właśnie na nim kręcono zdjęcia do wielu filmów, w tym słynnego “Przypadku” Krzysztofa Kieślowskiego. Tu zaczynają się trzy podróże głównego bohatera, granego przez Bogusława Lindę, a każda z nich poprzez spotkanych ludzi  wywołuje inne koleje losu. Przypadek rządzi więc ludzkim życiem? Film powstał przede wszystkim w Łodzi, ale też w Warszawie i Poznaniu. Obok młodego Lindy na ekranie pojawili się starsi aktorzy, jak Zygmunt Hubner, Tadeusz Łomnicki czy Zbigniew Zapasiewicz.

&. Serial kryminalny “07 zgłoś się” emitowany w telewizji w latach 1976 -89 gromadził miliony widzów przed ekranami. I do dziś ma swoich fanów. Nic dziwnego, bo wcześniej nie było podobnej produkcji – z wartką akcją, świetnie dobranymi aktorami, wnikliwymi obserwacjami różnych środowisk społecznych, no i z dystansem, a czasem żartem względem powszechnie nielubianej milicji. W sumie przez te 13 lat  zrealizowano 21 odcinków, w których główny bohater, Sławomir Borewicz, zagrany brawurowo przez Bronisława Cieślika nie tylko przesiadł się z Fiata 125 na Poloneza, ale również zdążył się trochę zestarzeć. Serial kręcono głównie w Polsce, ale epizodycznie także w Nowym Jorku, Szwajcarii, NRD i na promie “Rogalin” na Bałtyku. Kamerę ustawiano w większych i mniejszych miejscowościach – np. odcinek 9, pt. “Rozkład jazdy” [1979] częściowo sfilmowano w Łowiczu[ zdjęcie].

&. Pałac w Nieborowie, należący przez blisko 200 lat do rodziny Radziwiłłów szczęśliwie w całości i z wyposażeniem przetrwał II wojnę światową. W przeciwieństwie do wielu innych rezydencji magnackich. Utworzono tu więc muzeum i zaczęto wykorzystywać jako plener filmowy. Rozpoczął Andrzej Wajda filmem “Lotna”[ 1959], potem zaglądali tu różni reżyserzy, w tym międzynarodowi. W 1977 roku kręcił tu również Ryszard Ber sceny do serialu “Lalka” według Prusa. No tak, z tym tematem i epoką to miejsce idealne. Poza tym historię Izabeli Łęckiej i Stanisława Wokulskiego, Ignacego Rzeckiego i innych  nagrywano rzecz jasna w Warszawie, ale i Łodzi, Wrocławiu, Piotrkowie Trybunalskim, Janowcu i Czerwińsku. Serial okazał się nad wyraz udany i tylko rozstrzygnięciu widzów należy pozostawić to, czy bardziej podał im się od adaptacji Wojciecha Hasa sprzed dekady. Mi tak, chociaż bardzo lubię i cenię Hasa.

&. ” Wielka miłość Balzaka”[1973]  to serial zrealizowany wspólnie przez ekipy polską i francuską pod kierunkiem reżysera Wojciecha Solarza. Z wielkim rozmachem, przy zaangażowaniu kilkuset aktorów i ze zdjęciami w wielu miejscach Europy, m.inn. w ZSRR, Francji i Polsce, gdzie kręcono zdjęcia w dawnych rezydencjach szlacheckich: Walewicach, Jabłonnej, Wilanowie, Nieborowie i pobliskiej Arkadii[ zdjęcie]. Rolę Balzaka powierzono aktorowi znad Sekwany, Pierre Meyrand, zaś Eweliny Hańskiej – Beacie Tyszkiewicz. Oprócz nich wystąpili licznie wykonawcy z Francji, a także Polski, jak Halina Kossobudzka, Alicja Bobrowska, Maria Wachowiak Zdzisław Mrożewski, Witold Dębicki, Jerzy Cnota.

Wielkopolska.

