Filmowym szlakiem po Polsce

         Od dłuższego czasu, będąc w jakimś rejonie Polski, staram się odwiedzać miejsca, w których kręcono filmy. Zwłaszcza kilkukrotne pobyty na Dolnym Śląsku skłoniły mnie do tego, aby zaprezentować kilkadziesiąt plenerów filmowych, wcale nie tak powszechnie znanych. Dlaczego właśnie na Dolnym Śląsku zrealizowano tak wiele wiele znaczących produkcji? Wszystko za sprawą funkcjonowania we Wrocławiu Wytwórni Filmów Fabularnych. Reżyserzy wybierali na ogół lokacje położone blisko, po pierwsze dlatego, iż to ograniczało koszty, a po drugie, gdyż tamtejsze miasta, miasteczka i pejzaże miały wiele do zaoferowania.

    Takich malowniczych miejsc o filmowej urodzie jest zresztą wiele w całym kraju. Przyjrzyjmy się tym, gdzie powstawały filmy, ale takie wartościowe, z wybitnymi aktorami i mądrym przesłaniem.

&.Zacznijmy od Lubomierza, który zyskał sławę za sprawą wciąż niezmiernie popularnego obrazu “Sami swoi”[ 1967]. Trudno powiedzieć, dlaczego Sylwester Chęciński zdecydował się na to miasteczko, skoro w bliższej i dalszej okolicy jest pełno innych, o wiele bardziej urokliwych. Aby było jeszcze bardziej zagadkowo, okazuje się, że  sceny w  zagrodach Pawlaków i Kargulów nakręcono we wsi Dobrzykowice, leżącej … 100 km na zachód. Przy okazji trzeba przypomnieć, że w Lubomierzu toczy się akcja jednej z nowel filmu Kazimierza Kutza p.t. “Krzyż Walecznych” z 1958 ze Zbigniewem Cybulskim

&. Z Lubomierza blisko jest do Gryfowa Śląskiego, który stanowił tło dla świetnego, acz zapomnianego filmu Pawła Komorowskiego “Szklana Góra”[ 1960]. Wystąpiła w nim plejada znakomitych aktorów: Maja Wachowiak, Ludwik Pak, Wiesław Gołas, Beata Tyszkiewicz, Leon Niemczyk, Aleksander Fogiel. Miasteczko niewiele się zmieniło od tamtego czasu, można więc bez trudu miejsca, gdzie pracowała kamera, jak np. restauracja w rynku[ zdjęcie]

&.Z kolei we Wleniu i okolicy zlokalizowano akcję filmu “Skąpani w ogniu”, który w 1963 roku nakręcił Jerzy Passendorfer. Pomijając natrętną propagandę komunistyczną, ogląda się go z wielką przyjemnością, a to za sprawą wartkiej akcji, fenomenalnych plenerów[ m.inn. Jezioro Pilchowickie], no i aktorów. Zagrali tu chociażby Ryszard Pietruski, Aleksander Fogiel, Zdzisław Maklakiewicz, Franciszek Pieczka i Tadeusz Kalinowski. W role głównych bohaterów wcielili się Beata Tyszkiewicz i Stanisław Mikulski. Miejsce ich spotkania, czyli stacja kolejowa Pilchowice Zapora oparła się czasowi i wciąż wygląda, jak w filmie[ zdjęcie]

&.Miłośnicy kolei powinni obejrzeć film Bohdana Poręby “Droga na zachód”[1961], gdyż jego akcja toczy się w pięknych plenerach linii kolejowej prowadzącej z Jeleniej Góry do Szklarskiej Poręby. Opowiada o przypadkowej załodze parowozu, który ciągnie wagony z zaopatrzeniem wojennym na front. Główne role zagrali Kazimierz Opaliński i Władysław Kowalski, a pozostałe Teresa Szmigielówna, Ryszard Pietruski i Adam Pawlikowski, zaś piosenkę zaśpiewał Jerzy Michotek. Spośród obiektów, które zagrały w filmie na uwagę zasługuje imponujący most na Bobrze[ zdjęcie].

&.Wprawdzie na zamku Czocha kręcono kilka filmów, jednak w pamięci widzów zapisał się jako miejsce akcji zabawnej komedii “Gdzie jest generał” z 1963 roku. Nic dziwnego, jej reżyser, Tadeusz Chmielewski jest nie lada mistrzem w rozśmieszaniu publiczności. Wystarczy wspomnieć takie obrazy z jego dorobku, jak “Ewa chce spać”, “Nie lubię poniedziałku” czy “Wiosna, panie sierżancie”. Tutaj główne role grają Elżbieta Czyżewska oraz Jerzy Turek, a towarzyszą im Bolesław Płotnicki, Stanisław Milski i Wacław Kowalski, ale chyba najważniejszym aktorem jest zamek[zdjęcie], malowniczo położony nad wodą i pełen zakamarków, tak potrzebnych w tej pełnej zwrotów fabule.

&. Wyreżyserowania filmu “Złoto”[ 1961]podjął się Wojciech Jerzy Has, mistrz nastrojowych obrazów, jak “Pożegnania” czy “Szyfry”. I udała mu się rzecz niezwykła. W wielkoprzemysłowych plenerach Turoszowa stworzył kameralną opowieść o młodym uciekinierze, który tu chce zacząć nowe życie. W główną rolę wcielił się Władysław Kowalski, a partnerują mu wielcy aktorzy ówczesnego czasu: Barbara Kraftówna, Krzysztof Chamiec, Adam Pawlikowski i Zdzisław Maklakiewicz. Jedna z początkowych scen  nakręcona została na drodze dojazdowej do tzw. Worka Turoszowskiego[ zdjęcie], a sceny w miasteczku rozgrywają się się w zabytkowej Bogatyni.

&. Zamek Książ jest miejscem akcji wielu filmów. Na pewno jednym z najbardziej zapamiętanych jest “Trędowata” z 1976 roku w reżyserii Jerzego Hoffmana. Bez wątpienia do popularności filmu przyczynił się przepiękny walc Wojciecha Kilara i wyborne aktorstwo Elżbiety Starosteckiej i Leszka Teleszyńskiego. Mocnym atutem były też zamki i pałace, które zobaczyliśmy na ekranie. Oprócz podwałbrzyskiej warowni[ zdjęcie] były to pałace w Łańcucie, Nowej Wsi i Nieznanowicach.

&. Lądek Zdrój ma związek z filmami nie tylko za sprawą słynnego dialogu w kultowym “Misiu”. Reżyserzy często wybierali go na miejsce akcji swych filmów, tak jak Czesław Petelski, który w Kotlinie Kłodzkiej nakręcił “Bazę ludzi umarłych” [1958] według prozy Marka Hłaski. To tutaj w restauracji popijają wódkę “Apostoł” grany przez Aleksandra Fogla i Roman Kłosowski jako “Orsaczek”. Kiedy mocno zawiani wychodzą z knajpy trafiają na podcienia rynku[ zdjęcie]

&.Trzebnica słynie z kultu Świętej Jadwigi Śląskiej, która spoczywa w tamtejszym klasztorze ufundowanym przez jej męża księcia Henryka Brodatego. Nieco poza miastem znajduje się malownicza kapliczka dedykowana tejże Świętej[ zdjęcie]. W jej okolicy nakręcono odcinek “Rozstajne drogi” serialu “Czterej pancerni i pies”, którego akcja dzieje się na … Pomorzu. Ale wiadomo – sztuka filmowa, to sztuka iluzji, ważne, żeby na ekranie wyszło efektownie i przekonywująco. Miejsce zdjęć jest mniej ważne. Kapliczka ” zagrała” również w czołówce kultowego obrazu Andrzeja Wajdy “Popiół i diament” [ 1958]  z udziałem Zbigniewa Cybulskiego.

&.Film “Nikt nie woła” [ 1960] Kazimierza Kutza uchodzi niekiedy za kontynuację “Popiołu i diamentu” – mówi się, że jest o Maćku Chełmickim, który przeżył. Nakręcono go w Bystrzycy Kłodzkiej  w sposób niezwykle plastyczny i sugestywny. Na szczęście miasteczko niewiele się zmieniło i w dalszym ciągu czaruje swoimi zabytkami i panoramą od strony rzeki. Ważnym miejscem akcji jest  żelazny most[ zdjęcie] – to tu np. często zatrzymuje się repatriant grany przez Aleksandra Fogla i narzeka na wszystko, w tym na tutejszą wodę. Nie ukrywa, że tęskni za utraconymi Kresami

& Sylwester Chęciński pochodzi wprawdzie z Suśca na Roztoczu, ale swe filmy najchętniej kręcił na Dolnym Śląsku. Tak było też z obrazem “Agnieszka 46” z 1964 roku. Jego akcja rozgrywa się w przepięknych plenerach Stawów Milickich, najwięcej w Grabownicy pod Miliczem[ zdjęcie]. Główni bohaterowie – nauczycielka i sołtys , grani przez Joannę Szczerbic i Leona Niemczyka toczą ze sobą zawziętą rywalizację o przywództwo we wsi, a przy okazji się w sobie zakochują. Mimo to przegrany sołtys opuszcza swe włości ku żalowi rywalki. W filmie występuje też para aktorów, którzy kilka lat później zasłyną, jako małżeństwo Pawlaków w “Samych swoich”, czyli Maria Zbyszewska i Wacław Kowalski.

&. Film “Sztuczki” [2007] realizowany był głównie w Wałbrzychu, jednak część materiału nakręcono w pobliskiej Świdnicy, ale nie na tamtejszej starówce czy słynnym Kościele Pokoju[ zdjęcie], tylko w siedzibie nowoczesnej firmy “Eltech”. Reżyser Andrzej Jakimowski opowiada historię rozbitej rodziny i robi to w sposób znakomity, w pełni zasługując na ponad 30 krajowych i międzynarodowych nagród, w tym na festiwalach w Gdyni oraz w Tokio, Nowym Jorku, Wenecji, Sao Paulo czy Tbilisi. Pierwszoplanowymi bohaterami są młodzi aktorzy, ale występują także doświadczeni, jak Tomasz Sapryk, Joanna Liszowska czy Andrzej Golejewski, jedna z gwiazd niezapomnianej komedii “Wyście awaryjne”.

& Na Dolnym Śląsku, bogatym w złoża pożądanego w budownictwie granitu, jest dużo malowniczych kamieniołomów. Uwagę filmowców przyciągają jednak te zalane wodą, które są np. w Sobótce[ zdjęcie]. W 1960 roku kręcono tu np. zdjęcia do filmu Pawła Komorowskiego “Szklana Góra” z Marią Wachowiak i Ludwikiem Pakiem. Plener z zalanym kamieniołomem dolnośląskim wykorzystano również w pierwszym odcinku serialu “Droga” pt. “Musisz to wypić do dna” w reżyserii Sylwestra Chęcińskiego. W filmie aż roi się od znakomitych aktorów, jak Stanisława Celińska, Anna Nehrebecka, Zygmunt Malanowicz, Ryszard Kotys, Józef Nalberczak czy Edward Lubaszenko, ale i tak niekwestionowanym królem wszystkich sześciu odcinków jest zmarły niedawno Wiesław Gołas. Absolutnie!

&.W 1957 roku Wojciech Jerzy Has zmierzył się z prozą Marka Hłaski ekranizując opowiadanie “Pętla”. Jest to opowieść o alkoholiku, brawurowo zagranym przez Gustawa Holoubka. Resztę obsady stanowili również wybitni aktorzy, jak Teresa Szmigielówna, Aleksandra Śląska, Tadeusz Fijewski czy Roman Kłosowski. Głównym miejscem kręcenia tego obrazu był Wrocław, jednakże część scen umieszczono w Kłodzku. Najbardziej charakterystycznym z tamtejszych plenerów jest efektowny tunel, prowadzący pod jedną z kamienic[ zdjęcie].

&. Chociaż akcja książki Jerzego Andrzejewskiego “Popiół i diament” rozgrywa się w Ostrowcu Świętokrzyskim, Andrzej Wajda nie wykorzystał wcale tamtejszych plenerów. Wybrał Wrocław i jego okolice. I tak w początkowych scenach widzimy kapliczkę Świętej Jadwigi Śląskiej w Trzebnicy, a potem już plenery wrocławskie: kościół Św. Barbary, ul. Franciszkańską, wiadukty i estakadę kolejową[ zdjęcie]. W scenie finałowej Maciek Chełmicki grany przez Zbigniewa Cybulskiego umiera na wysypisku śmieci w dzielnicy Krzyki. Samo życie dopisało ciąg dalszy. 9 lat później on sam ginie pod kołami pociągu na wrocławskim Dworcu Głównym.

&. Plenery Wrocławia wykorzystano aż w 6 odcinkach wciąż chętnie oglądanej  “Stawki większej niż życie”[ 1968]. Więcej tylko w Łodzi. Wiadomo, w obu miastach były Wytwórnie Filmów Fabularnych, więc łatwiej i taniej kręciło się na miejscu. We Wrocławiu filmowcy pojawili się na Dworcu Głównym, w Muzeum Narodowym, Politechnice, Teatrze Polskim i na Ostrowie Tumskim[ zdjęcie], który “zagrał” w trzech odcinkach: “Hasło”, “Akcja Liść Dębu” i “Poszukiwany Gruppenfuhrer Wolf”.

&. Na dworcu kolejowym od tygodnia mieszka pracownik naukowy, co wywołuje wiele komplikacji w życiu jego, rodziny i współpracowników. Tak zaczyna się film “Mniejsze niebo[1980] w reżyserii Janusza Morgensterna. W roli głównej obsadzony zostaje Roman Wilhelmi, zaś w pozostałych Beta Tyszkiewicz, Jan Englert, Władysław Kowalski i Ferdynand Matysik. Akcja rozgrywa się przeważnie na Dworcu Głównym we Wrocławiu – pięknym zabytku  neogotyckim, bardziej przypominającym angielski pałac niż obiekt kolejowy.[ zdjęcie]. To nie jedyny film tam kręcony. Dworzec widzimy też w jednym z odcinków “Stawki większej niż życie”[1968] czy np. w “Ajlawiu”[1999] w reżyserii Marka Koterskiego.

&. Ulicy Złote Koło we Wrocławiu już nie ma. Nie, nie zniszczono jej podczas ostatniej wojny. Poświęcono ją podczas poprawy systemu komunikacyjnego miasta i dzisiaj jest małym fragmentem ulicy Kazimierza Wielkiego[ zdjęcie]. Można jednak zobaczyć ją w pełnej krasie na taśmie filmowej, m.inn. w słynnej “Pętli” Wojciecha Hasa z 1957 roku oraz w filmie “Złote Koło” z 1971 roku w reżyserii Stanisław Wohla. W nie do końca jeszcze odbudowanym mieście toczy się sensacyjna opowieść z udziałem Tadeusza Janczara, Teresy Lipowskiej, Zdzisława Maklakiewicza, Kazimierza Wichniarza, Jerzego Treli i mistrzyni drugiego planu – Zofii Czerwińskiej. Czego dzisiaj nie robi się takich kryminałów?

&.Zwariowana komedia. Tak można w skrócie określić film “Kryptonim Nektar” z 1963 roku w reżyserii Leona Jeannota. Pół wieku temu naprawdę bawił publiczność, ale dzisiaj ogląda się go z przymrużeniem oka i trzeba sporo tolerancji, by przełknąć gładko ocierającą się o groteskę fabułę. Jednak warto chociażby dla aktorów. W role głównych bohaterów wcielili się Bogumił Kobiela i Bożena Kurowska znana chociażby z “Lotnej” Wajdy. Kto poza nimi? Lista jest imponująca: Teresa Iżewska, Halina Kowalska, Krystyna Feldman, Wiesława Mazurkiewicz, Jarema Stępowski, Ryszard Pietruski, Ludwik Benoit i Józef Pieracki. Na szczególną uwagę zasługuje udział Juliusz Lubicz – Lisowskiego, na schyłku życia, najstarszego czynnego aktora polskiego. Film zrealizowano w Warszawie i we Wrocławiu – m.inn. na Rynku[ zdjęcie].

&.O takich filmach, jak “Wielki Szu” [ 1982] mówi się, że są kochane nie tylko przez widzów, ale i występujących w nich aktorów, gdyż zapewniają im ogromną popularność. Sylwester Chęciński na plenery wybrał Warszawę  Wrocław, i małe Wambierzyce. To tam rozgrywa się początkowa fabuła. Do dziś łatwo rozpoznać miejsca, gdzie kręcono zdjęcia, zwłaszcza w oczy rzuca się hotel, aktualnie dom pielgrzyma[ zdjęcie]. Wszak w miejscowości jest znane sanktuarium Maryjne. Ponieważ sieć kolejowa omija Wambierzyce, sceny na stacji w filmowym Lutyniu zrealizowano w Polanicy Zdroju.

&. Stanisław Mikulski zyskał już ogromną popularność jako Hans Kloss, gdy powierzono mu rolę byłego więźnia obozu koncentracyjnego, który pozostał blisko miejsca, gdzie był przetrzymywany, aby szukać skarbu ukrytego przez hitlerowców. Mowa o filmie “Ostatni świadek”[ 1969], w reżyserii Jana Batorego. Miasteczkiem, gdzie toczy się część akcji jest Radków[ zdjęcie], zaś plenery terenowe to pobliskie  Góry Stołowe.

&. Miasto Brzeg leży wprawdzie w województwie opolskim, ale dostatecznie blisko od Wrocławia, a to tamtejsza Wytwórnia Filmów Fabularnych zajęła się produkcją filmu Wojciecha Jerzego Hasa pt. Rozstanie[ 1960]. Jest to opowieść o starzejącej się kobiecie, która przyjeżdża do miasta swojego dzieciństwa. Rolę tę powierzono Lidii Wysockiej, jednej z gwiazd kina przedwojennego. Obok niej wystąpili Władysław Kowalski, Gustaw Holoubek, Adam Pawlikowski i Bogumił Kobiela. Jednym z charakterystycznych plenerów tego filmu jest brzeski rynek z renesansowym ratuszem[ zdjęcie].

&.Kolejny film – Yesterday” [1984] – Radosława Piwowarskiego głównie  nakręcono na Opolszczyźnie. Widać w nim Niemodlin, Paczków i Otmuchów[ zdjęcie]. Opowiada o uczniach liceum zafascynowanych muzyką Beatlesów w latach 60. XX wieku. Młodych aktorów[ Anna Kazimierczak. Piotr Siwkiewicz] wsparli ci z wieloletnim stażem, jak Krystyna Feldman, Henryk Bista czy Zdzisław Kuźniar. Z dobrym rezultatem – film zdobył nagrodę FIPRESCI na festiwalu w Wenecji.

&. Katowicki Nikiszowiec to ulubiony plener filmowców. Nic dziwnego, gdyż reprezentuje tradycyjną zabudowę kopalnianego Śląska. To tu rozgrywa się akcja chociażby słynnych filmów Kazimierza Kutza, jak “Perła w koronie” czy “Sól ziemi czarnej”. Magia osiedla nie słabnie. W 2005 roku sfilmowano tu część nastrojowej “Barbórki” Macieja Pieprzycy, opowiadającej o zderzeniu różnych postaw życiowych: tradycyjnej śląskiej i nowoczesnej warszawskiej. Tytułową rolę żeńską zagrała Iwona Sitkowska, a partnerował jej Marcin Dorociński.

&.Większość widzów zgadza się z tezą, iż “Potop”[ 1974]  jest najlepszą częścią “Trylogii” przeniesioną na ekran przez Jerzego Hoffmana. Gównie dlatego, iż poświęcono jej dużo czasu – w sumie produkcja trwała ponad dwa lata, ogółem 535 dni zdjęciowych. W “Potopie wystąpiło 400 aktorów, a także pułk kawalerii radzieckiej. Jest oczywiste, że wśród różnorakich plenerów nie mogło zabraknąć Jasnej Góry[zdjęcie]. Jednakże to co filmie wydaje się spójne i logiczne podczas kręcenia zdjęć takie nie było. Z jednej strony widać kompleks klasztorny, a z drugiej sekwencje poświęcone kolubrynie, które sfilmowano w tatrzańskiej Dolinie Strążyskiej – ponad 200 kilometrów dalej!