&. Najstarsze miasto w Polsce, czyli Kalisz[ zdjęcie] nie ma zbyt wielkiej popularności wśród filmowców, jednak już w 1950 roku zawitała tu ekipa, by zrealizować film, utrzymany w stylistyce i tematyce epoki, a mianowicie “Dwie brygady” wyreżyserowany przez 5 osobowy kolektyw reżyserski, z którego później największą sławę zdobył Janusz Nasfeter. Do grona aktorów zaangażowano zarówno tych starszych, z doświadczeniem, jak Hanka Bielicka, Kazimierz Opaliński i Ludwik Sempoliński, jak i młodszych: Andrzej Łapicki, Tadeusz Łomnicki czy Bogusław Sochnacki, który tu właśnie zadebiutował na dużym ekranie.

Pomorze Zachodnie.

&. W 1963 roku w filmie Jana Rybkowskiego “Naprawdę wczoraj” w rolach głównych wystąpiła pierwsza para kina lat sześćdziesiątych, czyli Beata Tyszkiewicz i Andrzej Łapicki. Obok nich zagrali równie dobrzy i sławni aktorzy, jak Gustaw Holoubek, Aleksander Fogiel, Jan Kobuszewski czy Wiesław Gołas. To sprawia, że film ogląda się z przyjemnością nawet po wielu latach, tym bardziej, iż scenariusz napisał Leopold Tyrmand, a plenery niezbyt się zmieniły i łatwo je rozpoznać. Nakręcono go częściowo w Warszawie, ale głównie na Wybrzeżu: w Darłowie i jego nadmorskiej części – Darłówku[ zdjęcie].

&. Myślę, że scenariusz filmu “Skok” z 1967 roku  jest  główną przyczyną klapy tej produkcji. Jakiś przypadkowo poznany nad morzem koleś namawia dwóch nastoletnich uciekinierów z domu [ Marian Opania i Daniel Olbrychski] do zrabowania pieniędzy z kasy Państwowego Gospodarstwa Rolnego. Ci to robią, a inicjator [ Andrzej Gazdeczka] zabiera pieniądze i ucieka. Chłopcy wracają nad morze i w bójce jeden drugiego zabija. Na taką fabułę  nakłada się  gra nieprzekonanych chyba do swych postaci aktorów, tych głównych, i drugoplanowych. Z wyjątkiem Teresy Lipowskiej, która niewiele mówi, ale za to jak wygląda! Nawet jak ktoś radzi sobie z rolą, to i tak całość się nie klei. Aż dziw bierze, że Kazimierz Kutz podjął się realizacji takiego “dzieła”. Nakręcono go w  okolicach Śremu i nad Bałtykiem[ zdjęcie].

&.Jak się ogląda stare, przedwojenne zdjęcia Kołobrzegu widać na nich piękną, zabytkową zabudowę. Prawie cała obróciła się w gruzy podczas niepotrzebnego w sumie  oblężenia, które miało miejsce w marcu 1945 roku. Opowiada o tym film “Jarzębina czerwona” nakręcony w 1969 roku przez Ewę i Czesława Petelskich. Twórcy zadbali o doborową obsadę aktorską, bo  na ekranie widać m.inn. Władysława Kowalskiego, Ludwika Paka, Stefana Friedmanna  i trzech Andrzejów: Kopiczyńskiego, Antkowiaka i Łapickiego, chociaż tego ostatniego niezbyt szczęśliwie obsadzono w tej właśnie roli . Zdjęcia wykonano w Szczecinie, Białogardzie, Złocieńcu, ale przede wszystkim w samym Kołobrzegu. Do najbardziej widowiskowych scen należy szturm na koszary[ zdjęcie].