&. Filmy kręcone w Krakowie to temat rzeka. Piękne, zabytkowe miasto przyciąga od lat reżyserów z równą siłą jak turystów. Spośród ponad 90 filmów tu kręconych absolutnie na pierwszym miejscu wymieniam “Jak być kochaną” z 1962 r., gdyż uważam go za jeden z najlepszych w polskiej kinematografii, a odtwórczyni głównej roli – Barbara Kraftówna – powinna dostać za nią Oscara. Na pochwały zasługują też inni aktorzy, jak Zbigniew Cybulski, Wieńczysław Gliński, Artur Młodnicki czy Zdzisław Maklakiewicz. Pięknym obrazom towarzyszy  muzyka z “Jeziora łabędziego” Piotra Czajkowskiego.

 

&. Na uwagę zasługuje także mało znany, a osadzony w krakowskich plenerach film “Dziewczyna z dobrego domu” z 1962 roku w reżyserii Antoniego Bohdziewicza. Główną rolę żeńską zagrała w nim Krystyna Stypułkowska, pamiętna Pelagia z klasycznego dzieła Wajdy “Niewinni czarodzieje”[ patrz niżej]. W tych sylwestrowo – noworocznych perypetiach miłosnych partnerują jej Ignacy Gogolewski, Tadeusz Janczar i Jerzy Przybylski. Na ekranie pojawia się tez Piotr Skrzynecki z “Piwnicy pod Baranami”. Zaś wszędzie wokół widać uroki statecznego Krakowa, w tym Rynek Główny[ zdjęcie].

&. Głównym bohaterem filmu z 1967 roku “Wycieczka w nieznane” jest młody pisarz ze stolicy, grany przez Ryszarda Filipskiego, którego płytkie i beztroskie życia zmieni wyjazd do Oświęcimia[ zdjęcie]. W rolę jego dziewczyny wcieliła się Małgorzata Niemirska, i była to rola jakże odmienna od tej granej w kręconym niemal równolegle serialu “Czterej pancerni i pies”. Na ekranie zobaczyć tez można młodziutkie panie Małgorzatę Braunek i Jolantę Lothe oraz Zdzisława Maklakiewicza w wydaniu bez Jana Himilsbacha.

&.Kto nie był jeszcze w przeuroczej Lanckoronie powinien to jak najszybciej nadrobić. Wprawdzie niedawne prace rewitalizacyjne odniosły odwrotny skutek i miasteczko straciło nieco ze swej naturalności, to i tak spacer wśród drewnianej zabudowy[ zdjęcie] gwarantuje przekazanie mnóstwo harmonii i spokoju tego miejsca. Dostrzegli to filmowcy, aczkolwiek w liczbie mniejszej niż należałoby tego oczekiwać. Jednym z filmów lanckorońskich jest “Mistyfikacja” z 2010 opowiadająca o tym, że Witkacy rzekomo żyje i prowadzi nadal frywolny tryb życia. Kto próbuje nas o tym przekonać ? Ewa Dałkowska, Olgierd Łukasiewicz, Wojciech Pszoniak, Mariusz Benoit oraz  Jerzy i Maciej Stuhrowie.

&. Szerszeń i  Cuma zamierzają ukraść “Damę z gronostajem” to treść komedii kryminalnej “Vinci”, którą Juliusz Machulski  stara się  nawiązać do swych najlepszych osiągnięć czyli dylogii “Vabank”.  Udało się? No cóż, jak się zrobi na początku kariery  niemal arcydzieło, to potem trudno mu dorównać. Ale film nie jest zły i ogląda się go z przyjemnością. To zasługa wartkiej akcji, doskonałych aktorów, a także plenerów. Wydawać by się mogło, że film jest na wskroś krakowski, ale nagrywano również w Warszawie i okolicach klasztoru Bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej[ zdjęcie].

&. Może się to wydawać dziwne, ale kwerenda wśród tzw. lokacji wskazuje, że Wadowice nie są ulubionym plenerem filmów fabularnych. Nawet tych papieskich, w tym słynnej dylogii Giacomo Battiaty czyli “Karol, człowiek ,który został papieżem” i “Karol, papież, który pozostał człowiekiem”. Jedynie w dokumencie fabularyzowanym pt. “Świadectwo” wykorzystano teren przed bazyliką[ zdjęcie]i wnętrza domu Wojtyłów. Poza tym wadowicka stacja kolejowa “zagrała” w serialu “Blisko, coraz bliżej” z 1986 roku.

&.Takich plenerów z Tatrami w tle jakie ma Zakopane nie ma żadne miasto w Polsce. Z tego powodu gości dość często ekipy z profesjonalnymi kamerami. Zimą 2010/11 zjawili się tu filmowcy pod wodzą Olafa Lubaszenki, który wystąpił w roli reżysera, zresztą nie po raz pierwszy. Tym razem chodziło o nakręcenie II części filmu “Sztos”, który kilkanaście lat wcześniej odniósł niebywały sukces. Głównym miejscem akcji są okolice skoczni narciarskiej na Wielkiej Krokwi[ zdjęcie]. Czy film spodobał się tak bardzo, jak pierwowzór sprzed kilkunastu lat? Zdania są podzielone, ale raczej nie.

&. Ktoś kto był na Podhalu, ale nie zajrzał do Chochołowa, nie ma  zupełnie wyobrażenia, jak wyglądała tradycyjna zabudowa tego regionu[ zdjęcie]. Wieś wygląda jak skansen, tyle że żywy, bo mieszkają tam stali mieszkańcy. Nic więc dziwnego, że zaglądają tam twórcy filmowi, aby nakręcić coś w autentycznych plenerach. W 1979 roku m.inn. w Chochołowie zdjęcia do serialu “Ród Gąsieniców” realizował Konrad Nałęcki z udziałem Hanny Skarżanki, Krzysztofa Majchrzaka i Franciszka Pieczki. Obecność w obsadzie tego ostatniego nie powinna dziwić, gdyż Nałęcki jest przecież reżyserem “Czterech pancernych i psa”.

&. Ekranizacja “Ogniem i mieczem” w wykonaniu Jerzego Hoffmana była zamknięciem sienkiewiczowskiej “Trylogii” – tyle że od końca. W przeciwieństwie do poprzednich części nakręcono ją wyłącznie w Polsce, i to w głównie w okresie, kiedy słońce nie świeciło najjaśniej[ większość zdjęć wykonano w okresie październik 1997 – kwiecień 1998].  Efektem jest ciemna kolorystyka filmu, daleka od naświetlenia rzeczywistych Dzikich Pół, położonych przecież blisko wybrzeża Morza Czarnego. Aż żal, że w filmie nie pojawiają się autentyczne zdjęcia ze stepów, które zachowano np. w rezerwacie Askania Nowa na Ukrainie. Powiałoby autentyzmem. Przykładowo zdjęcia Dniepru nakręcono w plenerach zalewu “Klimkówka”[ zdjęcie] w powiecie gorlickim. Wyszły nieźle, choć z prawdziwą rzeką mają niewiele wspólnego. Ale i tak film ogląda się z wielką przyjemnością. To zasługa reżysera i aktorów.

&. Piękny manierystyczny zamek w Baranowie Sandomierskim dostarczył kilkakrotnie zabytkowego tła dla filmowców. Kręcono tu m.inn. “Czarne chmury”[ 1973] i “Klejnot wolnego sumienia” [1981]. Pierwszym filmem, który tu zrealizowano była “Barbara Radziwiłłówna” z 1936 roku w reżyserii Józefa Lejtesa. Tytułowa role powierzono pierwszej damie kina przedwojennego, czyli Jadwidze Smosarskiej. U jej boku zagrali Lena Żelichowska i Jan Kurnakowicz.

&. Krytycy kręcą nosem na ten film, ale widzowie wiedzą swoje: “Wilcze Echa”[1969] to najlepszy bieszczadzki film, pełen szybkiej akcji, dowcipnych dialogów  i wybornych pejzaży. Nie mówiąc już o aktorach. Główną rolę gra estoński aktor Bruno O.Ya, który mimo wielu lat spędzonych w Polsce nie opanował dobrze naszego języka i musiał go dubbingować Bogusz Bilewski. Partnerują mu Irena Karel, Marek Perepeczko, Zbigniew Dobrzyński i Mieczysław Stoor. Pięknym tłem filmu są połoniny, Jar Wisłoka i Ustrzyki Dolne[ zdjęcie]

&. “Pan Wołodyjowski”[1969], choć w “Trylogii” jest ostatnią częścią został sfilmowany przez Jerzego Hoffmana jako pierwszy. Poza zdjęciami na Krymie, film zrealizowano w Polsce. Sporo plenerów znaleziono w Bieszczadach, m.inn w okolicach Lutowisk, gdzie wybudowano stanicę w Chreptiowie oraz nakręcono scenę ucieczki Baśki przed Azją. Zdjęcia odbywały się także  przy  cerkwi w Chmielu[ pożar Raszkowa]. I ta właśnie cerkiew jest jedynym materialnym śladem po wizycie filmowców, pomijając rzecz jasna nowy hotel o nazwie “Stanica Kresowa “Chreptiów”[ zdjęcie], nawiązujący bardziej nazwą a mniej  bryłą do miejsca kręcenia filmu.

 

 

&. W którym polskim filmie można zobaczyć pierwszy striptiz? W “Rancho Texas” z 1958 roku. Co prawda postać nagiej Wandy Koczeskiej widać tylko odbitą w wodzie, ale i tak ponoć męska publiczność waliła drzwiami i oknami do kina. Akcja filmu, w którym grają Bogusz Bilewski, Jerzy Jogałła, Wiesław Dymny i Teresa Iżewska toczy się w Bieszczadach, przede wszystkim na terenach nieistniejącej wsi Tworylne nad Sanem[ zdjęcie], choć można też popatrzeć, jak 60 lat temu  wyglądał miasteczka  Lesko i Rymanów.

&. W 1968 roku spiętrzono wodę w Jeziorze Solińskim[ zdjęcie]. Dwa lata wcześniej plac budowy i jego okolice wykorzystano jako plener filmu Henryka Kluby “Chudy i inni” . Tytułowy Chudy, grany przez Wiesława Gołasa, to robotnik z  brygady pracującej przy moście na Sanie w okolicach zapory. Wraz z nim członków brygady odtwarzają same gwiazdy ówczesnego kina: Mieczysław Stoor, Marian Kociniak, Franciszek Pieczka, Ryszard Filipski i Wiesław Dymny, autor scenariusza i późniejszy mąż Anny Dziadyk. Zaś rolę życia zagrał etatowy aktor drugoplanowy – Edward Rączkowski. Muzykę jest dziełem Wojciecha Kilara, a fenomenalna wokaliza –  Zdzisławy Sośnickiej.

&.Pierwsi niezwykły urok Jaślisk w Beskidzie Niskim odkryli dla filmu twórcy  “Wina truskawkowego”[ 2007] opartego na prozie Andrzeja Sasiuka. Potem była “Twarz”[2017] Małgorzaty Szumowskiej, aż w końcu przyszedł czas na “Boże Ciało”[2019] Jana Komasy, który to film został wręcz obsypany ponad 50 różnymi nagrodami i wyróżnieniami, przyznanymi na całym świecie. Tym samym zwrócono uwagę na niepozorną wieś, w której zachował się zespół tradycyjnej zabudowy drewnianej[ zdjęcie].

 

&.Podobną miejscowością do Jaślisk jest Kalwaria Pacławska. Jak sama nazwa wskazuje są tam stacje drogi krzyżowej, malowniczo rozsiane po okolicznych wzgórzach i lasach. Jest również barokowy klasztor Franciszkanów[ zdjęcie], gdzie  wiódł życie zakonne aż do przedwczesnej śmierci Sługa Boży Ojciec Wenanty Katarzyniec, którego proces beatyfikacji właśnie się toczy. Zabudowę miejscowości stanowią piękne i stylowe drewniane domy, wręcz  idealny plener filmowy. Skorzystał z niego Paweł Pawlikowski podczas kręcenia swojego hitu “Zimna wojna”[2018].

&. Moim zdaniem nie ma takiej drugiej miejscowości w Polsce jak Mrzygłód. Otóż w związku z planowanym zbiornikiem wodnym na Sanie, który miał objęć te tereny zakazano tu wszelkich inwestycji budowlanych. Przez to dawne miasteczko jakby zastygło w czasie minionym[ zdjęcie]. Aż dziw bierze, że ten żywy skansen nie był wykorzystywany przez filmowców, dopóki nie zawitał tu Jan Jakub Kolski realizujący swój obraz “Serce serduszko”[ 2014]. To typowy film drogi opowiadający historię uciekinierki z domu dziecka starającej się dotrzeć z południa Polski na egzamin do szkoły baletowej w Gdańsku. Obsada? Palce lizać: Maja Komorowska, Julia Kijowska, Franciszek Pieczka, Borys Szyc i Marcin Dorociński.

&. Jak na swoje piękne i stylowe pokoje, zamek w Łańcucie[ zdjęcie] wcale nie był tak często wykorzystywany przez filmowców. Nakręcono tu tylko “Trędowatą”[1976], “Pałac”[ 1980] oraz “Hrabinę Cosel”[ 1968]. Ten ostatni film jest dziełem Jerzego Antczak, który w głównej roli obsadził swą żonę, czyli Jadwigę Barańską. Obok niej wystąpili: Mariusz Dmochowski, Ignacy Gogolewski, Stanisław Jasiukiewicz i Bronisław Pawlik. Realizatorom nie wystarczyły tutejsze plenery i sięgnęli jeszcze do wnętrz w zamkach w Książu i Gołuchowie.

&. Na film o Katyniu Polska czekała wiele lat. Z tematem zmierzył się w 2007 roku sam Andrzej Wajda, którego ojciec zginął tam w 1940 roku. Na planie zgromadził całą plejadę znakomitych aktorów różnych generacji: Maję Ostaszewską, Danutę Stenkę, Krystynę Zachwatowicz, Jana Englerta, Andrzeja Chyrę, Pawła Małaszyńskiego. Plany filmowe były rozsiane po całej Polsce, zarówno w dużych miastach, jak Warszawa czy Kraków, jak i małych, m.inn w Starym Dzikowie na pograniczu Lubelszczyzny i Podkarpacia, gdzie tamtejsza cerkiew[ zdjęcie] “zagrała” miejsce przetrzymywania więźniów. Do dziś w jej wnętrzu można oglądać filmowe prycze.

&.Inny trudny temat, którego podjęło się kino polskie to sprawa Wołynia. Zabrał się za to w 2014 roku Wojciech Smarzowski, dając tytuł swojemu obrazowi po prostu “Wołyń” . Wystąpili w nim nie tylko Polacy, ale i Ukraińcy, m.inn. urodzony we Lwowie Wasyl Wasylik. Z naszych aktorów warto wspomnieć o Lechu Dybliku, Tomaszu Sapryku, Januszu Chabiorze czy Magdalenie Celównej, która debiutowała jako 17 latka w filmie “Deszczowy lipiec” z 1957 roku. Film kręcono wyłącznie w Polsce, w dużym stopniu korzystając ze skansenów w: Lublinie, Sanoku i Kolbuszowie [ zdjęcie]. “Wołyń” doceniono na wielu festiwalach, również w Zamościu.

&.Sandomierz ma doskonałe warunki, by pojawić się jako tło filmów fabularnych. Kilka lat temu docenili to realizatorzy serialu “Ojciec Mateusz”, zapewniając miastu niebywałą popularność. Choć już wcześniej zaglądali tu znakomici reżyserzy i aktorzy. Jednym z filmów na wskroś sandomierskim jest “Spotkanie w Bajce”[1962] – dzieło Jana Rybkowskiego. Do obsady zaprosił Teresę Iżewską, Aleksandrę Śląską, Maję Wachowiak,  Gustawa Holoubka, Andrzeja Łapickiego i młodziutką Magdalenę Zawadzką. Tę ostatnią parę uwieczniono w kadrze, gdy rozmawiają i przy okazji podziwiają miasto i okolicę ze szczytu Bramy Opatowskiej[ zdjęcie].

&. Z Sandomierza jedziemy w inny zakątek województwa świętokrzyskiego – do Chęcin. Tutaj także katalog filmów z miasteczkiem w tle jest bogaty. Najbardziej znany to oczywiście “Pan Wołodyjowski”, ale warto też wspomnieć o innych, jak np. “Pigułki dla Aurelii”[ 1958]  wyreżyserowane przez Stanisław Lenartowicza. To opowieść o członkach ruchu oporu próbujących dostarczyć broń z Radomia do Krakowa właśnie przez Chęciny.[ zdjęcie]. W obsadzie nie zabrakło znakomitych aktorów, jak Barbara Modelska, Stanisław Milski, Ludwik Benoit i Ryszard Pietruski.

&. Klasztor na Świętym Krzyżu[ zdjęcie] ma blisko tysiącletni rodowód, a jego sercem są relikwie, odwiedzane przez tysiące pielgrzymów. Był wśród nich Władysław Jagiełło, który modlił się przed bitwą pod Grunwaldem. W tym zabytkowym i malowniczym miejscu pojawiają się też filmowcy. W 1978 roku Henryk Kluba nakręcił  tu dużo scen do filmu “Sowizdrzał Świętokrzyski”, powierzając główne role Olgierdowi Łukaszewiczowi, Beacie Tyszkiewicz, Edwardowi Rączkowskiemu i Gustawowi Lutkiewiczowi.

&. Serial “Czarne chmury” [1973]szturmem podbił serca widzów. Swe powodzenie zawdzięcza wartkiej akcji, wybornemu aktorstwu i starannie dobranym plenerom. Kręcono go w całej Polsce: w Tyńcu, Krakowie, Lublinie, Kielcach, Olsztynie pod Częstochową, na Suwalszczyźnie oraz w Rytwianach pod Staszowem[ zdjęcie]. W tej ostatniej miejscowości, w klasztorze Kamedułów powstały sceny z 4 i 10 odcinka.

&.Większość osób kojarzy Wąchock z serią dowcipów o tutejszym sołtysie, popularnych w czasach PRL. Choć sołtysa już od dawna nie ma, gdyż miejscowość odzyskała prawa miejskie, postawiono mu okazały pomnik. O wiele mniej osób wie, że najcenniejszym obiektem Wąchocka  jest cysterski klasztor, którego początki sięgają… 1179 roku! Jak łatwo zgadnąć był wybudowany w stylu romańskim. Na szczęście nie doznał w późniejszych wiekach wielu przebudów, przez co jego średniowieczne wnętrza[ zdjęcie] stanowią doskonały plener filmowy, który wykorzystano m.inn. w “Krzyżakach”[1960] Aleksandra Forda i “Potopie” [1974] Jerzego Hoffmana.

&. Wizytę na Lubelszczyźnie rozpoczynamy od Szczebrzeszyna[ zdjęcie]. Ta rozsławiona przez wiersz Jana Brzechwy miejscowość gościła w 1971 ekipę filmową, która pod wodzą Romana Załuskiego nakręciła “Kardiogram”. Chodziło o to, by pokazać życie na prowincji z punktu widzenia lekarza, którego zagrał Tadeusz Borowski. Trzeba przyznać, że choć z dala od wytwórni filmowych i dużych miast to jednak reżyserowi udało się zaangażować znakomitych aktorów: Wacława Kowalskiego, Bolesława Płotnickiego, Józefa Nowaka i Annę Seniuk, która pozwoliła sobie na tzw. odważne sceny.

 

&. Nałęczów[ zdjęcie] jest piękną miejscowością, którą zachwycali się już Prus i Żeromski. W dużej mierze architekturę miasteczka tworzą misternie zdobione drewniane wille i stylowe budynki sanatoryjne. Gdy w 1975 roku reżyser Włodzimierz Haupe przystąpił do ekranizacji powieści “Ludzie bezdomni” tutejszy plener nasuwał się samoistnie, tym bardziej, że pierwowzorem literackich Cisów był właśnie Nałęczów. W gronie aktorów, którzy wystąpili w filmie “Doktor Judym” znaleźli się jedni z najlepszych w tamtym czasie, a mianowicie: Anna Nehrebecka, Hanna Skarżanka, Jerzy Kamas, Piotr Fronczewski, Władysław Hańcza i Stanisław Zaczyk.