&.O ile poprzedni film historycznie związany był z Kołobrzegiem, o tyle akcja  “Podatku od miłości” z 2018 roku toczy się głównie w Warszawie, zaś miasto nad Parsętą pojawia się jako miejsce pochodzenia głównej bohaterki, zamieszkałej w stolicy, a przyjeżdżającej tu na chrzciny w rodzinie. Odbywają się one w gotyckiej katedrze[ zdjęcie], przez wiele lat odbudowywanej po zniszczeniach wojennych. Ekipa nie wykorzystała jednak wnętrza świątyni, a jedynie jej otoczenie. W tej sympatycznej komedii romantycznej scenarzyści połączyli ze sobą dwoje zrazu wrogo nastawionych do siebie ludzi, zagranych przez Aleksandrę Domańską[29 l] i Grzegorza Damięckiego[ 51 l]. Ciekawostką jest dość duża różnica wieku między nimi, bo aż 22 lata. No, ale nawet opodatkowana  miłość nie zwraca uwagi na takie drobnostki…

Pomorze.

&. Film “Yokmok” w reżyserii Stanisława Możdżeńskiego  nie jest zbyt znany i popularny. A niesłusznie. To całkiem udana produkcja z 1963 roku, opowiadająca historię oficera marynarki, który tuż po wojnie nie ma zaufania do nowych władz do tego stopnia, że ukrywa swoje nazwisko i tożsamość. W roli głównej wystąpił Emil Karewicz, który na ekranie spotyka się ze Stanisławem Mikulskim i jest to jeden z kilku przypadków, kiedy  zagrali razem przed słynną “Stawką”. Swoją rolę życia ma tu Bogdan Baer odtwarzający postać kapitana portu. W żeńskiej obsadzie zobaczymy wystylizowaną na kurę domową Beatę Tyszkiewicz i uwodzicielską Barbarę Modelską. Film nakręcono w Słupsku i Ustce. Sporo scen powstało na Bałtyku[ zdjęcie].

&. To nic, że serial “Podróż za jeden uśmiech” nakręcono 50 lat temu, bowiem widzowie w każdym wieku wciąż chętnie oglądają przygody Poldka i Dudusia w drodze z Krakowa na Hel. I nic w tym dziwnego, gdyż Stanisław Jędryka z ekipą stworzył dzieło nad wyraz udane, dziś już z pewnością nie do powtórzenia. Duża w tym zasługa aktorów, a pokazała się tam większość tych najpopularniejszych z takimi nazwiskami jak: Alina Janowska, Teresa Szmigielówna, Teresa Iżewska, Zygmunt Kęstowicz, Jerzy Turek, Edmund Fetting, Henryk Bąk, Józef Nowak czy Jan Machulski. Bez względu na to, czy grali duże role czy epizodyczne, wykorzystali swój talent do maksimum, dzięki czemu “Podróż” wciąż zachowuje swą świeżość. I okazała się prorocza, gdy wspomniano o telefonach bez drutu…. Dobrano też starannie plenery kręcąc w Krakowie, Kazimierzu Dolnym, Gdańsku, Sopocie i Kartuzach[ zdjęcie].

Plenery zagraniczne.

&. “Powrót wabiszczura” z 1989 roku w reżyserii  Zbigniewa Rebzdy to jedna z najbardziej oryginalnych pozycji w polskiej kinematografii. Opowiada historię człowieka, który przypadkiem trafia do tajemniczego miasteczka w górach. Film jednym widzom się zupełnie nie spodobał, ale innych ujęła niezwykłość tej produkcji. Z bardzo wymagającym warsztatowo aktorstwem zmierzyli się: Maria Probosz, Hanna Stankówna, Tadeusz Paradowicz, Leon Niemczyk, Ryszard Kotys, Roman Kłosowski i Ryszard Ronczewski. Muzykę adekwatną do obrazu skomponował Czesław Niemen. Nakręcono go w Uzbekistanie[ zdjęcie], na Pustyni Błędowskiej oraz w Żarkach pod Myszkowem.

&. Film “persona non grata” Krzysztofa Zanussiego porusza problem rozliczeń politycznych i osobistych z okresem PRL, tyle że w egzotycznej scenerii Montevideo[ zdjęcie]. Tam właśnie pracuje ambasador Polski kreowany przez Zbigniewa Zapasiewicza. Do wspomnień przeszłości skłania go przyjazd do stolicy Urugwaju dawnego znajomego, rosyjskiego dyplomaty, teraz w randze Wiceministra MSZ [ Nikita Michałkow]. W tle jest podejrzenie o szpiegowanie polskiego podziemia antysocjalistycznego i zdrada właśnie zmarłej żony[ Halina Golanko]. Film kręcono również w Warszawie i Moskwie.

&. Film “Szczęśliwego Nowego Jorku” z 1997 roku w reżyserii Janusza Zaorskiego opowiada o losach polskich emigrantów w USA, z tym że na koniec zamienia się w baśń, gdzie dla wszystkich jest Happy End. Jak faktycznie ich losy się układały, wszyscy dobrze wiemy: i dobrze, i źle. W obsadzie znalazła się czołówka aktorska lat 90. XX wieku łącznie z nierozłączną wtedy parą: Linda – Pazura, a Zamachowski i Gajos obok nich. Jest jeszcze taka ciekawostka – w ostatnim ogniwie Pawlakowej trylogii, czyli “Kochaj, albo rzuć” Zenek, grany przez Andrzeja Wasilewskiego zostaje na nabrzeżu w Gdyni, a statek z jego żoną odpływa do Stanów. W filmie Zaorskiego jest inaczej: Wasilewski dotarł też za ocean i gra w epizodach amerykańskich, zresztą mieszkał tam wtedy na stałe. Film kręcono w Nowym Jorku[ zdjęcie], a także w Krakowie, Gdańsku, Warszawie i na Podhalu.

&. Kiedy lektor czyta słowa: “Manhattan – najsłynniejsza wyspa zachodniego świata” na ekranie widać panoramę Nowego Jorku od strony Statui Wolności z lasem wieżowców[ zdjęcie]. Tak zaczyna się 19. odcinek serialu “07 zgłoś się”, który był także wyświetlany w kinach jako niezależny film. Rola porucznika Kopińskiego przypadła Piotrowi Fronczewskiemu i nie był to jedyny jego występ w tym serialu. Również inni aktorzy pojawiali się kilkakrotnie, kreując różne postacie. Generalnie tylko odtwórcy najważniejszych ról pozostawali niezmienni, chociaż  Ewę Florczak zastąpiła Hanna Dunowska , a Jerzy Rogalski stał się fajtłapowatym partnerem Bronisława Cieślaka po Zdzisławie Kozieniu. Kręcono także w NRD, na przejściu granicznym w Świecku, w Warszawie i nad jeziorem Studzienicze.

&. Rola życia Mariana Kociniaka. Wielkie przedsięwzięcie logistyczne z udziałem setek aktorów, statystów i pracowników obsługi. Wreszcie dziesiątki plenerów w kilku krajach, przede wszystkim w Polsce[Zgierz, Poświętne, Łódź, Nowe Miasto nad Pilica, Szklarska Poręba, Pustynia Błędowska, Tatry], ale i na Krymie oraz w Baku[ zdjęcie]. Chodzi rzecz jasna o “Jak rozpętałem II wojnę światową” z 1969 roku w reżyserii Tadeusza Chmielewskiego. Film bez wątpienia kultowy. Można się tylko spierać, czy lepiej smakuje jako czarno – biały czy w kolorze.

&. Pojawienie się filmu o tym samym tytule i akcji, co już wcześniej nakręcony siłą rzeczy wywołuje porównanie obu. I zwykle ten drugi wychodzi gorzej. A mimo to ciągle ktoś chce poprawić oryginał. Tak było np. z “Szatanem z siódmej klasy”[ 1960 i 2006] oraz z “W pustyni i w puszczy” [ 1973 i 2001]. Pierwsza ekranizacja powieści Sienkiewicza w reżyserii Władysława Ślesickiego nakręcona została w Egipcie, Sudanie i Bułgarii, druga – w Tunezji i RPA[ zdjęcie] i  jest dziełem południowoafrykańskiego filmowca – Gavina Hooda, aczkolwiek z polską obsadą głównych ról.