&. Już od ponad 50 lat Zamość gości ekipy filmowe, które starają się wykorzystać malowniczość “włoskiego miasta” zaprojektowanego przed wiekami przez Bernardo Morando. Zaczęło się od filmu “Nieznany” w 1964 roku w reżyserii Witolda Lesiewicza. Potem były następne, ale bez wątpienia najbardziej zamojskim filmem jest “Przypadek Pekosińskiego”[ 1993], gdyż jego bohaterem jest Bronisław Pekosiński, jedno z dzieci Zamojszczyzny, któremu po wojnie nadano imię i nazwisko oraz próbowano urządzić życie. W filmie zagrał samego siebie obok takich gwiazd polskiego kina, jak Anna Milewska, Elżbieta Starostecka, Aleksander Fogiel, Franciszek Trzeciak, Bronisław Pawlik i Franciszek Pieczka. I na piątkę zdał egzamin aktorski!

&. Lublin ma jedną z najbardziej uroczych starówek w Polsce. Wielokrotnie doceniali to twórcy filmowi. Jednak często zdarzało się, że “grała” nie siebie, a inne miasta, jak Paryż, Wilno, Odessa czy Warszawa. Właśnie stolicę Polski lubelskie Stare Miasto udawało w niezwykle popularnym serialu “Czarne chmury”[ 1973].  Paryż – w “Chopin. Pragnienie miłości”[2002], Odessę – w Sławie i Chwale”[1997] , zaś Wilno w “Kronice wypadków miłosnych”[1985]. Z kolei Jerzy Hoffman wykorzystał w filmie “Ogniem i mieczem”[ 1999] niezwykłą Kaplicę Świętej Trójcy, pokrytą bizantyjskimi malowidłami ufundowanymi przez  Władysława Jagiełłę.

&.Kazimierz Dolny bez filmów? Niemożliwe. Najpiękniejsze miasteczko w Polsce filmowcy odkryli jeszcze przed wojną. A po niej zaglądają tu systematycznie. W 1965 roku Stanisław Jędryka ściągnął tu prawdziwe gwiazdy ówczesnego kina: Joannę Jędrykę, Jana Machulskiego, Mieczysława Pawlikowskiego, Aleksandra Fogla i Zygmunta Zintla. A wszystko po to by zekranizować książkę Zbigniewa Nienackiego “Wyspa Złoczyńców”, pierwszą pozycję z serii o Panu Samochodziku. Kazimierskie plenery znakomicie się do tego nadawały, choć literackie miasteczko nazywa się Józefów i leży nad dolną Wisłą.

&. Niemal naprzeciw Kazimierza leży Janowiec, w którym znajdują się pozostałości zamku[ zdjęcie]. Właśnie one stanowiły tło dla fabuły serialu “Lalka” z 1977 roku, w którym występują jako ruiny zamku w literackim Zasławiu. Kilka lat wcześniej, Zygmunt Hubner – dotychczas aktor – osadził w miasteczku akcję filmu “Co jest w człowieku w środku” [1969], który był jego reżyserskim debiutem. Główną rolę zagrał pochodzący z Lubelszczyzny Wojciech Siemion.

&. Pięćdziesięcioparoletni mężczyzna przyjeżdża do miejscowości, gdzie w młodości spędzał wakacje, podczas których stracił szansę na miłość życia. Taki jest temat filmu “Dzień wielkiej ryby”[ 1996], który wyreżyserował  Andrzej Barański – drugi po Wojciechu Jerzym Hasie mistrz budowania nastroju w kinie. Nakręcono go nad Wisłą w okolicach Męćmierza i Wilkowa, a także w Końskowoli i Wąwolnicy[ zdjęcie]. W rolach głównych wystąpili: Jan Peszek, Artur Barciś, Bogusław Sochnacki, Jan Wieczorkowski i młodziutka Joanna Brodzik.

&. Komarów to jedna z tych miejscowości, które łatwiej znaleźć w historii niż w terenie. ale z dala od głównych dróg. Za to w najnowszych dziejach polskich zapisała się chwalebnie, jako miejsce zwycięskiej bitwy z bolszewikami w sierpniu 1920 roku. I tam, na dawnym polu bitewnym[ zdjęcie], Jerzy Hoffman nakręcił sceny walk kawaleryjskich pod Radzyminem w filmie “1920. Bitwa warszawska”[2011]. Geograficznie to się zupełnie nie zgadza, ale przecież kino jest sztuką iluzji.

&. W 1986 roku Waldemar Podgórski sfilmował powieść Szmaglewskiej “Czarne stopy”. Jej akcja dzieje się w Górach Świętokrzyskich, ale reżyser wykorzystał nie tylko tamtejsze plenery, ale i roztoczańskie. Wprawne oko rozpozna tamę na rzece Szum pod Góreckiem Kościelnym[ zdjęcie] oraz wodospady w rezerwacie przyrody “Nad Tanwią” pod Suściem, w którym zresztą urodził się inny reżyser – Sylwester Chęciński.

&. Wydawać by się mogło, że w prężnym gospodarczo, ale pozbawionym filmowej urody Biłgoraju[ zdjęcie] nikt nie zdecyduje się nakręcić filmu. A jednak! W 2005 roku podjął się tego Wiesław Paluch, jak łatwo zgadnąć pochodzący z tego miasta. Powstały obraz nosi tytuł “Motór” i opowiada o grupie młodych ludzi zafascynowanych motocyklami marki WSK. Okazał się produkcją udaną, którą nagrodzono na kilku krajowych festiwalach, w tym w Gdyni. Ciekawostką jest, że w “Motorze” wystąpiło małżeństwo aktorskie Alicja Jachiewicz – Szmidt oraz Stefan Szmidt, związane z podbiłgorajskim Nadrzeczem.

&.W marcu 2003 roku Tomasz Szafrański nakręcił etiudę szkolną na polach  w Księżpolu w powiecie biłgorajskim. Głównym miejscem akcji jest nieistniejący już dom położony na odludziu w pobliżu tutejszego kościoła[ zdjęcie]. Film zatytułowany “Koniec wojny” opowiada o uciekinierach niemieckich przed nadciągającą Armia Czerwoną. Oprócz młodych aktorów w filmie wystąpiły prawdziwe gwiazdy, a mianowicie Andrzej Grabowski, niezmiernie wtedy popularny niemiecki aktor Steffen Moller oraz Andrzej Żółkiewski – stały bywalec drugiego planu. Zaś niżej podpisany zadebiutował jako organizator produkcji.

&.W 1974 roku na ekrany wszedł film Jana Rybkowskiego “Gniazdo” opowiadający o początkach państwa polskiego. W postać Mieszka I wcielił się Wojciech Pszoniak, a obok niego wystąpili Franciszek Pieczka, Marek Bargiełowski, Andrzej Szalawski i Henryk Bąk. Początkowo w obsadzie znajdował się Mieczysław Stoor, ale w międzyczasie zmarł w niejasnych okolicznościach. Doszło do tego w Kraśniku, gdzie była zakwaterowana ekipa, kręcąca zdjęcia w okolicy Annopola nad Wisłą[ zdjęcie]. Jako oficjalną przyczynę śmierci podaje się zaczadzenie, ale mówi się też o zaśnięciu z zapalonym papierosem. Tak, czy inaczej polska kinematografia straciła lubianego aktora charakterystycznego, znanego chociażby z “Krzyżaków”.

&. Co można powiedzieć o polskim filmie, który dostał ponad 50 nagród na całym świecie? Że trzeba go koniecznie obejrzeć, to jasne. Tym bardziej, że kręcono go w bliskich mi lokacjach – na południowej Lubelszczyźnie. Jedna z nich to ruiny cerkwi w Kniaziach[ zdjęcie] pod Lubycza Królewską, zaś druga – droga pod wsią Machnów Nowy w tej samej gminie. Mowa o filmie Pawła Pawlikowskiego “Zimna wojna” , który okazał się kolejnym światowym hitem, tyle że tym razem – w  przeciwieństwie jak “Ida” – bez Oscara. Główne role brawurowo zagrali Joanna Kulig i Tomasz Kot. Ciekawostką jest występ Krzysztofa Materny w roli konferansjera, w której występował na żywo na scenie pewnie tysiąc razy.

&. Gdzie nakręcono najbardziej romantyczną scenę w polskim filmie? Mowa oczywiście fragmencie serialu “Noce i dnie”[ 1975], w którym to Józef Tolibowski przynosi Barbarze Ostrzeńskiej pęk nenufarów zerwanych właśnie w stawie. A wszystko to uzupełnione muzycznie przez niezapomniany walc skomponowany przez Waldemara Kazaneckiego. W Internecie wskazuje się różne inne lokalizacje, ale bez wątpienia jest to staw obok miejscowości Kołodziąż[ zdjęcie], na granicy województw lubelskiego i mazowieckiego. Zaś  w pobliskim Seroczynie wybudowano specjalnie dworek[ potem rozebrany], który wraz z istniejącymi do dziś zabudowaniami gospodarczymi zagrał majątek Serbinów.

&.Film Ósmy dzień tygodnia”  Aleksandra Forda zrealizowany został w 1958 roku na podstawie utworu Marka Hłaski pod tym samym tytułem, jednak do rozpowszechniania skierowano go dopiero ćwierć wieku później! Okazał się dla ówczesnej władzy zbyt pesymistyczny. Film był koprodukcją polsko – zachodnioberlińską i zagrała w nim Sonia Ziemann, która potem została żoną Hłaski. Partnerował jej Zbigniew Cybulski, a także inni równie dobrzy aktorzy, jak Emil Karewicz, Tadeusz Łomnicki i Jan Świderski. Nakręcono go nad Wisłą pod Kazimierzem Dolnym, we Wrocławiu oraz w Warszawie – m.inn. na ulicy Koziej[ zdjęcie].

&. Film “Niewinni czarodzieje”[ 1960] wydawał się Andrzejowi Wajdzie najbardziej apolityczny ze wszystkich jego obrazów, ale ówczesnej władzy się nie spodobał. Był niezgodny z jej oczekiwaniami wobec młodzieży. W “Czarodziejach” zadebiutowała Krystyna Stypułkowska i wcale nie miała łatwego zadania, gdyż przyszło jej zagrać przy najlepszych z najlepszych: Tadeuszu Łomnickim i Zbigniewie Cybulskim. Oprawę muzyczną zapewnił Krzysztof Komeda, który sam również pojawił się na ekranie. Tło miejskie stanowi Warszawa, w tym dom przy ul. Górskiego, gdzie mieszka główny bohater[ zdjęcie].