&. Film “Faraon” nakręcony w połowie lat 60.XX wieku był krajową superprodukcją o wymiarze międzynarodowym. Nakręcono go bowiem w Egipcie i w ZSRR, a dokładnie rzecz biorąc w na Pustyni Kyzył – Kum pod Bucharą[ zdjęcie]. Pół biedy zdjęcia radzieckie, ale Egipt? Tam trzeba było płacić za wszystko dewizami, a te w PRL były na wagę złota. Jednak część materiału zrealizowano w Polsce [ jezioro Kirsajty, Pustynia Błędowska]. Ale ten plenerowy wysiłek opłacił się. Dopisali widzowie, pochwalili krytycy, no i nominacja do Oskara też coś znaczy. Plenery i sprawna reżyseria Jerzego Kawalerowicza to jedno. O wartości obrazu decydują też aktorzy, a ci stanęli na wysokości zadania. Barbara Brylska, Ewa Krzyżewska, Krystyna Mikołajewska, Jerzy Zelnik, Leszek Herdegen i Piotr Pawłowski zasługują na wielkie brawa.

&.Realizatorzy filmu “Botoks” w reżyserii Patryka Vegi z 2017 roku atrakcyjnych plenerów szukali w Paryżu, Kopenhadze, a nawet w Kenii[ zdjęcie]. Akcja filmu rozgrywa się w środowisku medycznym i koncentruje się na temacie zabiegów poprawiania urody jako sposobu na życiowe niepowodzenia. Kto się pojawia na ekranie? Dwie grupy – ci już popularni, jak Olga Bołądź, Agnieszka Dygant, Katarzyna Warnke, Grażyna Szapołowska, Janusz Chabior, Piotr Stramowski i  Sebastian Fabijański, a w tle całe zastępy młodych aktorów aspirujących do takiej pozycji zawodowej.

&. Twórcy filmu “Karbala” z 2015 roku w reżyserii Krzysztofa Łukaszewicza nie zaryzykowali, by  nakręcić zdjęcia w oryginalnych plenerach irackich, ale zadbali, by były one –  choć po części – bliskowschodnie. Wybór padł na Jordanię, m.inn. Amman[ zdjęcie]. Natomiast będącą tematem filmu obronę ratusza w Karbali sfilmowano na … warszawskim Żeraniu, gdzie wybudowano stosowne dekoracje. Poza tym plenery znaleziono w Opolu, Komprachcicach i Piechcinie. I wyszło całkiem przekonywująco.  Pomogli w tym znakomici aktorzy, jakby urodzeni do munduru: Bartłomiej Topa, Antoni Królikowski, Leszek Lichota i Tomasz Schuchardt. Zgodnie z prawdą historyczną zagrali również aktorzy bułgarscy, jako że to kontyngent Polaków i Bułgarów stoczył ramię w ramię czterodniową walkę z szyickimi rebeliantami.

&. Surowa Islandia[ zdjęcie] wydaje się być właściwym tłem dla porachunków, które chce wyrównać wychodząca z więzienia kobieta. To zarys fabuły filmu “Wolka” z roku 2020. Idealnym łącznikiem obu miejsc, gdzie toczy się akcja, czyli Polski i Islandii był urodzony w Rejkiawiku reżyser Arni Olafur Asgeirsson, który pobierał nauki filmowe w Łodzi. Był, ponieważ przedwcześnie zmarł nie doczekawszy premiery swego ostatniego dzieła. W rolach głównych obsadzono Olgę Bołądź, Annę Moskal i  Eryka Lubosia. Początek filmu nakręcono w dawnym więzieniu w Kaliszu.