&. Kiedy reżyserzy chcą coś sfilmować w budowlanych realiach przedwojennej Warszawy jadą na prawy brzeg Wisły. Właśnie na Pradze oszczędzonej przez zniszczenia wojenne najłatwiej znaleźć odpowiednie miejsce. Wśród tamtejszych ulic uwagę zwraca Mała[ zdjęcie], gdzie czas jakby zatrzymał się w Dwudziestoleciu Międzywojennym. Trzeba tylko zasłonić wszystkie nowoczesności  i… można kręcić. Zdecydowali się na to np. Andrzej Wajda – “Korczak” [1990] i Roman Polański przy realizacji obsypanego nagrodami “Pianisty”[2002]. A czasami nic nie trzeba zmieniać, gdy akcja dzieje się współcześnie, jak chociażby w przypadku genialnego filmu “Rezerwat” 2007.

&. Warszawski Rynek Nowego Miasta[ zdjęcie] nie przyciąga wprawdzie aż tylu filmowców, co staromiejski, ale i tu zaglądają od czasu do czasu. Na miejsce akcji swojego filmu wybrał go np. Tadeusz Chmielewski kręcąc kultową komedię “Nie lubię poniedziałku” [1971], opowiadającej nie tylko o perypetiach zaopatrzeniowca z prowincji, który poszukuje w stolicy części do kombajnu, ale także wielu innych pechowców, w tym Włocha Francesco Romanellego. On to właśnie rozanielony dociera dorożką wraz z powabną pracownicą perfumerii na centralny plac Nowego Miasta, co jeszcze nie kończy jego kłopotów, choć zapowiada szczęśliwy finał.

&. Film “Kogel Mogel”  z 1988 roku w reżyserii Romana Załuskiego na trwałe wpisał się nie tylko w historię polskich komedii, ale i pamięć widzów. Zabawne perypetie zawodowo – miłosne prowincjuszki, granej przez Grażynę Błęcką Kolską wciąż są chętnie wznawiane przez różnej maści telewizje, a co ważniejsze oglądane przez nowe pokolenia Polaków. Jej partnerem na ekranie był Dariusz Siatkowski, z innych aktorów warto wymienić Ewę Kasprzyk, Katarzynę Łaniewską, Zdzisława Wardejna i Jerzego Turka. Wiejskie sceny nakręcono we wsi Rozszczep, natomiast miejskie, rzecz jasna w Warszawie, m.inn. na Palcu Zamkowym[ zdjęcie].

&. Bez tej pozycji w świątecznej ramówce telewizji trudno sobie wyobrazić rozrywkę w Boże Narodzenie. Mowa o filmie “Listy do M” . Nakręcony w 2011  roku przez słoweńskiego reżysera Mitję Okorna nieustannie bawi, a może bardziej wzrusza w tym szczególnym czasie. Można bez końca oglądać perypetie kilku par warszawiaków, wiedząc, że happy end jest nieuchronny. Dużo zdjęć nakręcono w Centrum Handlowym “Arkadia” przy Alei Jana Pawła II w Warszawie[ zdjęcie]. Różni reżyserzy, idąc na fali ogromnej popularności oryginału zrobili jeszcze trzy dokrętki ze zmiennym efektem i częściowo inną obsadą. Ogląda się je przyjemnie, ale chyba bez tych emocji, które wywołała część pierwsza.

&. Spośród małych stacji kolejowych stolicy chyba największym powodzeniem u filmowców cieszy się Warszawa Powiśle[ zdjęcie]. Co o tym zdecydowało? Otóż tuż przy nim zaczyna się fotogeniczny tunel linii średnicowej, wybudowany jeszcze przed wojną, który przez lata stanowił jakby namiastkę metra. Do tego dochodzi  modernistyczna zabudowa stacji, którą chwalą nie tylko znawcy architektury, ale i zwykli pasażerowie. Kręcono tu np. “Pieczone gołąbki”[ 1966], dalszy ciąg kultowego “Misia”, czyli “Rozmowy kontrolowane”[ 1991] i “Ja Wam pokażę” [2006] z Grażyną Wolszczak.

&. Chyba większość osób zgodzi się z opinią, że warszawski Barbakan nie wygląda tak uroczo, jak jego krakowski odpowiednik. Jest jednak charakterystycznym punktem starówki,  więc reżyserzy czasem uwzględniają go w swoich dziełach. Tak było np. ze Stanisławem Bareją, który umieścił tu część akcji swojej komedii z 1966 roku zatytułowanej “Małżeństwo z rozsądku”. Tytuł jest przewrotny, gdyż główna para bohaterów granych przez Elżbietę Czyżewską i Daniela Olbrychskiego tylko pozornie jest zmuszona  do ślubu. Wielką ozdobą filmu są piosenki autorstwa Agnieszki Osieckiej śpiewane przez Tadeusza Chyłę. Ciekawostką jest rola aktorska Alicji Bobrowskiej, pierwszej Miss Polonia po wojnie, choć nie był to jej debiut na dużym ekranie. Zagrała już wcześniej epizodycznie w więcej niż znakomitym filmie Hasa “Jak być kochaną”.

 

&.Warszawski Plac Zbawiciela swą nazwę wywodzi od przylegającego doń kościoła Najświętszego Zbawiciela, wybudowanego na początku XX wieku w duchu historyzmu. Z okrągłego placu ulice odchodzą promieniście, co nadaje mu trochę taki paryski charakter. Najsłynniejszym filmem tu kręconym jest nomen omen “Plac Zbawiciela” [2006] w reżyserii Joanny i Krzysztofa Krauze. Ale to nie wszystko. Tak się złożyło, że w jednym tylko 1999 roku nakręcono tu trzy obrazy “Operacja Samum”, “Fuks” i “Dług” . Zaś prawie czterdzieści lat wcześniej na Placu Zbawiciela zjawił się Stanisław Bareja podczas pracy nad komedią ” Mąż swojej żony”[ 1960] z Aleksandrą Zwieruszanką i Bronisławem Pawlikiem.

&.Sąsiadem Placu Zbawiciela jest Plac Konstytucji, jednak stylistycznie jakże odmiennym. Jest bowiem sztandarowym przykładem tzw. realizmu socjalistycznego, który zagościł w polskiej architekturze waz z nastaniem władzy ludowej. Może się on podobać lub nie, ale na pewno wygląd placu na tle zniszczonej Warszawy robił wrażenie na przybyszach z prowincji. Tak było w przypadku Hanki Ruczajównej, granej przez Lidię Korsakówną bohaterki pierwszego polskiego filmu kolorowego, czyli “Przygody na Mariensztacie”[1953]. Tu też nagrano początek  filmu “Niewinni czarodzieje”[ 1960] Andrzeja Wajdy z udziałem prześlicznej Wandy Koczeskiej i fenomenalną muzyką Krzysztofa Komedy.

&. Warszawska Ściana Wschodnia[ zdjęcie] przez wiele lat była wizytówką nowoczesnej stolicy. Zresztą do dziś zachowała swój urok, choć przyćmił ją powstający w pobliżu las drapaczy chmur. W tym rejonie kręcono wiele filmów, zarówno w tutejszych domach towarowych przy ul. Marszałkowskiej, jak i w wieżowcach. Filmem najbardziej osadzonym w tym miejscu jest znakomity kryminał “Przepraszam, czy tu biją?”[ 1976], w mojej ocenie najlepszy film Marka Piwowskiego. [Słynny “Rejs uwzględniam!]. Można w nim zobaczyć dwóch utytułowanych bokserów owych lat, czyli Jerzego Kuleja i Jana Szczepańskiego – amatorów, którzy sobie dobrze poradzili w swoich rolach. W filmie zagrał również inny amator – naturszczyk: Jan Himilsbach oraz zaśpiewał Krzysztof Cugowski.

&. Ulica Bednarska[ zdjęcie]  na Powiślu wygląda jakby nic nie ucierpiała podczas ostatniej wojny. Jednak oryginalnych budynków przetrwało tu niewiele, zaś reszta to powojenna rekonstrukcja. Na tyle udana, że filmowcy chętnie ją wykorzystują. Tak było w przypadku filmu “Nie lubię poniedziałku” z 1971 roku w reżyserii Zbigniewa Chmielewskiego, drugiego obok Barei mistrza polskiej komedii w okresie PRL. Właśnie po Bednarskiej w poniedziałkowy poranek poruszają się roznosiciele mleka, z których jeden mówi, że do tego nielubianego zajęcia zmuszają go raty za telewizor.

&. Ulica Karowa ma zupełnie wyjątkowy przebieg. Nie dość, że wije się niczym górska droga po wiślanej skarpie, to jeszcze wykorzystuje stylowy neorenesansowy wiadukt w nader przemyślny sposób: najpierw prowadzi pod nim, by potem przejść górą. Jeszcze przed wojną uwieczniono tę osobliwość na taśmie w filmie “ABC miłości”[1935]. Również po wojnie filmowcy zaglądali tam chętnie, np. podczas realizacji sportowego obrazu “Zaczarowany rower” z 1955 roku, w którym swe umiejętności aktorskie szlifowała cała plejada przyszłych gwiazd polskiego kina, a wśród nich Bogumił Kobiela, Ignacy Gogolewski, Tadeusz Pluciński i Kazimierz Wichniarz.

&. Znakomita komedia “Giuseppe w Warszawie” z 1964 roku zgromadziła plejadę najlepszych aktorów polskich tego czasu. Żeby ich wszystkich wyliczyć, zabrakło by miejsca w tym niewielkim wpisie. Zagrali tam Elżbieta Czyżewska, Zbigniew Cybulski, Jarema Stępowski, Adam Pawlikowski, Zdzisław Maklakiewicz i Tadeusz Szmidt. Zagranicznym rodzynkiem był Antonio Cifariello, dla którego okazał się to ostatni film w karierze. Cztery lata później zginął w katastrofie lotniczej w Afryce jako reporter. Film, którego zgodnie z tytułem akcji toczy się w stolicy, w większości nakręcony został we Wrocławiu. Z plenerów warszawskich wymienić warto Most Poniatowskiego[ zdjęcie], pod którym zrealizowano sceny rozbrajania żołnierzy niemieckich.

&. Osobnym tematem są warszawskie dworce. Na wszystkich z nich często toczyła się[ i toczy] akcja polskich filmów]. Najpopularniejszy jest bez wątpienia Centralny, ale akurat na Gdańskim w filmie “Co mi zrobisz, jak mnie załapiesz”[ 1978] padły słowa, które najtrwalej zapisały się w pamięci widzów: Ja to, proszę Pana. mam bardzo dobre połączenie… Z kolei do historii przeszedł już Dworzec Warszawa Głowna Osobowa[ zdjęcie] przy ul. Towarowej. Tu też gościli filmowcy, między innymi kręcąc zdjęcia do “Smarkuli”[ 1963]  z udziałem Anny Prucnal, Barbary Rylskiej, Bronisława Pawlika, Czesława Wołłejko i Mieczysława Czechowicza.

&. 16 – letnia Beata[Pola Raksa, wówczas 24 letnia] ucieka z domu. Jej tropem podążą Olek[ Marian Opania], jej kolega z klasy. To zarys fabuły filmu “Beata” z 1964 roku, zrealizowanego przez Annę Sokołowską w stołecznych  plenerach. Jednym z nich jest podziemny dworzec kolejowy Warszawa Śródmieście[ zdjęcie] nieco wcześniej oddany do użytku. Tam właśnie nakręcono scenę finałową, gdy Olek zwany “Ramzesem” odnajduje uciekinierkę i razem wychodzą na powierzchnię na Aleje Jerozolimskie, czemu towarzyszy znakomita muzyka Jerzego Matuszkiewicza. Na ekranie pojawiają się też inni aktorzy, kojarzeni z tą epoką polskiego kina: Anna Ciepielewska, Halina Kowalska, Wojciech Duryasz, Jerzy Karaszkiewicz czy Piotr Pawłowski.

&. W tytule – “Życie za życie. Maksymilian Kolbe” można by spokojnie usunąć imię i nazwisko oświęcimskiego świętego, bo i tak łatwo byłoby domyślić się o kogo chodzi. Wszak to zakonnik z  Niepokalanowa[ zdjęcie] bez wahania poszedł na śmierć w obozie w Auschwitz zamiast ojca rodziny Franciszka Gajowniczka. Film, w koprodukcji polsko – niemieckiej, nakręcił w 1990 roku Krzysztof Zanussi, a w głównej roli obsadził Edwarda Żentarę. Obok niego pojawiło się więcej wielkich aktorskich nazwisk, jak Artur Barciś, Ewa Wiśniewska, Gustaw Lutkiewicz, Krzysztof Kowalewski, Krzysztof Bista czy Bogusław Sochnacki. Zaś w rolę uciekiniera z obozu wcielił się aktor niemiecki. Z dobrym skutkiem.

&. W czasach PRL rynek w Serocku wyglądał jak w typowym prowincjonalnym miasteczku. Dlatego filmowcy chętnie z tego korzystali. Nakręcono tam m.inn. sceny do filmu Janusza Majewskiego “Lekcja martwego języka”[ 1979], którego akcja toczy się w okresie I wojny światowej . I plenery sercockie pasowały do epoki doskonale. W III RP Serock zmienił się nie do poznania. Wokół rynku pojawiły się nowe domu, a na jego środku postawiono ratusz. [ zdjęcie]. Miasteczko się wprawdzie unowocześniło, ale przy okazji straciło dawny urok. Filmowcy nadal tu zaglądają, ale bardziej ze względu na bliskość Warszawy i Zalewu Zegrzyńskiego.

&.Wisła, romańska bazylika i drewniana zabudowa. Taka mieszanka musi przyciągnąć filmowców. I tak było i jest w przypadku Czerwińska nad Wisłą, który stał się plenerem dla kilkunastu filmów i seriali, wśród nich takie jak, “Matura”[ 1965] Tadeusza Konwickiego, “Lalka” Ryszarda Bera[ 1977], “Rozdroże Cafe” Leszka Wosiewicza[ 2005], czy Cwał” Krzysztofa Zanussiego[1995]. W tym ostatnim kolejną wielką rolę zagrała Maja Komorowska w aktorskim towarzystwie Sławomiry Łozińskiej, Stanisławy Celińskiej, Grzegorza Warchoła i… Lwa Rywina.

&. Malowniczo położony i pełen zabytków Drohiczyn to kolejne miejsce na filmowym szlaku. Znany jest z chociażby z dzieł Andrzeja Wajdy “Panny z Wilka”[ 1979] i “Kronika wypadków miłosnych”[ 1985]. Tu także częściowo nakręcono fenomenalny film “Faustyna”[ 1994 ] w reżyserii Jerzego Łukaszewicza – brata bliźniaka aktora Olgierda. “Zagrał” w nim klasztor Franciszkanów[ zdjęcie] jako wileńska siedziba Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia. Warto też dodać, że z Drohiczynem związany jest Daniel Olbrychski.

&. Plenery Puszczy Białowieskiej wykorzystano jeszcze przed wojną kręcąc w 1930 roku film “Na Sybir”. Jednym z najciekawszych obrazów, zrealizowanych w puszczańskich ostępach jest “Lokis. Rękopis Profesora Wittembacha” [1970] w reżyserii Janusza Majewskiego. Rzecz jasna w filmie pojawiają się najsłynniejsi mieszkańcy okolic Białowieży, czyli żubry[ zdjęcie]. Mocnym atutem “Lokisa” jest zaangażowanie znakomitych aktorów, jak Małgorzata Braunek, Edmund Fetting, Gustaw Lutkiewicz i Józef Duriasz.

&. W 2011 roku Wojciech Smarzowski nakręcił przejmujący film “Róża” o pierwszych powojennych latach na Warmii i Mazurach. Film okazał się sukcesem nie tylko  komercyjnym, ale i artystycznym, przez co  został obsypany nagrodami polskimi i zagranicznymi. Wielkie role zagrali w nim Agata Kulesza i Marcin Dorociński. Za plenery posłużyły m.inn. Szczytno, Pasym, Gietrzwałd i Orneta[ zdjęcie].

&. Zamek w Lidzbarku Warmińskim[ zdjęcie] jest cennym zabytkiem architektury gotyckiej z pięknymi wnętrzami, które chętnie wykorzystywane są przez filmowców. W 1970 roku zawitała tam reżyser Maria Kaniewska wraz z realizatorami i aktorami, by nakręcić film dla młodzieży “Pierścień księżnej Anny”. Wśród wykonawców ról znaleźli się m.inn. Stanisław Milski, Bolesław Płotnicki, Kazimierz Wichniarz czy Andrzej Szalawski – pamiętny Jurand z “Krzyżaków”.

&. Choć od ekranizacji książki Zbigniewa Nienackiego “Pan Samochodzik i templariusze”[ 1971] minęło już prawie pół wieku wciąż wiele osób chętnie wraca do tego udanego serialu, tym bardziej, że tytułową rolę odtwarzał Stanisław Mikulski. Obok niego wystąpiła plejada gwiazd polskiego kina: Ewa Szykulska, Danuta Szaflarska, Alina Janowska, Michał Szewczyk, Tadeusz Gwiazdowski i Lech Ordon. Serial nakręcono w Malborku, Radzyniu Chełmińskim i w kościółku w Okoninie[ zdjęcie]

&. Wiele osób jest przekonanych, że kultowy film “Prawo i pięść”[ 1964] z przepiękną balladą Agnieszki Osieckiej śpiewaną przez Edmunda Fettinga był realizowany zgodnie z fabułą na Ziemiach Odzyskanych. Właśnie, że nie. Głównym plenerem było Stare Miasto w Toruniu[ zdjęcie]. Poza tym realizatorzy ustawili kamerę w Koronowie, Ciechocinku i Chełmży. Do niebywałego sukcesu tego obrazu przyczyniła się również wyborna gra aktorów, w tym Gustawa Holoubka, Wiesława Gołasa, Zofii Mrozowskiej, Zdzisława Maklakiewicza i Jerzego Przybylskiego.

&. Któż nie zna znakomitej komedii “Wiosna, Panie sierżancie”[ 1974] w reżyserii Tadeusza Chmielewskiego! Gorzej, jeżeli chodzi o lokalizację filmowego miasteczka o nazwie Trzebiatów. Otóż to nadwiślańska Nieszawa w województwie kujawsko – pomorskim, która do dzisiaj nie straciła swego prowincjonalnego charakteru i od czasu do czasu gości kolejne ekipy filmowe. Film podbił serca widzów nie tylko ujmującymi plenerami i dobrym scenariuszem, ale przede wszystkim grą wybitnych aktorów: Małgorzaty Pritulak, Józefa Nowaka, Tadeusza Fijewskiego i Jana Himilsbacha.

&.Głównym miejscem akcji  “Ziarna prawdy”[ 2015] Borysa Lankosza jest Sandomierz, tam też nakręcono większość zdjęć  tego filmu kryminalnego z wątkiem historycznym. Za plenery posłużyły też inne miejsca, jak Warszawa, Lublin, Otwock, i Chełmno[ zdjęcie]. Oprócz trzymającej w napięciu fabuły, atutem filmu są aktorzy: Magdalena Wałach, Iwona Bielska, Robert Więckiewicz, Krzysztof Pieczyński, Lech Dyblik i Joachim Lamża.

&. Co zdecydowało o popularności Piotrkowa Trybunalskiego wśród filmowców? Przede wszystkim atrakcyjne Stare Miasto, pełne ciekawych zabytków i malowniczych zakamarków. Jednak to za mało, bo cenniejsza z punktu widzenia kamery jest starówka np. w Lublinie. Najważniejsza była niewielka odległość od filmowej stolicy Polski, czyli Łodzi, ledwie 50 kilometrów. Spośród kilkudziesięciu filmów z piotrkowskim rodowodem jednym z tych, które najbardziej utkwiły w pamięci widzów jest debiut Juliusz Machulskiego “Vabank”[ 1981]. Siedzibę banku Gustawa Kramera “zagrała” kamienica narożna przy ul. Sieradzkiej i Placu Kościuszki[ zdjęcie]. Tuż obok nakręcono też scenę napadu na jubilera.