&. Podczas realizacji serialu “Zmiennicy” w 1986 roku Stanisław Bareja po raz ostatni usiadł na krzesełku z napisem “Reżyser”. Przez ponad 25 lat nakręcił wiele kultowych filmów, zaczynając od tych komediowych, a na satyrycznych kończąc. Perypetie Kasi, która jako Marian zasiadła za kierownicą taksówki Nr 1313 obnażyły kolejne absurdy, będące codziennymi realiami życia w PRL. Serial kręcono głownie w Warszawie i jej okolicach, choć realizatorzy zawędrowali także do Bangkoku[ zdjęcie]. Dlaczego właśnie do tego miasta? Pewnie dlatego, że łatwo tam do niego dotrzeć z Polski, gdyż kursował tam IŁ – 62 LOT – u, a poza tym Tajlandia słynęła jako zagłębie produkcji narkotyków, a wątek ich przemytu pojawia się w filmie.

&. Kiedy “Last minute” wszedł na ekrany w 2013 roku żartowano, że film z akcją w Egipcie nakręcono w Turcji. To prawda, ale nie do końca. Plenery egipskie też są obecne, np. Giza, Kair i Synaj[ zdjęcie] . Zresztą realizatorzy naprawdę postarali się, aby całość wyszła egiptopodobnie. Reżyser Patryk Vega opowiada historię polskiej rodziny, którą podczas wygranego w loterii urlopu spotykają niemal wszystkie plagi egipskie, ponoć takie, które rzeczywiście zdarzały się polskim turystom wypoczywającym nad Morzem Czerwonym. Z przeciwnościami losu na wymarzonym wyjeździe zmagają się Klaudia Halejcio, Aldona Jankowska, Anna Szarek, a przede wszystkim Wojciech Mecwaldowski.

 

&.W tym filmie dobry jest początek i koniec. Środek niezbyt się udał: dłużyzny, niemrawa akcja i drętwy, bo nietrafnie obsadzony Michał Żebrowski. Nie pomaga nawet wyborna gra aktorów chińskich. No i te przeciętne zdjęcia krajobrazowe i przyrodnicze. Na osłodę dodam, że muzyka towarzysząca obrazom może się podobać. Kto ją skomponował? Duet Henri Seoka i Grzegorz Daroń. A tak w ogóle to mowa o filmie Jacka Bromskiego “Kochankowie roku tygrysa” z 2005 roku. Rzecz dzieje się w Mandżurii i tam też wybrała się ekipa realizatorów. Filmowano przeważnie w leśnych ostępach, ale też w mieście Changchun. Film prawie w całości nakręcono w Chinach[ zdjęcie], za wyjątkiem scen z tygrysem, które powstały w… Czechach. Pewnie zwierzę było z tamtejszego zoo lub cyrku.

&. Nie wiem czy udałoby się nakręcić film “Kamienne tablice” według prozy Wojciecha Żukrowskiego bez wyjazdu do Indii. Ten kraj jest tak niepowtarzalny, że trudno byłoby zrobić to w kryzysowej Polsce 1983 roku. Dzisiaj to co innego – można skopiować wszystko – patrz opis filmu “Karbala”. Chociaż pod koniec lat 60.XX udało się wznieść replikę berlińskiej Bramy Brandenburskiej dla potrzeb filmów “Czterej pancerni i pies” oraz “Ostatnie dni”. Wyszła jak prawdziwa. Na szczęście w “Kamiennych tablicach” wyreżyserowanych przez Ewę i Czesława Petelskich widać autentyczną Bramę Indii[ zdjęcie] w Delhi i Agrę. A w Polsce wykorzystano dworzec kolejowy Łódź Kaliska. Role główne zagrali Laura Łącz i Krzysztof Chamiec, którzy 2 lata później zostaną małżeństwem.

 

Marek Marcola