&.Kolejne pokolenia widzów oglądają z przyjemnością uroczą komedię “Rzeczpospolita babska” , którą w 1969 roku wyreżyserował Hieronim Przybył. Akcja toczy się na tzw. Ziemiach Odzyskanych, ale film w całości nakręcono na Ziemi Łódzkiej. Na siedzibę ekipy męskiej, kierowanej przez Jana Machulskiego wybrano pałac w Wolborzu[ zdjęcie], z kolei  panie pod wodzą Aleksandry Zawieruszanki ulokowano w pobliskich Bogusławicach, zaś odpowiednie wnętrza znaleziono w Łodzi. Na planie zgromadzono całą plejadę wybitnych aktorów, a wśród nich między innymi Irenę Karel, Elżbietę Starostecką, Bogusława Sochnackiego i braci Damięckich.

&.Na początku lat 70.XX wieku serial “Doktor Ewa” cieszył się dużą popularnością wśród telewidzów. Opowiadał historię młodej lekarki, która na miejsce swej praktyki wybrała małą miejscowość. Tą miejscowością było Poświętne, gdzie do dziś można zobaczyć stylowy budynek, który “zagrał” ośrodek zdrowia[ zdjęcie]. W rolę tytułowej bohaterki wcieliła się Ewa Wiśniewska, a partnerowała jej Jolanta Lothe jako pielęgniarka. Oprócz nich przez 9 odcinków przewinęło się mnóstwo innych znanych aktorów, jak Franciszek Pieczka, Ryszard Pietruski, Edmund Fetting czy Igor Śmiałowski.

&. Jednak Poświętne znane jest najbardziej z innego filmu, a mianowicie “Jak rozpętałem II wojnę światową” w reżyserii Tadeusza Chmielewskiego. W miejscowości oraz jej okolicach nakręcono prawie w całości III część “Wśród swoich”. To tu Franciszek Dolas ląduje na spadochronie na drzewie w pobliżu kościoła pod wezwaniem świętych Filipa i Jana Chrzciciela. Wprawdzie filmowy dąb nie przetrwał do naszych czasów, ale pobliska dzwonnica[ zdjęcie] jest wciąż taka sama.

&. Również inny kościół w Poświętnem – pod wezwaniem Świętego Józefa – służył za  plener filmowy[ zdjęcie] w kilku produkcjach. Poza wspomnianą powyżej komedią “Jak rozpętałem II wojnę światową” były to “Bitwa warszawska” Hoffmana oraz “Katyń” w reżyserii Andrzeja Wajdy. Tu właśnie nakręcono sceny w szpitalu polowym, do którego trafia żona jednego z oficerów Anna grana przez Maję Ostaszewską.

&. Choć twórcy serialu “Czterej pancerni i pies” kręcili go w wielu miejscach w Polsce, to jednak najwięcej scen powstało w Żaganiu i jego okolicach, gdzie stacjonowała jednostka pancerna, mająca do swojej dyspozycji czołgowy poligon. Poza tym wykorzystywano plenery Dolnego Śląska, Pomorza, oraz Ziemi Łódzkiej, jak np. w  odcinku  14 “Czerwona seria” zrealizowanym  m.inn. w Tomaszowie Mazowieckim, Raduczu i w Spale. Właśnie spalski most[ zdjęcie] pokonuje Tomasz Czereśniak pod plandeką działa, kiedy zmierza z meldunkiem przez front do polskiej armii.

&. W 1989 roku Ryszard Ber nakręcił pięcioodcinkowy serial “Kanclerz” opowiadający losy Jana Zamoyskiego. W rolę tytułową wcielił się Marcin Troński, poza tym wystąpili Danuta Kowalska, Maria Gładkowska, Krzysztof Kolberger, Jerzy Kamas, Zdzisław Wardejn, Juliusz Lubicz – Lisowski  i Jerzy Kryszak. Niestety, w trakcie realizacji  zrobiono coś, co wydawałoby się niemożliwe, czyli nie wykorzystano architektury  Zamościa. W kadrze pojawiają się za to różne miejsca w  Ziemi Łódzkiej, takie jak Klęk, Piotrków Trybunalski i romański kościółek w Inowłodzu[ zdjęcie]. Wytłumaczenie jest raczej proste: oszczędności. Otóż film realizowała Wytwórnia Filmów Fabularnych w Łodzi, w czasie ogromnego kryzysu końca lat 80.XX wieku, a plenery podłódzkie były na wyciągnięcie ręki.

&. Serial kryminalny “07 zgłoś się” emitowany w telewizji w latach 1976 -89 gromadził miliony widzów przed ekranami. I do dziś ma swoich fanów. Nic dziwnego, bo wcześniej nie było podobnej produkcji: z wartką akcją, świetnie dobranymi aktorami, wnikliwymi obserwacjami różnych środowisk społecznych, no i z dystansem, a czasem żartem względem powszechnie nielubianej milicji. W sumie przez te 13 lat  zrealizowano 21 odcinków, w których główny bohater, Sławomir Borewicz, zagrany brawurowo przez Bronisława Cieślika nie tylko przesiadł się z Fiata 125 na Poloneza, ale również zdążył się trochę zestarzeć. Serial kręcono głównie w Polsce, ale epizodycznie także w Nowym Jorku, Szwajcarii, NRD i na promie “Rogalin” na Bałtyku. Kamerę ustawiano w większych i mniejszych miejscowościach – np. odcinek 9, pt. “Rozkład jazdy” [1979] częściowo sfilmowano w Łowiczu[ zdjęcie].

&. Najstarsze miasto w Polsce, czyli Kalisz[ zdjęcie] nie ma zbyt wielkiej popularności wśród filmowców, jednak już w 1950 roku zawitała tu ekipa, by zrealizować film, utrzymany w stylistyce i tematyce epoki, a mianowicie “Dwie brygady” wyreżyserowany przez 5 osobowy kolektyw reżyserski, z którego później największą sławę zdobył Janusz Nasfeter. Do grona aktorów zaangażowano zarówno tych starszych, z doświadczeniem, jak Hanka Bielicka, Kazimierz Opaliński i Ludwik Sempoliński, jak i młodszych: Andrzej Łapicki, Tadeusz Łomnicki czy Bogusław Sochnacki, który tu właśnie zadebiutował na dużym ekranie.

&. W 1963 roku w filmie Jana Rybkowskiego “Naprawdę wczoraj” w rolach głównych wystąpiła pierwsza para kina lat sześćdziesiątych, czyli Beata Tyszkiewicz i Andrzej Łapicki. Obok nich zagrali równie dobrzy i sławni aktorzy, jak Gustaw Holoubek, Aleksander Fogiel, Jan Kobuszewski czy Wiesław Gołas. To sprawia, że film ogląda się z przyjemnością nawet po wielu latach, tym bardziej, iż scenariusz napisał Leopold Tyrmand, a plenery niezbyt się zmieniły i łatwo je rozpoznać. Nakręcono go częściowo w Warszawie, ale głównie na Wybrzeżu: w Darłowie i jego nadmorskiej części – Darłówku[ zdjęcie].

&. Generalnie filmowcy od lat omijają Elbląg szerokim lukiem, gdyż miasto zostało w znacznym stopniu zniszczone podczas ostatniej wojny i atrakcyjnej zabudowy pozostało niewiele . Na pierwszy rzut oka może się więc wydawać dziwne, że sam Andrzej Wajda zdecydował się nakręcić tu część zdjęć do filmu “Krajobraz po bitwie” z 1970 roku. Okazuje się jednak, że jako plenery wykorzystana została głównie  przebiegająca pod miastem poniemiecka autostrada Berlin – Królewiec zwana Berlinką, a niejako przy okazji kamerę ustawiono w podmiejskim parku Bażantaria. W samym mieście nie nakręcono nic. Mimo że zaangażowano znakomitych aktorów[Małgorzata Braunek, Stanisław Celińska, Daniel Olbrychski, Zygmunt Malanowicz] film okazał się raczej nieudany, co potwierdza starą prawdę, że nikt nie jest wybitnym artystą stale, a jedynie nim bywa.

&. To nic, że film i serial “Podróż za jeden uśmiech” zrealizowano równo 50 lat temu, bowiem widzowie w każdym wieku wciąż chętnie oglądają przygody Poldka i Dudusia w drodze z Krakowa na Hel. N I nic w tym dziwnego, gdyż Stanisław Jędryka wraz z ekipą stworzył dzieło nad wyraz udane, dziś już z pewnością nie do powtórzenia. Duża w tym zasługa aktorów, a pokazała się tam wtedy większość tych najpopularniejszych, a wśród nich Alina Janowska, Teresa Szmigielówna, Teresa Iżewska, Henryk Bąk, Józef Nowak, Jerzy Turek, Jan Machulski, Edmund Fetting czy Zygmunt Kęstowicz. Nieważne czy grali duże role, czy epizodyczne, włożyli w to tyle zapału i talentu, że “Podróż” ogląda się z taką przyjemnością. Dobrano też starannie plenery kręcąc w Krakowie, Kazimierzu Dolnym, Gdańsku, Sopocie i Kartuzach[ zdjęcie].

&.Jak się ogląda stare, przedwojenne zdjęcia Kołobrzegu widać na nich piękną, zabytkową zabudowę. Prawie cała obróciła się w gruzy podczas niepotrzebnego w sumie  oblężenia, które miało miejsce w marcu 1945 roku. Opowiada o tym film “Jarzębina czerwona” nakręcony w 1969 roku przez Ewę i Czesława Petelskich. Twórcy zadbali o doborową obsadę aktorską, bo  na ekranie widać m.inn. Władysława Kowalskiego, Ludwika Paka, Stefana Friedmanna  i trzech Andrzejów: Kopiczyńskiego, Antkowiaka i Łapickiego. Zdjęcia wykonano w Szczecinie, Białogardzie, Złocieńcu, ale przede wszystkim w samym Kołobrzegu. Do najbardziej widowiskowych scen należy szturm na koszary[ zdjęcie].

Marek Marcola